ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداۋىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن عى-لىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرىن تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى ويداعىداي ءجۇزەگە اسىرىپ, الەمدەگى بەدەلدى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ جاتىر.
سونىڭ ءبىر دالەلى – جاقىندا تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا ستۋدەنتتەر, ماگيسترانتتار, وقىتۋشىلارعا ارناپ وتكىزىلگەن ماجارستاننىڭ سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن عالىمدار يۆانيچ ماريا جانە وسى جولداردىڭ اۆتورى اكادەميالىق ۇتقىرلىق ءدارىستەرىن وتكىزدى. كەزدەسۋدى اشقان ينستيتۋت رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اسقار ابدۋالى قازىرگى ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزدى ءماسەلەلەرىنە, جوعارى ءبىلىم ءجۇيەسى, بولون پروتسەسىنىڭ ولشەمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ شارالارىنا توقتالدى. پەداگوگيكالىق ينستيتۋت بۇل اكادەميالىق ۇتقىرلىق دارىستەرىن تىڭداۋعا تاراز قالاسىنداعى بىرنەشە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جانە پەداگوگيكالىق ۇجىمداردىڭ وكىلدەرىن دە شاقىرىپتى. ءسويتىپ, ولار دا ماجارستاننىڭ جوعارى ءبىلىم جۇيەسى جانە عىلىمي ىزدەنىستەر جونىندە اڭگىمە تىڭدادى.
سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى 2006 جىلدان باستاپ بولون پروتسەسىنە قوسىلعان. سونداي-اق ول الەمدە ءبىلىم ساپاسى مويىندالعان 500 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاتارىنا كىرەتىنىن دە اتاپ وتكەن ءجون. ماجارستاننان بۇل قاتارعا كىرگەن تەك ەكى ۋنيۆەرسيتەت: بۋداپەشتەگى لوراند ءوتۆوش اتىنداعى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مەن وسى سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى. بۇل توپقا ەنۋ مۇمكىندىگى عىلىمي جاريالانىمدار جانە وقىتۋشىلار, ستۋدەنتتەردىڭ سانىنا, شەتەلدىك وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردىڭ ۇلەس سالماعىنا قاراپ باعالانادى. ءتىزىمدى باستاپ تۇرعان – انگليانىڭ كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى, ەكىنشى-ءۇشىنشى ورىندى امەريكانىڭ گارۆارد جانە يەل ۋنيۆەرسيتەتتەرى ەنشىلەگەن. قابىرعاسىنان نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, بيولوگ البەرت سەنت-دەرديدىڭ شىققانى دا – سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ابىرويى. اتالمىش ءبىلىم ورداسى جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىمەن قاتار تۇركىتانۋ سالاسىندا دا زور بەدەلگە يە. وسى ۋنيۆەرسيتەتتە الەمگە اتى بەلگىلى شىعىستانۋشىلار لايوش ليگەتي, ديۋلا نەمەت قىزمەت ەتكەن. التايستيكا كافەدراسىنىڭ نەگىزىن قالاعان – اكادەميك اندراش رونا-تاش. ال ونىڭ شاكىرتتەرى, ارامىزدان ەرتە كەتكەن, رۋنا جازۋىنىڭ, قىپشاق گرامماتيكاسىنىڭ بىلگىرى – ارپاد بەرتا, ماجارستاننىڭ قازاقستانداعى العاشقى ەلشىسى, تۇركىتانۋشى يوجەف تورما سەكىلدى عالىمدار تۇركىتانۋ عىلىمىندا ءوز ەسىمدەرىن ماڭگىلىككە قالدىردى.
سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ التايستيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ماريا يۆانيچ – وسمان يمپەرياسى, التىن وردا جانە قىرىم حاندىعى تۋرالى تاريحي زەرتتەۋلەردىڭ اۆتورى. عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى ەۋروپانىڭ اتاقتى ءبىلىم وردالارىندا وقىتىلادى. تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ءوزى زەرتتەپ جۇرگەن تاقىرىپتار بويىنشا دارىستەر ءوتكىزىپ, ولاردىڭ بىلىمدەرىن ەسەلەدى.
ال مەن بولسام, التايستيكا كافەدراسىنىڭ قازاق ءتىلى لەكتورى رەتىندە ماجارستانداعى قىپشاق ءمادەنيەتىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى جانە ءتۇركىتانۋشى يشتۆان ماندوكي قوڭىردىڭ عىلىمي قىزمەتى, قازاق-ماجار ادەبي بايلانىستارى تۋرالى ءدارىس وقىدىم. ماجارستاندا تەك سەگەد ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق ءتىلى وقىتىلادى. ماجارلاردىڭ تۇركى حالىقتارىنىڭ ىشىندە تەك قازاق تىلىنە ەرەكشە ىقىلاس اۋدارىپ, ىجداھاتتىلىقپەن ۇيرەنىپ جاتقانىن ايرىقشا اتاپ ايتۋ كەرەك. سەبەبى, تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ مويىنداعان ماجار ەلى مەن قازاقستان اراسىندا تۋىستىق, دوستىق, ىنتىماقتاستىق كۇن ساناپ نىعايىپ كەلەدى. وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا Maجارستاننىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ميحاي ۆارگانىڭ قازاقستاندا بولىپ, ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستىڭ ءبىرتالاي وزەكتى ءماسەلەلەرى جونىندە پارلامەنت سەناتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى قاسىمجومارت توقاەۆپەن, مينيسترلەرمەن كەزدەسىپ, كەڭەسىپ قايتقانى دا – ءسوزىمىزدىڭ ءبىر دالەلى.
سەگەد زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنەن كەلگەن عالىمداردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىق دارىستەرى وسى سياقتى حالىقارالىق شارالارمەن جالعاسىپ جاتىر. ەڭ باستىسى – پروفەسسور ماريا يۆانيچ ايتقانداي, قازاقستان جاستارىنىڭ كەمەل بىلىمگە قول جەتكىزىپ, كەلەشەككە سەنىممەن اتتانۋى. عالىم قازاق جاستارىنىڭ العىرلىعىن, بىلىمگە قۇشتارلىعىن بايقاپ, قازاق ەلىنىڭ بولاشاعى زور, جولى ايقىن دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. سەگەد ۋنيۆەرسيتەتى مەن تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى عىلىمي بايلانىستار جونىندەگى كەلىسىم-شارتقا وتىردى. ەندى بولون پروتسەسىنىڭ شەڭبەرىندە ەكى وقۋ ورنى تاجىريبە الماسادى. وسى جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ماجار ستۋدەنتتەرى تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەپ ۇيرەنۋگە اتتانباق.
راۋشانگۇل زاقانقىزى. بۋداپەشت.