ەگەمەندىكتىڭ «بايىرعى» جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ ءبىرى جانە ەلىمىزدەگى ەڭ سالىمشىسى كوپ قور – «قازاقستان حالىق بانكىنىڭ» جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا قور سالىمشىلارى 2 086 126-عا جەتتى. ال ەلدىڭ ەلەۋلى بولىگىنىڭ سالىمدارىن جيناقتاپ وتىرعان زەينەتاقى قورىنىڭ ارەكەتىن ءبىلىپ وتىرۋعا بارشامىز مۇددەلى بولعاندىقتان, بىرقاتار ساۋالداردى «قازاقستان حالىق بانكى» جزق» اق الماتى فيليالىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان قىناتبەكوۆكە قويعان ەدىك.
– باۋىرجان جەڭىسبەك ۇلى, بۇگىندە ەڭبەك ەتىپ جاتقان حالىقتىڭ ءبىر بولىگى وزدەرىنىڭ بانكتەردەگى جيناقتارىنا سەنىپ وتىر...
– بۇل ايتىپ وتىرعانىڭىز دۇرىس. كەيبىر جاندار تابىسىنىڭ ءبىر بولىگىن زەينەتاقى قورلارىنا سالماي-اق, سول 10 پايىزدى بانكتەردە ۇستاپ, كەلەشەكتە دەپوزيت ءتۇرىندە پايدا تاپقان دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ونشا دۇرىس ەمەس. ويتكەنى, تابىسىڭىزدىڭ 10 پايىزىن ءسىز جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنا تۇراقتى تۇردە قۇيىپ وتىراسىز دا, ونى تەك زەينەتاقى جاسىنا جەتكەندە الا باستايسىز. ال دەپوزيتكە سالىنعان اقشانى كەز كەلگەن ۋاقىتتا الۋعا مۇمكىندىك بولعاندىقتان, كەز كەلگەن ۋاقىتتا جاراتىپ تاستايسىز. ونىڭ ءۇستىنە ەل تابىسىنىڭ 100 پايىزىن قولىنا العانىمەن, اركىم اقشاسىنىڭ 10 پايىزىن بانكتەرگە اي سايىن تۇراقتى سالىپ تۇرا ما؟ بۇل دا ۇلكەن سۇراق. ويتكەنى, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ازاماتتارى اقشانى ءتيىمدى جۇمساۋعا, جيناقتاۋعا ادەتتەنبەگەن. سوندىقتان ەڭ ۇلكەن ايىرماشىلىق تا وسىندا. زەينەتاقى قورلارىنا جۇيەلى تۇردە جيناقتالعان قاراجات ينۆەستيتسيالانىپ, جۇمىس ىستەپ تۇرادى. جانە جوعارىدا ايتىپ وتىرعانداي, ول سومانى تەك زەينەتاقى جاسىندا پايدالانا باستايسىز.
– ال حالىق بانكىنىڭ زەينەتاقى قورى التىنعا ينۆەستيتسيا سالىپ, تاجىريبە جيناقتاعان ساۋساقپەن سانارلىق قورلاردىڭ ءبىرى. دەمەك, بۇل ءبىزدىڭ سالىمدارىمىز قۇنىن جوعالتپايدى دەگەندى بىلدىرە مە؟
– راس, التىن ەشقاشان قۇنىن جوعالتپايتىن اكتيۆتەردىڭ ساناتىندا. 2011 جىلعى 1 مامىرعا قورىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق قورجىنىنىڭ 4,67 پايىزىن التىن قۇرايدى. زەينەتاقى قورىندا اكتسيالار مەن وبليگاتسيالار بار. التىن سول اكتسيالارعا قاراما قارسى ءجۇرەدى. ەگەر اكتسيالاردىڭ قۇنى ءتومەندەيتىن بولسا, التىننىڭ قۇنى وسە بەرەدى. ينۆەستيتسيالىق قورجىننىڭ وسىنداي ەرەكشەلىكتەرى بار. بۇل بيرجالارداعى قۇندى قاعازداردىڭ باعاسىنا دا بايلانىستى.
– بۇل جەردە باستى ماسەلە سەنىمدىلىكتە بولىپ تۇر عوي؟
– ءيا. التىن – تۇراقتى قارجى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. اكتسيالاردىڭ ناقتى قۇنى تۇراقسىز. بىردە ارزاندايدى, بىردە قىمباتتايدى. بۇگىنگى كۇنگە تەك التىن عانا ناقتى قۇنىن جوعالتپايدى.
– «قازاقستان حالىق بانكى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» سەنىمدى قارجىلىق قۇرالداردان قۇرالعان دەگەندى ءجيى ناسيحاتتاپ ءجۇرمىز. وسىعان سالىمشىلاردى سەندىرەتىندەي دايەك كەلتىرسەڭىز...
– ول ءۇشىن ءبىزدىڭ اشىق ينۆەستيتسيالىق قورجىنىمىزدى زەرتتەۋىڭىز كەرەك. بۇل جەردە ەميتەنتتەرىمىزدىڭ رەيتينگتەرى تولىق كورسەتىلگەن. ولاردىڭ رەيتينگتەرى وتە جوعارى. بۇل ەميتەنتتەردىڭ سەنىمدىلىگىن كورسەتەدى. زەر سالىپ قاراساڭىز, بىزدە ناشار اكتيۆتەر جوق. جانە وسى اقپاراتتاردى ءوز سالىمشىلارىمىزعا تولىق تاراتىپ وتىرۋعا تىرىسامىز.
– سالىمشىلار, ياعني ءبىزدىڭ وقىرماندارىمىزدىڭ ءبارى بىردەي قارجىلاي ساۋاتتى ەمەس. ءجانە ولار زەينەتاقى جۇيەسى قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن تەرەڭ بىلە بەرمەيدى. سەنىمدىلىكتى ءتۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزگەندە قالاي؟
– ءسىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىڭىز دۇرىس. قاراپايىم حالىق كوپتەگەن قارجىلىق تەرميندەردى ءتۇسىنە بەرمەيدى. مەن سىزگە ينۆەستيتسيالىق قورجىندى كورسەتىپ وتىرمىن. قاراپ وتىرساق, قيىن تۇگى جوق. بۇرىن ونى قارجى اگەنتتىگى (ققا) قاداعالايتىن, ەندى مۇنىمەن ۇلتتىق بانكتىڭ ارناۋلى كوميتەتى اينالىسادى. ەگەر ءسىز www.afn.kz سايتىنا كىرسەڭىز. سول جەردە دەفولتقا ۇشىراعان ەميتەنتتەردى كورەسىز. ولاردىڭ سانى قازىر 32 مەكەمەگە دەيىن جەتتى. بۇرىن قور وسى كومپانيالاردىڭ كەيبىرەۋىنىڭ وبليگاتسيالارىن ساتىپ العان بولاتىن, بىراق بۇگىنگە قور قورجىنىنداعى وسىنداي ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلەسى وتە تومەن.
– الداعى ۋاقىتتا سالىمشىلاردىڭ قاراجاتىن تاعى قاي سالالارعا سالۋ كوزدەلۋدە؟
– بولاشاقتا دا ستراتەگيامىزدى وزگەرتپەيمىز. قارجى قۇرالدارىمىزدى دا وزگەرتپەي, سولاردىڭ ارقاسىندا جاعدايعا بەيىمدەلىپ, العا جىلجىپ جۇمىس ىستەپ وتىراتىن بولامىز. كەلەشەكتە اكتسيالار مەن التىندى كوبەيتە تۇسەتىن بولارمىز. ءبارى نارىقتىڭ تالاپتارىنا بايلانىستى بولماق.
– ءدال قازىرگى تاڭدا قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق قورجىنىنىڭ احۋالىن قالاي باعالاۋعا بولادى؟
– بۇل سۇراعىڭىزدىڭ جاۋابى جوعارىدا ايتىلعان بولاتىن. ناقتىلاي تۇسكەندە, ينۆەستيتسيالىق قورجىنىمىزدىڭ جاعدايى جاقسى دەپ ايتۋعا بولادى. ەگەر سالىمشىلارىمىز كەلىپ, ەميتەنتتەرگە قاتىستى تولىق اقپاراتتاردى تالاپ ەتسە, ءتۇسىنىكتەمەلەر بەرۋگە دايارمىز.
– قازاقستاننىڭ زەينەتاقى ءجۇيەسىندە جۇمىس ىستەيتىن زەينەتاقى قورلارىنىڭ بارلىعى دەرلىك 13 جىل بويى وزدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قورجىندارىن اشۋعا ءالى دە دايىن ەمەس. بۇل ءىستىڭ ءمان-جايىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ ولاردىڭ ينۆەستيتسيالىق قورجىندارىن اشپاۋعا قۇقىلارى بار ما؟
– ءار سالىمشىنىڭ ءوز زەينەتاقى قورى جونىندە تولىق اقپارات الۋعا زاڭدى قۇقى بار. وسى كەزدە «قازاقستان حالىق بانكىنىڭ جزق» ءوز قورجىنىن اشىق كورسەتەدى. باسقا قورلارعا قاتىستى ايتساق, باسقا قورلاردى كىنالاۋعا مەنىڭ قۇقىم جوق. بۇنداي ساۋالداردى ناقتى سول قورلارعا قويۋ كەرەك.
– سوڭعى 13 جىلدا ەلىمىزدىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىندە پايدا بولعان زەينەتاقى قورلارى ءبىر بىرىمەن قوسىلىپ, «جۇتىلىپ», بىرىگىپ جاتتى. قورلاردىڭ قىزمەتى تۇراقتالىپ ءبىتتى دەپ ەسەپتەۋگە بولا ما؟ الدە وسى ۇدەرىستەردىڭ جالعاسۋى مۇمكىن بە؟
– قازىرگى تاڭدا بتا بانكىنىڭ زەينەتاقى قورى مەن «ۇلارۇمىت» زەينەتاقى قورى بىرىكتى. ودان بولەك ەۋرازيالىق بانكتىڭ زەينەتاقى قورى مەن «امانات» زەينەتاقى قورى قوسىلىپ جاتىر. ەگەر ەلىمىزدە 13 زەينەتاقى قورى بولسا, ولاردىڭ سانى 11-گە دەيىن تومەندەدى. الداعى ۋاقىتتا زەينەتاقى قورلارى ءبىر بىرىمەن تاعى دا قوسىلىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن.
– ماسەلەن, جۋىردا «قازاقستان حالىق بانكىنىڭ جزق» جەتەكشىلەرى ەلىمىزدىڭ زەينەتاقى قورلارى قورجىنىنداعى دەفولتقا ۇشىراعان وبليگاتسيالارعا قاتىستى تۇسىنىكتەمەلەر بەردى...
– وسى ماسەلەگە قايتا ورالساق, 32 كومپانيا دەفولتقا جول بەردى. ولاردىڭ ىشىنەن تەك ءتورت كومپانيانىڭ: «استانا فينانس», «بتا», «تەمىر بانك» جانە «اليانس» قارجى قۇرالدارىن 123 ملرد.تەڭگەگە جۋىق سومادا زەينەتاقى قورلارى ساتىپ العان. ءبىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق قورجىندا وسى ەميتەنتتەردىڭ باعالى قاعازدارىنىڭ ۇلەسى وتە از.
وكىنىشكە وراي, ءبىز زەينەتاقى قورلارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قورجىندارىنداعى قالعان دەفولت قاعازدارى بويىنشا سومانى بىلمەيمىز. ەگەر سالىمشىلارعا, ولار دۇرىس تاڭداۋ جاساۋ ءۇشىن بارلىق زەينەتاقى قورلارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قىزمەتى تۋرالى اشىلعان اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرىلەتىن بولسا, ءادىلەتتى بولار ەدى.
اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي.