تولەمدەر قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ حالىق پەن بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتىنە بەرىك ەنگەن نەگىزگى قۇراۋشىسى بولىپ تابىلادى جانە ونىڭ ماڭىزدىلىق دەڭگەيىن قوعامنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ, ينتەرنەت پەن موبيلدىك بايلانىستى پايدالانۋ سياقتى بازالىق قاجەتتىلىكتەرىمەن سالىستىرۋعا بولادى. باسەكەلەستىك, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ پايدا بولۋى جانە كليەنتتەر تاراپىنان سۇراتۋلار كورسەتىلەتىن تولەم قىزمەتتەرى نارىعىنىڭ تۇراقتى دامۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋ بولىپ تابىلادى. قازاقستاندىقتارعا قازىرگى كەزدە قانداي سەرۆيستەردىڭ قولجەتىمدى ەكەنىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ تولەم جۇيەلەرى دەپارتامەنتى ءتۇسىندىردى.
قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ نارىعىندا تۇتىنۋشىلارعا بانك شوتىن اشۋ مەن جۇرگىزۋدى, وعان قاشىقتان كىرۋدى, تولەم كارتالارىن شىعارۋ مەن ولارعا قىزمەت كورسەتۋدى, شوت اشپاي اقشا اۋدارۋدى, قولما-قول تولەمدەر قابىلداۋدى, ەلەكتروندى اقشا شىعارۋدى جانە وزگە يننوۆاتسيالىق قىزمەتتەردى قوسا العاندا, كورسەتىلەتىن تولەم قىزمەتتەرىنىڭ اۋقىمدى اياسى ۇسىنىلادى. كورسەتىلەتىن تولەم قىزمەتتەرىن نەگىزگى جەتكىزۋشىلەر قازاقستاننىڭ بانكتەرى, «قازپوشتا» اق جانە ۇلتتىق بانكتە ەسەپتىك تىركەۋدەن وتكەن بانكتىك ەمەس تولەم ۇيىمدارى بولىپ تابىلادى. قازىرگى كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكىندە 19 تولەم ۇيىمى تىركەلگەن.
راسىمدەر جەڭىلدەتىلۋدە
بانك شوتىن جۇرگىزۋ كليەنتكە شوت اشۋ جانە بانك وسى شوت بويىنشا ءداستۇرلى تولەم قۇجاتتارىن پايدالانا وتىرىپ بولىمشەلەر ارقىلى, سونداي-اق, ينتەرنەت-بانكينگ سياقتى قاشىقتاعى بايلانىس ارنالارى ارقىلى جانە تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ وزگە تاسىلدەرىمەن قابىلداعان تولەمدىك نۇسقاۋلاردى ورىنداۋ قامتىلاتىن بانكتىك بازالىق قىزمەتتى بىلدىرەدى.
قولدانىستاعى زاڭناماعا سوڭعى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر بانك شوتىن اشۋ راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ماسەلەن, بانك شوتىن ەلەكتروندى نىساندا اشۋعا ءوتىنىش بەرۋ مۇمكىندىگى كوزدەلدى, بانك شوتى شارتىن جاساۋ جانە بانك شوتىن اشۋ كەزىندە بانككە زاڭدى تۇلعانىڭ ۇسىنۋى قاجەت بولاتىن قۇجاتتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى تۇردەگى قۇجاتتاردىڭ سانى قىسقارتىلدى, سونداي-اق, بانككە قول قويۋ جانە ءمور بەدەرىنىڭ ۇلگىلەرى بار قۇجاتتى, شوت بويىنشا وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ودان ءارى بانككە ءوتىنىش جاساعان كەزدە كەيبىر قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن ۇسىنۋ مۇمكىندىگى كوزدەلدى. سونىمەن قاتار, كاسىپورىندى تىركەۋ كەزىندە زاڭدى تۇلعالارعا ەلەكتروندى تاسىلمەن بانك شوتىن اشۋ ءراسىمىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
تولەمدەر ونلاينعا وتەدى
سونىمەن بىرگە, تولەم يندۋسترياسىنداعى يننوۆاتسيالىق تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ بەلسەندى دامۋىمەن جانە قولدانىلۋىمەن سيپاتتالاتىن اۋقىمدى وزگەرىستەر وتاندىق تولەم نارىعىنا دا ايتارلىقتاي اسەر ەتتى – قاشىقتاعى ارنالاردى پايدالانۋ ۇلەسىنىڭ كەڭەيۋى بايقالۋدا.
ماسەلەن, سوڭعى بەس جىلدا قاشىقتاعى بايلانىس ارنالارى جانە ەلەكتروندى تەرمينالدار ارقىلى جۇرگىزىلگەن وپەراتسيالاردىڭ كولەمى 2016 جىلى 12,4 ترلن تەڭگە سوماداعى 474,7 ملن ترانزاكتسيانى قۇراي وتىرىپ, 2 ەسەدەن استام ءوستى.
بانكتەر ينتەرنەت جانە موبيلدىك بانكينگ سەرۆيستەرىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇمىستى تۇراقتى نەگىزدە ءجۇزەگە اسىرادى, بانك شوتىن قاشىقتان باسقارۋ بويىنشا قىزمەتتەردى كورسەتۋ اياسى كەڭەيۋدە. تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ كورسەتىلەتىن تولەم قىزمەتتەرىنىڭ نارىعىنا ۇدەمەلى ىقپال ەتۋى كەيىنگى جىلدارى ينتەرنەت/ ءموبيلدى بانكينگ ارقىلى جۇرگىزىلگەن وپەراتسيالار كولەمىنىڭ ۇلعايۋىنا اسەر ەتتى, وپەراتسيالار كولەمى 2016 جىلى 934,0 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل 2015 جىلعى كورسەتكىشتەن 2,3 ەسە ارتىق. جەكە تۇلعالاردىڭ قاشىقتان ءتاسىلىمەن ءجۇزەگە اسىرىلاتىن ءاربىر ءۇشىنشى قولما-قول تولەمى ينتەرنەت- جانە موبيلدى بانكينگ ارقىلى ءجۇرگىزىلەدى.
تولەم كارتالارى: پايدالانۋ بەلسەندىلىگى وسۋدە
حالىقتىڭ قولىنداعى نەگىزگى ەلەكتروندى تولەم قۇرالى تولەم كارتوچكالارى بولىپ وتىر, ولار ساتۋ نۇكتەلەرىندە POS-تەرمينالداردى قولدانا وتىرىپ تولەمدەر تولەۋ كەزىندە, ينتەرنەت-سايتتاردا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ كەزىندە, بانكتىك قىزمەتتەردى ينتەرنەت- جانە ءموبيلدى بانكينگ ارقىلى الۋ كەزىندە, سونداي-اق, جەكە تۇلعالار اراسىندا اۋدارىمدار (P2P اۋدارىمدار) جاساۋ كەزىندە جانە قولما-قول اقشا الۋ جانە بانكوماتتار مەن بانك دۇڭگىرشەكتەرى ارقىلى وزگە وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە پايدالانىلادى.
تولەم كارتوچكالارى نارىعىندا 25 بانك جانە «قازپوشتا» اق, سونداي-اق, تولەم كارتوچكالارىمەن وپەراتسيالار جۇرگىزۋ بويىنشا پروتسەسسينگتىك قىزمەتتەر كورسەتەتىن ارنايى كومپانيالار جۇمىس ىستەيدى.
2017 جىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا اينالىستا 16,1 ملن تولەم كارتوچكاسى بار, ولاردىڭ ۇستاۋشىلارى 14,4 ملن ادام. نارىقتىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرى تولەم كارتوچكالارىن پايدالانۋ بەلسەندىلىگى ارتۋىنىڭ وڭ سەرپىنىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, ءۇش جىل بۇرىن عانا اينالىستاعى تولەم كارتوچكالارىنىڭ 40%-عا جۋىعى پايدالانىلدى, 2017 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 8,2 ملن بىرلىكتى قۇراي وتىرىپ, 50%-دان استى.
قىزمەت كورسەتۋ جەلىسىنىڭ جاپپاي تارالۋى حالىققا تولەم سەرۆيسىنىڭ قاجەتتى ورىندا جانە تالاپ ەتىلگەن ۋاقىتتا قولجەتىمدى بولاتىنىنا كەپىلدىك بەرەدى. بۇل رەتتە تولەم ينفراقۇرىلىمىنىڭ بانكوماتتار سانىنىڭ ازداپ وسۋىمەن (6,6%) سالىستىرعاندا POS-تەرمينالدار جەلىسىنىڭ سوڭعى ءۇش جىلدا ەداۋىر (2,3 ەسە) وسكەنىن كورسەتىپ وتىرعان ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرى قولما-قول ەمەس تولەمدەردى كەڭەيتۋ بويىنشا بانكتەر جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتى سيپاتتايدى.
POS-تەرمينالدار جەلىسىنىڭ دامۋى, سونداي-اق, اقى تولەۋگە تولەم كارتوچكالارىن قابىلدايتىن كاسىپكەرلەر سانىنىڭ بايقالىپ وتىرعان ءوسۋى (سوڭعى ءۇش جىلدا 2,9 ەسە) كارتوچكالاردى پايدالانا وتىرىپ, ساتىپ الىناتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن ەسەپ ايىرىسۋ كەزىندە كليەنتتەر ءۇشىن نەعۇرلىم قولايلى جاعداي جاساۋعا ىقپال ەتتى. تولەم كارتوچكالارىن پايدالانا وتىرىپ, قولما-قول ەمەس تولەمدەر سوماسى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 57,2%-عا ۇلعايىپ, 2016 جىلى 1 620,2 ملرد تەڭگە بولدى.
نارىقتا جاڭا تولەم قۇرالدارىنىڭ پايدا بولۋى جانە جابدىقتىڭ جۇمىسىنا جوعارى تالاپتار قويۋ قولدانىلاتىن ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتەدى. POS-تەرمينالداردىڭ باسىم بولىگى ۇيالى بايلانىس ستاندارتتارىن قولدايدى جانە ءموبيلدى بولىپ تابىلادى, سونداي-اق, بايلانىسسىز تولەم قۇرالدارىنا قىزمەت كورسەتە الادى. شاعىن ساۋدا جانە/نەمەسە قىزمەت كورسەتۋ كاسىپورىندارى ءۇشىن سمارتفونعا قوسىلۋ ارقىلى mPOS-تى پايدالانۋ مۇمكىندىگى بار. سونداي-اق, وپەراتسيا جاساۋ كەزىندە تولەمدەردى تولەم كارتوچكاسىنىڭ جانە ەلەكتروندى تەرمينالداردىڭ نەمەسە وزگە قۇرىلعىلاردىڭ جاناسپاي جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن بايلانىسسىز تەحنولوگيالار دامۋدا. ماسەلەن, ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ ۇيىمدارىندا ورناتىلعان POS-تەرمينالداردىڭ 30%-عا جۋىعى بايلانىسسىز تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, نارىقتا تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ ماقساتىندا كاسىپكەرلەردىڭ شيفرلانعان دەرەكتەمەلەرىمەن QR-كودتارىن پايدالانۋ بويىنشا شەشىمدەر ۇسىنىلعان.
حالىق تولەم تەرمينالدارى ارقىلى قولما-قول اقشانى ەنگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىراتىن تولەمدەردى قابىلداۋ جانە وڭدەۋ جونىندەگى تولەم قىزمەتتەرى سەگمەنتىنە بانكتەر مەن جەكە تولەم ۇيىمدارى قىزمەت كورسەتەدى. قازاقستان نارىعىندا 2017 جىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا 66 مىڭنان استام تولەم تەرمينالى ورناتىلعان. بۇل رەتتە تولەم تەرمينالدارى جەلىسىنىڭ بەلسەندى دامۋى «cash-in» فۋنكتسياسىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى بانكوماتتاردى جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتتى. بانكوماتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ 17%-دا وسى فۋنكتسيا بار.
حالىقتىڭ حالىقارالىق اقشا اۋدارىمدارى: تەرىس سالدو
زولوتايا كورونا, Western Union, Unistream, Contact, ليدەر, انەليك, دۇنيەجۇزىلىك پوشتا وداعىنىڭ جۇيەسى, جەدەل پوشتا, MoneyGram, Faster جانە وزگەلەر سياقتى حالىقارالىق اقشا اۋدارىمدارى جۇيەلەرى ارقىلى اقشا اۋدارىمدارى جونىندەگى تولەم قىزمەتتەرىن بانكتەر مەن «قازپوشتا» اق كورسەتەدى. وسى جۇيەلەر ارقىلى جۇرگىزىلگەن اقشا اۋدارىمدارىنىڭ كولەمى قولما-قول ەمەس تولەمدەردىڭ جالپى اعىندارىمەن (2016 جىلى 405,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2,4 ملن ترانزاكتسيا جاسالدى) سالىستىرعاندا شامالى عانا بولدى, بىراق حالىقتىڭ شۇعىل, ادەتتەگىدەي, وتەۋسىز اۋدارىمداردى جۇزەگە اسىرۋىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن وتەيدى. اتالعان جۇيەلەر ارقىلى اقشا اۋدارىمدارىنىڭ نەگىزگى اعىنى رەسەيگە, وزبەكستانعا, قىتايعا, قىرعىزستانعا جانە تۇركياعا جىبەرىلگەن. بۇل رەتتە قازاقستاننان اقشا اۋدارىمدارى جۇيەلەرى ارقىلى جىبەرىلگەن اۋدارىمدار تۇسىمدەردەن ايتارلىقتاي اسىپ تۇسەدى. ماسەلەن, 2016 جىلى شەت ەلگە جىبەرىلگەن اۋدارىمدار 382,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, ال شەت ەلدەن كەلىپ تۇسكەن اۋدارىمدار 248,5 ملرد تەڭگە (تەرىس سالدو 133,7 ملرد. تەڭگە) بولدى.
كليەنتتەرگە ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن
2013 جىلدان باستاپ ەلەكتروندى اقشا نارىعى بەلسەندى دامىدى. 2017 جىلعى 1 قاڭتاردا ەلەكتروندى اقشا شىعارۋدى رەسپۋبليكانىڭ 11 بانكى جۇزەگە اسىردى, بۇل رەتتە حالىق ءۇشىن نارىقتا 16 ەلەكتروندى اقشا جۇيەسى ۇسىنىلدى. وسى يننوۆاتسيالىق قۇرالداردى پايدالانا وتىرىپ جاسالعان وپەراتسيالار كولەمىنىڭ ءوسۋى 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا سوڭعى جىلى 3,5 ەسە بولىپ, 154,2 ملرد تەڭگە دەڭگەيىنە جەتتى.
تولەم قىزمەتتەرى نارىعىن دامىتۋ كەزىندە باستى نازار حالىقتىڭ جۇيەلى نەگىزدە تولەۋىنە جاتاتىن كوممۋنالدىق تولەمدەر, بيۋدجەتكە جانە جەكەلەگەن قىزمەتتەر پروۆايدەرلەرىنىڭ پايداسىنا تولەمدەر سياقتى مەرزىمدى تولەمدەردى جۇزەگە اسىرۋ تالاپتارىن جانە تاسىلدەرىن جەتىلدىرۋگە اۋدارىلادى.
بيۋدجەتكە تولەمدەردى ۇيىمداستىرۋ سالاسىندا بانكتەر تولەۋشى بانكتەن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ جۇيەسىنە جۇرگىزگەن تولەم تۋرالى اقپاراتتى ءبىر ساتتە بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا رەجىمگە كوشۋدە, بۇل تولەۋشىنىڭ ورىندالعان ءمىندەتتەمەلەرىن ەسەپكە الۋدى وڭتايلاندىرۋعا, تولەۋشىلەردى بورىشكەرلەر تىزىمىنەن الىپ تاستاۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ پروتسەسىن جىلدامداتۋعا باعىتتالعان.
كادردان تىس
كليەنتتەردەن الىنعان نۇسقاۋلار بويىنشا باسقا بانكتەردىڭ جانە ولاردىڭ كليەنتتەرىنىڭ پايداسىنا تولەمدەردى جانە اقشا اۋدارىمدارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن (بانكارالىق ەسەپ ايىرىسۋلار) بانكتەر ۇلتتىق بانكتىڭ بانكارالىق اقشا اۋدارىمدارى جۇيەسى جانە بانكارالىق كليرينگ جۇيەسى سياقتى تولەم جۇيەلەرى ارقىلى كورسەتىلەتىن تولەمدىك-ەسەپ ايرىسۋ قىزمەتتەرىن پايدالانادى. 2016 جىلى ۇلتتىق بانكتىڭ تولەم جۇيەلەرى ارقىلى 590,7 ترلن تەڭگە سوماسىنا 35,3 ملن ترانزاكتسيا جۇرگىزىلگەن. قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن تولەم جۇيەلەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جۇيەلەردىڭ جۇمىسىندا باستى نازار جۇيە جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى ء(ۇزىلىسسىز جۇمىس ىستەۋى) جانە قولجەتىمدىلىگى دەڭگەيىنە اۋدارىلادى.
سونداي-اق, تولەم كارتوچكالارىن پايدالانا وتىرىپ جاسالاتىن وپەراتسيالاردى ەسەپتەۋ كەزىندە بانكارالىق تولەمدەر ءۇشىن جەكە كارتوچكالىق جۇيەلەردىڭ سەرۆيستەرى, اقشا اۋدارىمدارى جۇيەلەرى, نە بانكتەر اراسىندا اشىلعان كوررەسپوندەنتتىك شوتتار پايدالانىلادى.