دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى جايىندا باياندادى. ءمينيستردىڭ ءمالىمدەۋىنشە, باعدارلامانىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىن قۇرۋ. بۇل دەگەنىمىز, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋ بويىنشا ۆەدومستۆوارالىق جۇمىستاردى رەتتەۋ جانە ۇيلەستىرۋ.
«اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن بار. تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى, مىنە, وسى ماتەلدىڭ وزەگىندە جاتقانداي. مينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, قوعامدىق دەنساۋلىق مودەلى اۋرۋلاردى ەمدەۋدەن گورى ونىڭ الدىن الۋ مەن باسقارۋعا نازار اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرمەك. بۇل قازاقستاندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ايقىنداعان قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ نەگىزگى ون وپەراتيۆتى فۋنكتسياسىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلادى. وعان حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ, دەنساۋلىققا قاۋىپ تونگەن جانە ءتوتەنشە جاعدايلاردا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە ارەكەت ەتۋ, دەنساۋلىقتى قورعاۋ, ونىڭ ءىشىندە قورشاعان ورتانىڭ, ەڭبەك, تاماق ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, سونىمەن قاتار, دەنساۋلىقتىڭ ناشارلاۋىن ەرتە انىقتاۋ ارقىلى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جاعدايلارى كىرەدى. سونىمەن قاتار, كورسەتىلگەن فۋنكتسيالاردىڭ قاتارىنا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ستراتەگيالىق باسشىلىقپەن, بىلىكتى كادرلارمەن, سونداي-اق, تۇراقتى ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىممەن جانە قارجىلاندىرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كىرەدى. بۇدان باسقا, ونىڭ فۋنكتسيالارىندا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى مەن زەرتتەۋلەردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ قاراستىرىلادى. ال بۇل قىزمەتتىڭ دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى قازىرگى كەزدە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازا مەن بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى قالىپتاستىرۋ, ۇسىنىلاتىن قىزمەتتەر ءتىزىمىن ازىرلەۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ءبىرىڭعاي IT-پلاتفورما قۇرۋ, كادرلىق الەۋەتتى دامىتۋدى قامتۋمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, سونىمەن قاتار بيزنەستى تارتۋ مەن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىگىن دامىتۋ سياقتى جۇمىستاردى قامتيدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ءسوز بولعاندا, كوپتىڭ كوكەيىندە تۇراتىن ءبىر ساۋال – ەلىمىزدەگى ءدارى-دارمەك باعاسى تۋرالى بولاتىنى جاسىرىن ەمەس. ۇكىمەتتە دە بۇل ماسەلە ايتىلدى. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءدارى-دارمەكتەردىڭ ءبولشەك ساۋداداعى شەكتى باعاسىن 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بەكىتەتىنىن ءمالىم ەتتى. مينيستر ە.ءبىرتانوۆ «بولشەك ساۋداداعى ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعاسىن رەتتەۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ جاتقانىن, ەندى ونى تالقىلاۋ باستالاتىنىن جەتكىزدى. «الدىمەن قوعامدىق كەڭەستە, كەيىن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا, باق-تا كەڭىنەن تالدايتىن بولامىز. قوعام تالقىلاۋىنان سوڭ, زاڭ جوباسى بيىل كۇزدە پارلامەنتكە جولدانادى. جىل سوڭىنا دەيىن ونى قابىلداپ, 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ءدارى-دارمەكتەردىڭ شەكتى باعاسىن بەكىتەمىز دەگەن ءۇمىت بار», دەدى مينيستر.
ۇكىمەت وتىرىسىنا قوعامدىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, سونىمەن قاتار, دسۇ وكىلدەرى دە قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ال تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت مۇشەلەرىنە جىل سوڭىنا دەيىن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىن قۇرۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن اياقتاۋدى تاپسىردى.
وتىرىستا قارالعان كەلەسى ماسەلە – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋ دەربەستىگىن كەڭەيتۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جايىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ باياندادى. مينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق جانە باسقارۋ ەركىندىگىن كەڭەيتۋ دەگەنىمىز جوو-لارعا ستۋدەنتتەردى قابىلداۋعا, قۇرىلىم ءتارتىبىن, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن انىقتاۋعا جانە عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ قىزمەتى بويىنشا ەنشىلەس ۇيىمداردى قۇرۋىنا قۇقىق بەرۋدى ءبىلدىرەدى. بۇعان دەيىن وسىنداي ارتىقشىلىقتار تەك ۇلتتىق جوو-لاردا عانا بولعان. بۇدان وزگە, ۇلتتىق ءبىلىكتىلىك شەڭبەرىنە ءبىرىكتىرىلە وتىرىپ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ قاعيداسى ەنگىزىلەتىن بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا جوو-لار ءبىلىم بەرۋ ناتيجەلەرى مەن وزدەرىنىڭ قۇزىرەتتىلىكتەرىنىڭ نەگىزىندە دەربەس ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەي الاتىن بولادى. سونداي-اق, جوو-لاردى ليتسەنزيالاۋ جۇيەسى دە وزگەرەدى. ەگەر باستاپقىدا تەك ماماندىق ليتسەنزيالانعان بولسا, ەندى زاڭ جوباسى قابىلدانعان سوڭ جالپى دايىنداۋ باعىتى دا ليتسەنزيالاناتىن بولادى.
«بۇگىنگى تاڭدا جوعارى جانە جوعارىدان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدە شامامەن 600 ماماندىق بار, جاڭا ءتاسىل ەنگىزىلگەننەن كەيىن دايارلاۋدىڭ 10 باعىتى پايدا بولادى, ونىڭ ىشىندە ەىدۇ ەلدەرىندەگىدەي, جوو-لاردىڭ 600-دەن دە كوپ دەربەس ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بولادى», دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار, ستۋدەنتتەرگە دە ەكى باعىت بويىنشا وقۋدىڭ دەربەس جولىن قالىپتاستىرۋ قۇقىعى بەرىلمەك. ولار – پاندەردى تەرەڭىنەن مەڭگەرۋ جانە پاندەردى قوسىمشا مەڭگەرۋ. قوسىمشا مەڭگەرۋدە ءبىر ماماندىقتا وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر ءوز بىلىمدەرىن تولىقتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا ماماندىقتى دا يگەرۋگە مۇمكىندىك الادى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان تاعى ءبىر ماسەلە – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ولاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ نورمالارىنا ءسايكەس كەلتىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى. بۇل جوبانى ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ تانىستىردى. ول زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى زاڭنامالىق اكتىلەردى كونستيتۋتسياعا جاقىندا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس كەلتىرۋ ەكەنىن, سوعان وراي 7 كودەكس پەن 46 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەتىنىن ءمالىم ەتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنىڭ بىرقاتار بابىنا, ازاماتتىق تۋرالى, شەتەلدىكتەردىڭ قۇقىقتىق جاعدايى تۋرالى, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى, حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى, ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى زاڭداردىڭ نورمالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. بۇدان وزگە, «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى», «پروكۋراتۋرا تۋرالى» زاڭدارعا جانە سوت جۇيەسى قىزمەتىن رەتتەيتىن زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەتىن بولادى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»