جاھاندانۋ ءداۋىرى باسەكەگە قابىلەتسىز, ۇلتتىق بولمىسىنان تامىرىن ۇزگەن مەملەكەتتەردى ارتتا قالدىرادى. سوندىقتان دا, جاڭا ءداۋىر كەزەڭىندە ەل تاعدىرىن انىقتاپ, ۇلتىمىزدى ءوزگەگە تانىتۋعا جاڭا كەڭىستىك اشاتىن – ءۇشىنشى جاڭعىرۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىنىڭ جاريالانۋى جانە ونىڭ قوعامدا كەڭ تالقىلانۋى – تولعاعى جەتىپ, ءبىر شەشىمگە كەلەتىن ءماسەلەلەردىڭ بار ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر.
رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى فاكتورى – ۇلتتىق قۇندىلىقتى, ۇلتتىق رۋحتى, بويىمىزداعى قادىر-قاسيەتتى زامان تالابىنا ساي دامىتۋ.
ەندىگى رۋحاني سەرپىلىس – كەلەشەگىمىزدىڭ جاڭاشا دامۋىنىڭ جارقىن نىشانى بولۋ كەرەك.
الەمدەگى وركەنيەتتى مەملەكەتتەردىڭ جەتىستىگى: (مىسالى, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا, سينگاپۋر, قىتاي) ولاردىڭ ۇلتتىق سيپاتىن بۇزباي, جاڭا زامانعا بەيىمدەلە الۋىندا. سوندىقتان, ءبىز دە وسىنداي وزىق ۇلگىلەردى باعدار ەتۋىمىز كەرەك.
جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ رۋحاني سالادا بوي كورسەتۋى – ەلىمىزدەگى بىرتەكتىلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ باستى كىلتى. بۇل ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ جانە ۇلتتىق بولمىستىڭ وزەگىن ساقتاي وتىرىپ, ونىڭ بىرقاتار سيپاتتارىن وزگەرتۋ بولىپ تابىلادى.
رۋحاني جاڭعىرۋىمىز ۇلتتىڭ وزىندىك «مەنىن», وتكەن تاريح تاعىلىمىن ۇمىتپاي, ەلدىگىمىزدى بيىك ۇستاۋ ءۇشىن كەرەك. ول – سانعاسىرلىق تاريحي تامىرىمىز, ميراس بولىپ كەلە جاتقان اتامۇرا ونەرىمىز, وزگە ەلدەن ەرەكشەلەپ تۇراتىن ءتىلىمىز, سالت-ءداستۇرىمىز, ادەت-عۇرپىمىز, وتباسىلىق تاربيەمىز. ۇلتىمىزدىڭ اسىل ۇلدارىنىڭ ءبىرى مۇستافا شوقايدىڭ: «ۇلتتىق رۋحسىز, ۇلتتىق نامىسسىز ۇلت ءتاۋەلسىزدىگى بولمايدى» دەگەن ءسوزى ءدال قازىر قاپەردە بولۋ كەرەك.
بۇگىنگى كۇندە ەلىمىزدىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قۇرايتىن جاستار – كەلەشەك قوعامنىڭ جارقىن بولاشاعىن قالىپتاستىراتىن, ستراتەگيالىق ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋشىلار ەكەنى ءمالىم. جاستار حالىقتىڭ قوعامدىق بەلسەندى ءبولىگى جانە تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى. سوندىقتان, جاستارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋدى ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسىن قاستەرلەۋگە ۇيرەتۋدەن باستاۋدىڭ ماڭىزى زور. تۋعان جەرىنىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلگەن ۇرپاق ەلىنىڭ دە ناعىز جاناشىرىنا اينالادى.
جاستارىمىزدى وتانشىلدىققا, ۇلتجاندىلىققا ءتاربيەلەۋ – باياندى بولاشاعىمىزدىڭ, بەيبىت ءومىرىمىزدىڭ كەپىلى.
جەتپىس جىلدىق ساياسي وتارلاۋ سالدارىنان رۋحاني-ەتنيكالىق «مەنى» قوعامدىق سانادان ءوشىرىلە باستاعان كەزەڭدە, ءتاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن قازاق ەلى, ەندىگى كەزدە الەمدىك كەڭىستىكتە ءىرى دەرجاۆالارمەن ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني قارىم-قاتىناستار ورناتتى.
بۇگىندە قازاق ەلى وتكەنىن سارالاپ, بولاشاعىن باعدارلاۋ ءۇستىندە. وسى تۇستا ءبىر ۇلكەن ءماسەلە تۋىندايدى, «ول – جاھاندانۋ زامانىندا ءبىز ەلدىگىمىزدى, ءمادەنيەتىمىزدى, ءتىلىمىزدى ساقتاي الامىز با, ونىڭ وسكەلەڭ ۇرپاققا تيگىزەر اسەرى قانداي بولماق؟» – دەگەن ساۋال.
باتىستىڭ مادەنيەتى ىقپالدى بولىپ تۇرعانى راس. بىراق, وسى ورايدا, ءبىز باتىستان نەنى الۋىمىز كەرەك, نەنى الماۋىمىز كەرەك؟
تالداي قاراساق, مادەنيەتتىڭ ءوزى ەكى جولمەن پايدا بولادى. ءبىرىنشىسى – ءدۇنيەتانىمنان, ەكىنشىسى – عىلىمي-تەحنيكالىق دامۋدان كەلىپ شىعاتىن مادەنيەت. ءبىز باتىستان عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋىنان كەلىپ شىققان ءمادەنيەتتى الۋىمىزعا بولادى. ءتىپتى, ءححى عاسىردا قازاق جاستارى وزىق تەحنولوگيانىڭ بارلىق قىر-سىرىن ءبىلۋى ءتيىس. مۇنى مەڭگەرۋمەن ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى, ىرگەسى مىقتى ەل بولامىز. ابايدىڭ تىلىمەن ايتقاندا: «ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم... دەگەن ءنارسەلەرمەن وزادى».
ۇلتتىق رۋحى قالىپتاسقان ۇرپاقتى تاربيەلەۋدە, عاسىرلار بويى جيناقتالعان حالىقتىڭ مادەني مۇرالارىن, دانالىق ۇلاعاتتارىن پايدالانۋ ماڭىزدى بولماق. مۇنىڭ بارلىعى ادام بوينا انا ءتىلى ارقىلى سىڭەدى. زامانىندا ماحمۇد قاشقاري: «تاربيە باسى – ءتىل» دەپ ۇلاعات ەتسە, باتىر بابامىز باۋىرجان مومىش ۇلى: «ءتىل دەگەنىمىز قاي حالىقتىڭ بولسىن كەشەگى, ءبۇگىنگى عانا ەمەس, ەرتەڭگى دە تاعدىرى» دەپ ايتقان.
الەمدىك كەڭىستىكتە قالىپتاسقان جاڭا زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن اقپاراتتىق ورتا, ونىڭ زاڭدىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى, جالپى, XXI عاسىرداعى عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى ءۇردىستىڭ زاماناۋي جاڭالىقتارى ءبىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىمىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت. قازىر «بوي سالىستىراتىن زامان ەمەس, وي سالىستىراتىن زامان». عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىندا ءوزگەنىڭ توزىعىن ەمەس, وزىعىن يگەرۋ باستى ماقساتىمىز.
بۇگىندە استانامىز وزىق ويدىڭ, يننوۆاتسيانىڭ جانە زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ شوعىرلانعان ورداسىنا اينالدى. كەزىندە بابامىز ءور تۇرىك قاعانى بىلگە: «ەل بولىپ بىرىگۋدەن اسقان باقىت جوق» دەگەن.
ءبارىمىز «ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ» ەلباسىنىڭ كوتەرىپ وتىرعان ءماسەلەسىنە قولداۋ تانىتۋىمىز قاجەت. «قول جۇمىلماي – جىلىنبايدى» دەگەن اعايىنبىز. وسىنداي ەل مەن جەردىڭ تاعدىرى تەزگە ءتۇسەر ساتتە, استانا ۇيىتقى بولىپ قانا قويماي, رۋحاني ورتالىققا اينالۋى ءتيىس.
اقىلبەك كۇرىشباەۆ,
س.سەيفۋللين اتىنداعى
قازاتۋ رەكتورى