كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆ كىتاپحاناسىندا وسى ماسەلەگە ارنالعان «پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىلىكتىڭ نەگىزى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى. ونى كىتاپحانا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بەيسەمباي جۇمابەكوۆ اشىپ, ءجۇرگىزىپ وتىردى. ءوزىنىڭ كىرىسپە ءسوزىندە ول ەلىمىزدىڭ تابىستى مەملەكەتكە اينالۋى – پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ينستيتۋتىن تاڭداپ العان ەلباسىمىزدىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسى ەكەنىن اتادى. پرەزيدەنت ەلىمىزدە دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدەردى ورناتا وتىرىپ, قازاقستاندىقتاردى ءبىر ماقساتتىڭ جولىنا توپتاستىرا ءبىلدى, دەدى ول.
دوڭگەلەك ۇستەلدە نەگىزگى باياندامانىڭ ءبىرىن پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى زينايدا فەدوتوۆا جاسادى. ول ەلىمىزدەگى پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ قالىپتاسۋى مەن تيىمدىلىگى, تاۋەلسىز قازاقستاندى دامىتۋدىڭ كۇردەلى جانە جاۋاپتى كەزەڭدەرى تۋرالى ايتىپ بەردى. «قازاقستان پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ۇلگىسىندە قالىپتاسۋدىڭ جانە دامۋدىڭ تابىستى جولىنان ءوتتى. جاس مەملەكەتتىڭ اياققا نىق تۇرۋى جانە نىعايۋ جىلدارىندا, داعدارىسقا قارسى رەفورمالار مەن بارلىق قوعامدىق سالالاردى جاڭعىرتۋ كەزەڭدەرىندە مىقتى پرەزيدەنتتىك بيلىك ايرىقشا قاجەت ەدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭدەرىنە قادام باسقاندىقتان مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ, دەموكراتيانى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەسى وزەكتى. قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىك ينستيتۋت ۋاقىت سىنىنان ءوتىپ, ساياسي تۇراقتىلىق پەن قارىشتى ەكونوميكالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتتى», دەدى ول ءوزىنىڭ سوزىندە.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولعان تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ ءوزىنىڭ ءسوزىن نەگىزىنەن مينيسترلىكتىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ارنادى. قاي كۇندە ىزاشارلارعا ءبارى دە قيىن بولادى عوي, ءبىز دە سونى باستان كەشتىك. تەك حاتتامالىق قاعازدار تولتىرۋمەن عانا اينالىسقان ونشاقتى ماماننان عانا تۇراتىن مينيسترلىكتى تاۋەلسىز ەلدىڭ دەربەس ديپلوماتيالىق قۇرىلىمىنا اينالدىرۋ وڭاي بولعان جوق. كسرو سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمدارىندا قىزمەت ىستەپ ءجۇرگەن 22 قازاقستاندىقتى شاقىرىپ, الىس-جاقىن شەت ەلدەرمەن ديپلوماتيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋدە سولاردىڭ تاجىريبەسى مەن بىلىمدەرىن پايدالاندىق.
«ەلباسى ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستان جولى» كىتابىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ماڭىزدى سالاسى – ديپلوماتيالىق جۇمىستاردى تاقىر جەردەن باستاۋعا تۋرا كەلگەنىن اتاپ وتكەن. بىزگە اۋەلى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ, گەوساياسي ورنالاسۋىنىڭ تالداۋىن جاساپ, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قارىم-قاتىناستارداعى ءرولىن جانە ورنىن انىقتاۋ تالاپ ەتىلدى. ديپلوماتيالىق مۇمكىنشىلىكتەر ارقىلى ەلىمىزدىڭ ىشكى دامۋىنا قولايلى جاعدايلار قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى العا قويىلدى. وسىنداي تالاپتاردى ورىنداي وتىرىپ, ءبىز جالپى تۇراقتىلىقتى جانە قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا, ءوزارا ءتيىمدى ىقپالداستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان سىرتقى ساياسات قالىپتاستىردىق. ءبىزدىڭ ديپلوماتيانىڭ نەگىزگى قاعيدالارى بەلسەندىلىك, تەڭگەرىمدىلىك, پراگماتيزم, كونسترۋكتيۆتى ءۇنقاتىسۋ جانە جان-جاقتى ىقپالداستىق», دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە تولەۋتاي سۇلەيمەنوۆ.
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى زارەما شاۋكەنوۆا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى تالاپتارعا توقتالىپ, ولار تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ەۆوليۋتسيالىق ءوسۋ جولىنداعى سانانى جاڭعىرتۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىندىعىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلى جازۋىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى باسقا حالىقتاردىڭ مۇددەسىنە قول سۇقپايتىندىعىن جەتكىزدى.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ناتاليا كالاشنيكوۆا ءوزىنىڭ سوزىندە قازىرگى مەملەكەتتەردىڭ دامۋى – ءتيىمدىلىگى مىقتى, جاۋاپتى جانە كرەاتيۆتى ۇلتتىق كوشباسشىلارعا بايلانىستى ەكەنىن ايتا كەلىپ, ن.نازارباەۆتىڭ ناق سونداي تۇلعا ەكەنىن ايتتى. ال ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, پروفەسسور عازيز تەلەباەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىنىڭ اياسىنداعى جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ بىرقاتار جىلدارعا سوزىلاتىن شارۋا, ونى كەزەڭ-كەزەڭمەن اتقارعان ءجون. ەڭ باستىسى – بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋىن تالاپ ەتەدى. ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا بۇل تۋرالى مازمۇندى پىكىرلەر ايتقان», دەپ اتاپ ءوتتى ول.
دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارار قابىلداندى جانە جاسالعان باياندامالار جەكە جيناق بولىپ جارىققا شىعاتىندىعى ايتىلدى.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ جۇمىسىنا عزي مەن ورتالىقتاردىڭ, مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى مەن كوپتەگەن جوو-لاردىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ وكىلدەرى, الەۋمەتتىك-ساياسي دامۋدىڭ ساراپشىلارى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەلەرى مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى قاتىستى.
دوڭگەلەك ۇستەل ءوز جۇمىسىن اياقتاعان سوڭ جينالعاندار ءۇشىن وسى عيماراتتا «ءداۋىر توعىسىندا» اتتى كورمە ۇسىنىلدى. وندا پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋ جولدارى تاريحي قۇجاتتارمەن, فوتوسۋرەتتەرمەن, كىتاپتارمەن جانە باسقا دا جادىگەرلەرمەن كەڭىنەن تانىستىرىلدى. سونىڭ ءىشىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆقا شەتەلدىك مەملەكەت باسشىلارى مەن دەلەگاتسيالاردان سىيعا تارتىلعان بۇيىمدار, سىيكادەلەر, تاريحي جادىگەرلەر جانە ت.ب. بولدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»