شارا اياسىندا ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىس زالىنىڭ فويەسىندە كورمە ۇيىمداستىرىلدى. ول جەردە اسكەري سالانىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى مەن جالپى الەۋەتىن پاش ەتەتىن قىزمەتتىك زاتتار مەن قارۋ-جاراق تۇرلەرى جانە تۇرمىستىق بۇيىمدار مەن اسكەري كيىمدەر ۇلگىسى قويىلعان ەدى. بۇلاردىڭ قاتارىندا, ارينە, وتاندىق ونىمدەر كوزگە ەرەكشە ءتۇسىپ تۇردى.
جيىندى اشقان ۆ.بوجكو بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن ۇلتتىق قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرىلعانىنا شيرەك عاسىر تولىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. «وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ اسكەري الەۋەتىن قايتا جاڭعىرتۋدان وتكىزۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلدى. سوندىقتان دا, شەبەرلىگى شىڭدالىپ, تاجىريبەسى جيناقتالعان الەۋەتى زور اسكەريلەردىڭ ازىرلىك دەڭگەيى ۇدايى نازاردا ۇستالۋدا. ارينە, مۇنداي اۋقىمدى قۇرىلىمدى قۇرۋ مەن ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتەتىن نەگىزگى تەتىك زاڭدىق نورمالار بولعاندىقتان, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن باس قولباسشىلىققا قاتىستى بىرنەشە ماڭىزدى قۇجاتتار مەن 2 ۇكىمەت قاۋلىسى جانە 7 نورماتيۆتىك-قۇقىققا نەگىزدەلگەن زاڭدار جوباسى قابىلداندى», – دەدى ۆ.بوجكو.
سودان كەيىن ءسوز العان قورعانىس ءمينيسترى 25 جىل ىشىندە قايتا قۇرىلىمداۋدان وتكەن قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ كەشەگىسىن ەكشەپ, بۇگىنگى جۇمىسىن تارازىلادى. سونداي-اق, الداعى جوسپارلارىن حالىق قالاۋلىلارىنىڭ نازارىنا ۇسىندى. مينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەل مەن جەردى قورعاپ, كۇزەتۋ ماقساتىنداعى جۇمىستارمەن قوسا, وزىق تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن سونى جاڭالىقتارعا قول جەتكىزۋگە كىرىسىپپىز. ونىڭ ايقىن دەلەلى, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ اسكەري روبوتتاردى وزدەرى جاساي باستاۋى.
س.جاسۇزاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بولاشاعى زور اسكەري تەحنولوگيالار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتi – ەلباسى اتىنداعى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتiندە جاسالعان. بۇگىندە بiلiم ورداسىندا اسكەري ونەر مەن بولاشاعى زور قارۋ-جاراقتى مەڭگەرۋ ءۇشiن ەكi عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بار ورتالىق قۇرىلعان. ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتiڭ وقىتۋشىلار قۇرامىندا قازiرگi تاڭدا 16 عىلىم دوكتورى مەن 28 كانديدات جانە 47 ماگيستر قىزمەت ەتۋدە. «بiزدiڭ اسكەري-عىلىمي ورتالىقتىڭ العاشقى جوباسى – ۇشقىسىز باسقارىلاتىن ۇشۋ اپپاراتىنىڭ العاشقى ءتاجiريبەلiك ۇلگiسi بولىپ تابىلادى. مەن ونى كورiپ, اسكەري سىناقتاردى وتكiزۋدi تاپسىردىم. ياعني, بۇل ولاردىڭ قولدارىنان كوپ دۇنيە كەلەتiنiن بiلدiرەدi. قازىرگى كەزدە عالىمدارىمىز جاۋىنگەر روبوت جوباسى بويىنشا دا جۇمىس ىستەۋدە. مەنىڭ ويىمشا, قارجىلاندىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ولار وسى ەكى باعىتتاعى جوبانى ءساتتى اياقتايتىن بولادى», – دەدi س.جاسۇزاقوۆ.
سونداي-اق, جيىن بارىسىندا بايانداماشى سالاداعى اسكەري ۇشاقتار سانىن ارتتىرۋعا ءجىتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە جاۋىنگەرلىك اۆياتسياداعى ۇشاقتار سانىنىڭ كوبەيۋى ماقساتتى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. «سوڭعى جىلدارى اسكەري اۋە قورعانىسى كۇشىن جابدىقتاۋعا الەمدىك قولدانىستاعى سوڭعى بۋىن – «4++» جويعىش ۇشاقتارى, سي-295 اسكەري-كولىكتىك ۇشاقتارى جەتكىزىلدى. بيىلدىڭ وزىندە ءبىز ەكى جيىنتىعىن العاننان كەيىن, اسكەري-كولىكتىك اۆياتسيانى جاساقتاۋدى ءوز مەجەسىنە جەتكىزەتىن بولامىز. سونىمەن قاتار, اسكەري اۆياتسياعا تەك شابۋىلداۋ تىكۇشاقتارى عانا ەمەس, جاۋىنگەرلىك مي-35 تىكۇشاقتارى دا تارتىلا باستادى. بۇگىنگە دەيىن تورتەۋىن الدىق جانە تاعى تورتەۋى تاياۋ ۋاقىتتا جەتكىزىلەدى. ءسويتىپ, 2020 جىلعا قاراي وسى باعىتتاعى پروتسەستى اياقتايتىن بولامىز», – دەدى س.جاسۇزاقوۆ.
جيىن بارىسىندا بيىلدان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىنداعى اسكەري كافەدرالاردا ءبىلىم العان تۇلەكتەر قارۋلى كۇشتەر قاتارىنا شاقىرتىلاتىندىعى دا ءمالىم بولدى. «اسكەري ءبىلىم العان رەزەرۆكە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىنداعى 29 اسكەري كافەدرالاردا تىركەلگەن 70 ماماندىق بويىنشا دايىندىق جۇرگىزىلۋدە. جىل سايىن اسكەري كافەدرالاردان 3 700-دەن استام زاپاستاعى وفيتسەرلەر تۇلەپ شىعادى. ءبىز بۇگىندە قايتا باعدارلاۋ شارالارىن جۇرگىزىپ, بىرقاتار كافەدرالاردا قازىرگى زامانعى ماماندىقتارعا ءمان بەرىپ وتىرمىز. وسى ورايدا, ولار ءىت-تەحنولوگيا, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماماندىقتارىنا باعىت الدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل ماماندار سۇرانىسقا يە بولادى. بيىلعى جىلى اسكەري كافەدرالاردىڭ تۇلەكتەرىن ەرىكتى نەگىزدە كەلىسىمشارت بويىنشا قارۋلى كۇشتەر قاتارىنا شاقىرۋدى تاپسىردىم», – دەدى بايانداماشى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل تۇرعىدا جوو-لار جانىنداعى اسكەري كافەدرالار تۇلەكتەرىنىڭ ءبىلىمى تەكسەرىستەن وتەتىن بولادى. سەبەبى, اسكەري ءدارىگەرلەر, ارتيللەريستەر مەن بايلانىس ماماندارى بويىنشا ءبىرشاما تاپشىلىق بار كورىنەدى. ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, قارۋلى كۇشتەردەگى ماماندىقتاردىڭ بارلىق تۇرلەرى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ءۇش اسكەري وقۋ ورنىندا دايارلانادى. ءسويتىپ, جىل سايىن اسكەري ينستيتۋتتار 650 وفيتسەردى وقىتىپ شىعارادى دەپ جوسپارلانۋدا.
قورعانىس ءمينيسترىنىڭ نەگىزگى بايانداماسىنان سوڭ, ءماجىلىس دەپۋتاتى, حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ قوسىمشا بايانداما جاسادى. سودان كەيىن دەپۋتاتتار مينيسترگە كوكەيدەگى ساۋالدارىن جولداپ, جاۋاپتارىن الدى.
ماسەلەن, دەپۋتات ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ «ەلباسى وتانشىلدىق تاربيەنiڭ اسكەرگە تiكەلەي قاتىسى بار ەكەندiگiن ايتقان بولاتىن. سونىڭ iشiندە بiر عانا قىرىن ايتاتىن بولساق, ول – اسكەرگە شاقىرىلعان جاستاردىڭ اراسىندا وزگە راديكالدى دiني باعىتتاردىڭ اسەرiنە iلiككەن جاستاردىڭ بولاتىندىعى ءسوزسىز. ال ولار ارميادا اتىمەن جوق دەپ ارينە ايتا المايسىز. سونداي-اق, ولاردىڭ ساقالىن قىرىپ, اسكەردiڭ ۇزىن شالبارىن كيگiزۋمەن iس بiتپەيتiنi بەلگiلi. ءاسكەر قاتارىندا, ارميادا سونداي جاستارمەن قانداي جۇمىس جۇرگiزiلەدi?» دەپ سۇراق قويدى.
س.جاسۇزاقوۆ ازاماتتاردىڭ قارۋلى كۇشتەر قاتارىنا شاقىرىلعاننان باستاپ ەڭ الدىمەن پسيحولوگتىڭ تەكسەرۋىنەن وتەتىندiگىن العا تارتتى. «ولار ماماننىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرەدi. ال پسيحولوگتىڭ بiر سۇراعى دiنگە بايلانىستى. سونىڭ ءبارiن قاراپ شىققاننان كەيiن عانا اسكەرگە شاقىرامىز. اسكەردە بiزدiڭ ءاربiر قۇراماداعى پسيحولوگتارىمىز ءاسكەري بورىشىن وتەۋگە كەلگەن ساربازدار مەن سەرجانتتاردى قارايدى. ەكiنشiدەن, بريگادادا يدەولوگيا جانە ارنايى ناسيحات جاعىنان جۇمىس iستەيتiن وفيتسەرلەر بولادى. ولار دا بارلىعىن تەكسەرۋدەن وتكiزiپ, كومانديرگە بايانداپ تۇرادى. مەرزiم بiتكەننەن كەيiن اسكەردەن كەتكەن ساربازداردىڭ بارعان جەرلەرiنە بiزدەن مالiمەتتەر جولدانادى. بiز قازiر كوپ جۇمىستى IIم جانە ۇقق-مەن بiرiگiپ iستەۋدەمiز. بارلىعى باقىلاۋدا جانە ايتىلعان ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگiزiلۋدە», – دەدى س.جاسۇزاقوۆ.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»