اتىراۋ وبلىسىندا تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ارنايى توپ ءوز جۇمىسىن جىلىوي اۋدانىنان باستادى. ولار ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىن ءتۇسىندىرۋ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ, بيزنەستى دامىتۋ, ءدىني ماسەلەلەر, اقپاراتتىق جۇمىس, ىقتيمال تەراكتىلەرگە قارسى دايىندىق باعىتىندا ءۇش كۇن بويى اۋداننىڭ ەلدى مەكەندەرىن ارالاپ, حالىقپەن كەزدەستى.
ءدىني ساۋاتسىزدىق – قوعام دەرتى
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىبەك ناۋتيەۆ پەن وبلىس پروكۋرورى عالىمجان توعىزباەۆ قاتىسقان اۋدان اكتيۆىنىڭ جينالىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقالاسى ەكونوميكالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ يدەولوگيالىق جالعاسى ەكەنى ايتىلدى. «كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە زامان اعىمىنا يكەمدەلۋ ارقىلى جاڭا ءداۋىردىڭ جاعىمدى جاقتارىن بويىمىزعا ءسىڭىرۋ اسا ماڭىزدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, قازىرگى زامانعى وزىق تەحنولوگيالاردى يگەرۋىمىز قاجەت», – دەدى اۋدان اكىمى ماقسىم ءىزباسوۆ. ەلباسى ماقالاسىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جىلىوي اۋدانىندا بارلىق مۇمكىندىك بار.
جيىندا ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ جايى دا قارالدى. وبلىس پروكۋرورى عالىمجان توعىزباەۆ ءوز سوزىندە «وتكەن جىلى ەلباسى تاپسىرماسىمەن, باس پروكۋراتۋرانىڭ باستاماسىمەن اقتوبە وبلىسىندا ۆەدومستۆوارالىق توپتار جەتى باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەدى. بۇل شارالار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا, جالپى ايماقتاعى ءدىني احۋالدى شەشۋگە وڭ اسەرىن تيگىزدى. ءبىزدىڭ ارنايى توبىمىز دا وسى ماقساتتى كوزدەيدى. ەل ىشىندەگى قوردالانعان پروبلەمالاردى مۇددەلى ورگاندارمەن بىرلەسىپ شەشەمىز», – دەپ اتاپ ءوتتى.
«جىلىويمۇنايگاز» مۇناي-گاز ءوندىرۋ باسقارماسى قىزمەتكەرلەرىمەن بولعان كەزدەسۋدە «ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ تارالۋىنىڭ ءۇش باعىتى بار, – دەدى وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ ءبولىم باسشىسى اسلان نۇرعاليەۆ. – ەڭ ءبىرىنشىسى – ءدىني ادەبيەتتەردىڭ بەلگىلەنبەگەن جەردە تاراتىلۋى. وسىنداي ماتەريالداردى جۇيەلى تۇردە انىقتاپ, ءارى قاراي ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تاراتىلماۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا شارالار قابىلداندى. جاسىرىن ورىنداردا توپتاسىپ ۋاعىز ايتۋ, يدەولوگيالىق ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى جاعىمسىز ورتاعا ەرىپ, ولارعا ەلىكتەپ كەتۋ دە ادامداردىڭ جات اعىمداردىڭ قۇرىعىنا تۇسۋىنە اپارادى. ءبىز تەرىس اعىمعا يتەرمەلەيتىن سايتتارعا ءجيى مونيتورينگ جاساپ وتىرامىز. الايدا, ينتەرنەت – الەمدىك كەڭەستىك. ءبىر سايت جابىلىپ جاتسا, باسقا جەردەن ەكىنشىسى, اشىلىپ وتىرادى. سوندىقتان, بالالارىڭىزعا ءجيى كوڭىل ءبولىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى دوستارىن دا باقىلاپ تۇرۋ كەرەك».
ال وبلىستىق ءدىن ىستەرى باسقارماسى «اقپاراتتىق تالداۋ ورتالىعى» كمم-ءنىڭ باسشىسى ايبەك اتاشەۆ: «قازاقستان تاۋەلسىز ەل بولىپ تانىلعان سوڭ ءدىن بوستاندىعى جاڭا ارناعا ءتۇسىپ, ءوزىن زايىرلى مەملەكەت دەپ جاريالادى. سوندىقتان, ءوز ازاماتتارىنىڭ زاڭ جۇزىندە ءدىني سەنىمىنە, تاڭداۋىنا جانە ۇستانۋ قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. دەسەك تە, بۇگىندە كوپتەگەن قانداستارىمىز توپ-توبىمەن جات اعىمداردىڭ جەتەگىندە جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. اعىمداردىڭ شىرماۋىنا ءتۇسىپ جاتقان جاستاردىڭ وسال تۇسى – ءدىني ساۋاتىنىڭ دۇرىس قالىپتاسپاۋى, ءبىلىمىنىڭ تومەندىگى», – دەدى. جىل باسىنان بەرى اتىراۋ وبلىسىندا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدى ناسيحاتتاعانى ءۇشىن ءۇش ازاماتقا قىلمىستىق ءىس قوزعالعان.
وقۋشىلار ورامالعا نەگە قۇمار؟
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ اۋداندىق فيليالىنداعى كەزدەسۋدە مەكتەپتەگى كيىم كيۋ ۇلگىسىنىڭ زاڭدىلىقتارىن ساقتاۋ, يسلام مادەنيەتى ارقىلى ۇلتتىق تاربيەنىڭ بىرلىگى مەن ساباقتاستىعىن بايلانىستىرا وتىرىپ, جاستاردى وتانسۇيگىشتىككە باۋلۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. توپ مۇشەسى, وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى بايجان شامۇرات ءتيىستى مينيسترلىك بەكىتكەن ەرەجەلەردى تانىستىردى.
– قازاقستان زايىرلى مەملەكەت بولعاندىقتان, زاڭعا باعىنۋىمىز كەرەك. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2016 جىلعى 14 قاڭتاردا شىققان بۇيرىعىندا مەكتەپتەردەگى مىندەتتى فورمانىڭ تالاپتارى بەكىتىلگەن. مۇندا مەكتەپ فورماسىنا ەشقانداي ءدىني اتريبۋتيكالار, ءارتۇرلى كونفەسسيالاردىڭ كيىم ۇلگىلەرىنىڭ ەلەمەنتتەرىن قوسۋعا تىيىم سالىناتىندىعى كورسەتىلگەن. سوندىقتان, ءبىلىم بەرۋ ورىندارىنا ورامال تارتىپ نەمەسە بالاقتى قىسقارتىپ بارۋعا بولمايدى. ەڭ الدىمەن, وسى تالاپتى اتا-انالار ورىنداۋى ءتيىس, – دەدى ول.
داۋ تۋدىرعان تاقىرىپ تۋرالى اۋدان تۇرعىنى مۇرات مولداعاليەۆ: «ورامالدا تۇرعان ەشتەڭە جوق, حيدجاب كيگەننەن ەشكىم زيان كورمەيدى. زاڭ قابىلداناردا قوعاممەن, حالىقپەن ساناسۋ كەرەك» دەگەن پىكىرىن جاسىرىپ قالمادى. ال زەينەتكەر ناۋرىزباي تولەۋوۆ: «ولار اكە-شەشەسىنەن بولەك تاماق ىشەدى, بىرگە وتىرمايدى, كورشىمەن ارالاسپايدى. نەگە قوعامنان بولىنەدى؟ مەكتەپ زاڭدىلىعىنا باعىنۋى ءتيىس. بۇل ورايدا بار مىندەتتى مۇعالىمدەرگە يتەرىپ سالۋعا بولمايدى, قوعام بولىپ اتسالىسۋىمىز قاجەت», دەگەن ويىن جەتكىزدى.
قاۋىپ قايدان دەمەڭىز
مۇنايشىلار كلۋبىنداعى جيىندا توپ مۇشەلەرى تەرروريزم اكتىسى جاسالعان نەمەسە لاڭكەستىك قاۋپى تۋىنداعان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن ءجۇرگىزدى. اتىراۋ وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل باسقارماسىنىڭ اعا جەدەل ۋاكىلى امان مەڭدىعاليەۆ تەرروريزم اكتىسى تۋرالى حابارلاما تۇسكەن كەزدە اڭگىمەنىڭ ناقتى مازمۇنىن ەستە ساقتاۋ جانە دىبىستىق فوندى اڭعارۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. «مەكەمەنىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىن جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن دەرەۋ حاباردار ەتىڭىز. ال قاۋىپ تونگەن جاعدايدا حالىقتى دەرەۋ ەۆاكۋاتسيالاۋعا دايىن بولىڭىز. جارىلعىش قۇرىلعى تاپقان كەزدە ونى ۇستاۋعا, ورنىنان قوزعاۋعا, اشىپ قاراۋعا مۇلدە بولمايدى. سىزدەن بار تالاپ ەتىلەتىنى – قۇزىرلى ورگاندارعا ۋاقىتىندا حاباردار ەتۋ جانە قىزمەتكەرلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ويلاۋ», – دەدى ول.
جىلىوي اۋداندىق توتەنشە جاعدايلار ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرلان وسكەنباەۆ تەراكت جاعدايىنان كەيىن ورىن الۋى مۇمكىن ءورت كەزىندە ءىس-قيمىل شارالارىن ءتۇسىندىردى.
جۇمىس توبى مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە بولىپ, وقۋشىلارعا ءدىني باعىتتا تۇسىنىك بەردى. پاتريوتيزمگە تاربيەلەيتىن بەينەروليكتەر كورسەتتى. تەڭىز كەنىشىندەگى «سيچيم», «سەنىمدى قۇرىلىس», «قۇلسارى مۇناي قۇبىرلارى» مەكەمەلەرى جۇمىسشىلارىمەن دە كەزدەسۋ ءوتتى. سونداي-اق, «ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى» تۋرالى دا اۋىل حالقىنا تۇسىنىك بەرىلدى.
ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن بەرەكە-بىرلىگىنەن قىمبات ەشتەڭە جوق. تاۋەلسىزدىگىمىزدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى, وتان-وتباسىمىزدى قورعاۋ باستى ماقسات بولۋى ءتيىس. جىلىويدان جۇمىسىن باستاعان ارنايى توپتىڭ دا كوزدەگەنى – وسى. مۇنداي شارالار بارلىق اۋدانداردا جالعاسادى.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ