اناتولي سپيتسىن, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, رف پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى: «شىن مانىندە باقىتتى ەل»
ءبىز ماسكەۋلىك مەيمان اناتولي سپيتسىندى پەتروپاۆل قالاسىنداعى دوستىق ۇيىندە كەزدەستىردىك. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن قاداعالاۋعا كەلگەن شەتەلدىكتەر اراسىنان بۇرىننان بىلەتىن تانىسىمىزدىڭ جىلى ءجۇزى مەن نار تۇلعاسى كوزىمىزگە وتتاي باسىلدى. ول وسىندا ورنالاسقان حالىقارالىق بايقاۋشىلار مەن شەتەلدىك باق وكىلدەرىمەن بايلانىس ورتالىعىندا وتەتىن ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا كەلگەن ەكەن. از-كەم ءۇزىلىستى پايدالانىپ, ساۋالدارىمىزدى قويا باستادىق.
– اناتولي تيحونوۆيچ, الەم اسا ىقىلاس قويعان ماڭىزدى ساياسي شارا دا اياقتالدى. قازاقستاندىقتار مەملەكەت باسشىسى ن.ا.نازارباەۆقا تاعى دا زور سەنىم ءبىلدىردى. تاريحي سايلاۋدان نە كورىپ, نە ءتۇيدىڭىز؟
– قولداعى دەرەكتەر بويىنشا قىزىلجار وڭىرىنە 60-قا جۋىق حالىقارالىق بايقاۋشىلار كەلگەن ەكەن. بۇدان تىسقارى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ بايقاۋشىلارى مەن پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەرلەردىڭ سەنىمدى وكىلدەرى, جۋرناليستەر بولدى. بۇل مالىمەتتەر قازاقستانداعى سايلاۋعا بۇرىن-سوڭدى وسىنشالىق ەرەن ىنتا-ىقىلاستىڭ, قىزىعۋشىلىقتىڭ بولماعانىن بايقاتادى. تۇمەن جانە قورعان وبلىستارى دەلەگاتسيا قۇرامىنا بىلىكتى ماماندارىن, تاجىريبەلى ساياساتكەرلەرىن قوسقان. سوعان قاراعاندا قازاقستاننان ۇيرەنۋگە, كەلەسى جىلى وتەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ءىس-تاجىريبە الماسۋعا كەلگەن سىڭايلى.
باسى اشىق ماسەلە, سايلاۋ بارىنشا جاريالى, اشىق, ءادىل تۇردە ءوتىپ, بايقاۋشىلار كوڭىلىندە ەشقانداي كۇمان-كۇدىك قالدىرمادى دەسە دە بولادى. مەنى ەرەكشە ءتانتى ەتكەنى – سايلاۋشىلاردىڭ ساياسي ەرىك-ءجىگەرىنىڭ جوعارىلىعى, سانالى تۇردە ءوز تاڭداۋلارىن جاساۋى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى كەزەككە قاراپ-اق سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردى دا ەلدىڭ كەلەشەگى تولعاندىراتىنىن, بەيجاي قالدىرمايتىنىن اڭعاردىم. ولاردىڭ 97 پايىزدان استامى ءوز تاعدىرلارىن قازىرگى پرەزيدەنتپەن بايلانىستىرۋىنىڭ ءوزى 20 جىل ىشىندە اتقارىلعان ۇلان-عايىر ىستەرگە بەرىلگەن باعا ىسپەتتەس. اسىرەسە, قارجى داعدارىسى كەزىندە دە ءتۇزۋ جولدان اداستىرماي, ەكونوميكالىق سالاداعى بىلگىر, رەفورماتور ەكەنىن جان-جاقتى كورسەتە ءبىلدى. مەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىمەن دە, سايلاۋالدى باعدارلاماسىمەن دە جان-جاقتى تانىسپىن. قازاقستانداعى ساياسي وقيعالار مەن رەفورمالىق ءوزگەرىستەردى ءاركەز باقىلاپ وتىرامىن. قازاقستاندىقتار ۇيعارىمىنىڭ ءبىر ارناعا توعىسۋى ەلىن الەمدىك وركەنيەتكە باستاپ كەلە جاتقان كوشباسشىسىنا دەگەن بەرىك سەنىمدە جاتسا كەرەك.
– ءسىز نە سەبەپتى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا بايقاۋشى بولىپ كەلدىڭىز؟
– تۋىپ-ءوسكەن جەرىم كراسنودار ولكەسى بولعانىمەن, سانالى عۇمىرىمنىڭ شيرەك عاسىرىن وسى ءوڭىردە وتكىزدىم. ودەسساداعى ينجەنەر-قۇرىلىس ينستيتۋتىن بىتىرگەننەن كەيىن كومسومولدىق جولدامامەن كەلدىم. ەڭبەك جولىمدى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەدە ۇستازدىقتان باستاپ, كومسومول, پارتيا جۇمىستارىنا ارالاستىم. وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى سەكىلدى جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردىم. وسى جەردە بالالى-شاعالى بولدىم. كەيىن قىزمەت بابىمەن ماسكەۋگە اۋىسىپ, عىلىمعا ءبىرجولا دەن قويدىم. 200-گە تارتا مونوگرافيالىق ەڭبەكتەرىم جارىق كوردى. 15 عىلىم دوكتورىن, 40 عىلىم كانديداتىن دايارلادىم.
– سوزىڭىزگە قاراعاندا, قازاقستان, ەلباسى جونىندە كوپ بىلەتىنىڭىز اڭعارىلىپ تۇر.
– مەنىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىمەن قىزمەتتەس بولعانىمدى بىرەۋ بىلەر, بىرەۋ بىلمەس. ءبىراز جىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ كومەكشىسى قىزمەتىن اتقاردىم. ول كەزەڭ ەسكە تۇسسە, ءتىپتى تەبىرەنىپ كەتەمىن. نۇرەكەڭنىڭ جانىندا ءجۇرىپ, كوپ نارسە ۇيرەندىم, تاعىلىم الدىم, شاپاعاتىن كوردىم. ارىدەن ويلاپ, كەڭىنەن تولعايتىن سۇڭعىلالىق, ساياساتكەرلىك, ەل باسقارۋداعى زور قارىم-قابىلەتىن تەرەڭ تاني ءتۇستىم.
– بىلتىر سىزگە «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» مارتەبەلى اتاعى بەرىلدى عوي.
– مۇنىڭ ءوزى مەن ءۇشىن كۇتپەگەن سىي بولدى. ازدى-كوپتى سىڭىرگەن ەڭبەگىمدى باعالاعانعا العىسىم شەكسىز. مەن دە وسىناۋ قۇرمەتكە قۇر قول كەلمەۋدى ويلاستىرىپ, قازاقتىڭ «سىيعا – سىي, سىراعا – بال» دەگەن كادە جولىن جاسادىم. ەلباسىنىڭ تاڭدامالى شىعارمالارىن ەكى تومعا توپتاستىرىپ, ماسكەۋدە شىعاردىم. العاشقى تۇساۋكەسەرىن قازاقستاندا وتكىزدىم. رەسەيلىكتەردىڭ دە ن.نازارباەۆقا دەگەن قۇرمەت-ءىلتيپاتى ەرەكشە. ءبىزدىڭ ينستيتۋت ماسكەۋلىكتەر اراسىندا سوتسيولوگيالىق ساۋالداما جۇرگىزگەندە جاۋاپ بەرۋشىلەردىڭ ۇشتەن ەكىسى الەمدىك دەڭگەيدەگى زور ساياسي تۇلعا رەتىندە باعالاعان بولاتىن.
– قىزىلجار وڭىرىنەن قانداي اسەرمەن اتتانىپ باراسىز؟
– مەن ءۇشىن قازاق ەلى – ەكىنشى وتانىم. بىلايشا ايتقاندا, «اۋىلىم ارالاس, قويىم قورالاس». ال مەنىمەن بىرگە كەلگەن ارىپتەسىمە سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى كەرەمەت ۇنادى. قاشان كەتكەنشە اۋا رايى قاتال بولسا دا, ادامدارى جىلى ءجۇزدى, مەيىرىمدى, قوناقجاي, اقجارقىن ەكەن دەگەن ءسوزدى قايتالاۋمەن بولدى.
قايدا جۇرسەم دە, قازاقستاندى ۇمىتپايمىن, ماقتان ەتەمىن. الەمدىك كارتادان ويىپ تۇرىپ ورىن العان مەملەكەتتىڭ جاسامپازدىق قۋاتىنا, جارقىن بولاشاعىنا ءبارىمىز قىزىعا قارايمىز. وسىناۋ جارقىن جەتىستىكتەردى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنسىز كوزگە ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. وسىنداي كوشباسشىسى بار قازاق ەلى شىن مانىندە باقىتتى. تۋرا جولدان اداسپايتىندارىڭىزعا كامىل سەنىمدىمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ءومىر ەسقالي.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.