قوستاناي قالاسىنداعى «الپامىس» اكتسيونەرلىك قوعامى ەلىمىزدەگى اياق كيىم شىعاراتىن ءبىردەن-ءبىر كاسىپورىن. كەڭەس وداعى كەزىندە دە ساناۋلىلار قاتارىندا بولاتىن. قازىر ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى مەن الەۋەتتىك ورگانداردىڭ بارلىعىن قىسقى-جازعى اياق كيىم تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جاقىندا وسىندا «نۇر وتان» حدپ قوستاناي قالالىق فيليالىنىڭ وكىلدەرى جانە جۋرناليستەر كەلدى. ولاردى كاسىپورىن ديرەكتورى الماگۇل ساۋدەنوۆا فابريكانىڭ باستى تسەحىنا باستادى. ستانوكتار قاز-قاتار تىزىلگەن اتشاپتىرىم تسەحتا جۇمىسشىلار مەن پارتيا وكىلدەرىنىڭ ادەتتەگىدەن ەرەكشە باسقوسۋى ءوتتى.
كاسىپورىننىڭ ىرگەسى 1941 جىلى, كەڭەس وداعىنا فاشيستىك گەرمانيا تۇتقيىلدان سوعىس باستاعان كەزدە قالاندى. انىعىن ايتقاندا, رەسەي مەن ۋكراينانىڭ سوعىس ورتىنەن قاۋىپتەنگەن ايماقتارىنداعى ماڭىزى زور زاۋىت پەن فابريكالار قازاقستانعا كوشىرىلگەن بولاتىن. قوستاناي اياق كيىم فابريكاسىنىڭ تاريحى مەن تاعدىرى حح عاسىردى تىتىرەنتكەن سوعىسپەن تىكەلەي بايلانىستى. سودان بەرى 70 جىل ۋاقىت ءوتتى. مۇندا ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان جۇمىس ۇجىمىنىڭ ەڭبەك ءداستۇرى وسى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. قازىر كاسىپورىندا 380 ادام جۇمىس ىستەيدى. ال جوسپاردى شۇعىل ورىنداۋ كەرەك بولعان جاعدايدا جۇمىسشىلاردىڭ سانى 700-گە دەيىن بارىپ جىعىلادى. اياق كيىم فابريكاسىندا وسى كەزگە دەيىن ساقتالىپ وتىرعان ءداستۇردىڭ ءبىرى – ەڭبەك اۋلەتتەرى. سۆەتلانا كرەۆوسپيتسكايا وسىندا 16 جاسىندا كەلگەن بولاتىن. بولاشاق جارىمەن دە فابريكا تسەحىندا تانىستى. سۆەتلانانىڭ ەنەسى دە, قايىن اپاسى دا وسى تسەحتا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. مىنە, قازىر ۇلى سەرگەي دە اتا-اناسىنىڭ, اجەسىنىڭ ىزىمەن اياق كيىم فابريكاسىنا كەلدى. ول دا كەلىنشەگىمەن وسى فابريكادا تانىستى, بۇگىندە سۆەتلانانىڭ كىشكەنتاي نەمەرەسى ءوسىپ جاتىر. كاسىپورىندا ەڭبەك ءوتىلى قىرىق جىلدان اسقاندار ءجيى كەزدەسەدى. سونىڭ ءبىرى, باس ينجەنەر اننا بەگا حانىم.
– ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ وسىندا كەلگەنمىن, مىنە, ۋاقىت قالاي وزگەرسە دە ەكىنشى ءۇيىم بولىپ سانالاتىن فابريكادان ەشقايدا كەتپەدىم, سۋىعىنا توڭىپ, ىستىعىنا كۇيىپ كەلەمىن. ءبىز ءبىر اتانىڭ بالالارى سياقتىمىز, ەڭبەك دەمالىسىنان جۇمىس ورنىمىزدى ساعىنىپ ورالامىز. قازىر بۇكىل فابريكا ءبىر-اق تىنىسپەن, ءبىر ويمەن عانا جۇمىس ىستەيدى. ول – وتاندىق بۇيىمدارعا تۇتىنۋشىلاردىڭ نازارىن اۋدارۋ, سۇرانىمدى كوبەيتۋ, – دەيدى اننا ۆلاديميروۆنا.
الماگۇل قاسىمقىزى تاعى بىرنەشە جۇمىسشىنى ورتاعا شاقىردى. «ءبىزدىڭ فابريكا ۇجىمىندا ەڭبەكسۇيگىشتىكپەن قاتار, ناعىز دوستىقتىڭ, پاتريوتتىق سەزىمنىڭ سالتانات قۇراتىنىن وسىدان-اق بىلۋگە بولادى», دەپ نىقتاپ قويدى باسشى ۆالەنتينا پاسسيكتى ارقاسىنان قاعىپ تۇرىپ. ودان ءارى ۆالەنتينا الەكسەەۆنا ءوزى تۋرالى ايتىپ كەتتى.
– وسى ۇجىمدا جاس كۇنىمنەن بەرى جۇمىسشى بولىپ ىستەيمىن. 90-شى جىلدارى قازاقستاندى مەكەندەگەن وزگە ۇلتتاردىڭ تاريحي وتانىنا كوشۋى ەتەك العان بولاتىن. ۋاقىت تا اۋىر ەدى. مەنىڭ ۇلكەن ۇلىم بەلورۋسسياعا كوشتى, مەن دە بالالارىمنان قالماي قونىس اۋداردىم. الايدا, مەنى تۋعان قالاما, فابريكاما دەگەن ساعىنىش تاريحي وتانىما تۇراقتاتپادى. سونىمەن 2006 جىلى قوستانايعا قىدىرىپ كەلدىم دە, بىرنەشە كۇننەن كەيىن ۇلىما تەلەفون شالدىم. « ۇلىم, كەشىر, مەن قوستانايدا قالامىن, بارا المايمىن» دەدىم. تۋعان فابريكاما كەلىپ, الماگۇل قاسىمقىزىنا «مەنى قايتا جۇمىسقا الاسىز با؟» دەگەندە, ديرەكتور: «ءسىزدى تۋعان ۇجىمىڭىزدان ايىرۋعا مەنىڭ ادامگەرشىلىك قۇقىم جوق» دەپ جاۋاپ بەردى, – دەپ اعىنان جارىلىپ اڭگىمە ايتتى ۆالەنتينا الەكسەەۆنا.
جاقىندا وسىنداي ۇيىپ وتىرعان جۇمىسشى ۇجىمىندا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ باستاۋىش ۇيىمىن قۇرايىق دەگەن باستاما كوتەرىلدى. قازىر ادامداردىڭ بارلىعى دا اقپاراتتان كەندە ەمەس. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بەلسەندى قيمىلىن بارلىعى دا بىلەدى. سونىمەن ونىڭ قاتارىنا وتۋگە ارىز بەرگەندەر قاتارى كوبەيدى. پارتيانىڭ قوستاناي قالالىق فيليالىنىڭ ءتورايىمى ريمما بەكتۇرعانوۆا مۇشەلىك بيلەتتەرىن تابىس ەتتى.
– پارتيا ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزەكتەن تىس ءحىىى سەزدە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى تۋرالى ايتتى. بۇل باعدارلاما ون جىلعا ارنالعان. سىزدەر قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن وسى باعدارلاماعا ۇلەس قوساسىزدار. سوندىقتان پارتيا قاتارىندا بولۋ ءۇشىن وتە وڭ شەشىم قابىلدادىڭىزدار,–دەدى ريمما شىڭعىسقىزى. – بيىل وبلىستا وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە 11 جوبا قولعا الىنىپ وتىر. ولاردا 9 مىڭ قوستانايلىق جۇمىس ورنىن تاباتىن بولادى. قالا كوركەيىپ كەلەدى. اۋىلدا دا العا ۇمتىلۋشىلىق بار. ءبىر ادامنىڭ مۇمكىندىگى بارلىعىنا بىردەي جەتپەيدى, ال ءبىز كوشباسشىنىڭ سوڭىنان ەرگەندە, ونىڭ باستامالارىن قولداعاندا عانا دامۋ جولىنان اداسپايمىز.
الماگۇل ساۋدەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستانداعى جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا «الپامىس» اياق كيىم فابريكاسى سياقتى ءىرى كاسىپورىندار سيرەپ كەتكەن. مۇندا وندىرىستىك جابدىقتار, ستانوكتار دا, زاماناۋي جاڭا تەحنولوگيالار دا بار. الايدا, تەندەر كەزىندە اياق كيىمدى وزدەرى سياقتى تازا تەرىدەن تىكپەيتىن, سىرتتان ساتىپ الاتىن فيرمالاردىڭ باسەكەلەسىپ, كيلىگەتىنى رەنجىتەدى ەكەن.
– ءبىزدىڭ ەتىكتەر دە, باتەڭكەلەر دە, جازعى تۋفليلەر دە تازا تەرىدەن تىگىلەدى. ءبىز جاساندى تەرىمەن جۇمىس ىستەمەيمىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ دايىنداعان اياق كيىمدى ەلدى قورعاپ تۇرعان ساربازدار – بالالارىمىز كيەدى عوي, – دەيدى الماگۇل قاسىمقىزى.
پارتيا بيلەتىن العان ساتتە ءسوز سويلەگەن جۇمىسشىلار كاسىپورىننىڭ تەندەر سايىن جەڭىسكە جەتۋىن تىلەپ وتىراتىنىن ايتتى. ال سۇرانىم بولۋ ءۇشىن ولار جۇمىستى بارىنشا ادال, ساپالى اتقارۋعا ءتيىستى ەكەن. «ءبىز كاسىپورىن باسشىلىعىمەن ءبىر كەمەدەمىز. سۇرانىم بولسا – جۇمىس بولادى, جۇمىس بولسا – جالاقى كوبەيەدى, جالاقى – ءار وتباسىنىڭ ءناپاقاسى» دەيدى ولار.
جۇدىرىقتاي جۇمىلعان ەڭبەك ۇجىمى سايلاۋعا دا ءبىر كىسىدەي بارىپ قاتىستى. ولار ءوز تاڭداۋىن جاسادى. جاقىن كۇندەردە فابريكاداعى «نۇر وتان» حدپ باستاۋىش ۇيىمى ىسكە كىرىسپەك. ەلباسىنىڭ جەڭىسىن ولار ءوز جەڭىسىمىز دەپ قۋانىپ جاتتى. ويتكەنى, نۇروتاندىقتارعا ەلباسى ءبىر تابان جاقىنىراق.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا.
قوستاناي.