ول كىسىنىڭ ارامىزدان كەتكەنىنە دە ەكى جىل بولدى. ونى قازاقستاندا بىلەتىن ادام كوپ ەدى. «ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىنىڭ حانشايىمى», «وتە قاتال سۋديا», «بىربەتكەي, ءپرينتسيپشىل...» تەك قانا سوت, قۇقىق سالاسىنداعى ءارىپتەستەرى ەمەس, بىلايعى جۇرتتىڭ كوپشىلىگىنىڭ دە ول كىسى تۋرالى نەگىزىنەن ايتاتىن پىكىرلەرى وسى شامالاس. وسىنداي زور بەدەلگە ول جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتىمەن جەتكەن جوق, ءوزىنىڭ قوعامداعى بەرىك پوزيتسياسىمەن, اق ادال ەڭبەگىمەن جەتتى. ال, مۇنداي ادامدار, وكىنىشكە وراي از. قانيا حايرۋللينا ەلىمىزدەگى سونداي جانداردىڭ ءبىرى بولعانىن بۇگىن دالەلدەپ جاتۋدىڭ قاجەتى دە جوق.
تۋراشىلدىعى ءۇشىن كەي جاعدايلاردا كوپ ادامدارعا جاقپاي جۇرەتىنىن قانيا ۇسەنقىزى ءوزى دە بىلەتىن. بىراق, ونى قاراپايىم قالىپتاسقان ءجايت رەتىندە قابىلدايتىن. ويتكەنى, جاستايىنان-اق ءوز قاتار-قۇربىلارىنان وق بويى وزىق, سالماقتى, اينالاسىنا زەرەك كوزبەن قارايتىن, ويلاۋ جۇيەسى ەرەكشە, باتىل جان ءوزىن بولاشاقتا نەندەي سىندارلى جول توسىپ تۇرعانىن سەزەتىن جانە بۇل جولعا ءبىرجولا بەل بۋىپ, تاۋەكەل ەتىپ كەلگەن.
قانيا ۇسەنقىزىنىڭ پايىمداۋىنشا تاۋەلسىزدىك دەگەن شارتتى ۇعىم. كەز كەلگەن قازىنىڭ ۇكىم شىعارار تۇستا بايلىق پەن بارلىقتىڭ الدىندا باس يمەي, قارا قىلدى قاق جارىپ تورەلىك جاساۋى ونىڭ بيىك بولمىسى مەن ارىنىڭ تازالىعىنا بايلانىستى. تاۋەلسىزدىك دەگەنىڭىز وسى. ال دۇنيەگە جاقىنداۋ, قۋ ءناپسىنىڭ شىلاۋىندا كەتەتىن سۋديانىڭ تاۋەلسىز بولۋى مۇمكىن ەمەس. ونداي قازى تىرنەكتەپ جيناعان بەدەلىنەن ءبىر ساتتە ايىرىلىپ قالعانىن ءوزى دە بىلمەيدى. اقشانىڭ الدىندا دارمەنسىزدىك تانىتىپ, ار, ۇياتىن ساتىپ جىبەرەتىن سۋديادا بەدەل بولمايدى. سوندىقتان دا سوت جۇيەسىنىڭ كولەڭكەلى جاعىن عانا كورەتىندەر بۇل جەردەگى بار كىلتيپاننىڭ زاڭمەن بەلگىلەنگەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تەتىكتەرىن ىسكە قوساتىن سۋديانىڭ سول ورىنعا لايىقتى نەمەسە لايىقسىز ەكەندىگىمەن ولشەنەتىندىگىن كوپ جاعدايدا ەسكەرە بەرمەيدى. قانشا جەردەن سوت جۇيەسى تاۋەلسىز دەپ ۇرانداتقانىمىزبەن قوعامنىڭ اعزاسى ىسپەتتەس بۇل سالانىڭ دا ويلاندىراتىن وسال تۇستارى از ەمەس. راس, داۋ-دامايدىڭ سوڭىنا سوڭعى نۇكتەسىن سوت عانا قويادى. الايدا سوتقا دەيىنگى سوزىلىپ جاتقان پروتسەستەردىڭ تازالىعىنا ءمان بەرىپ, جۇرەگى سىزداپ جاتقان پەندە بار ما؟! قىلمىستىڭ اشىلۋ كورسەتكىشى ءۇشىن كەز كەلگەن ارانداتۋ ارەكەتىنە تايىنباي باراتىن تەرگەۋ ورىندارى مەن شالا-پۇلا زەرتتەلگەن ءىستىڭ زاڭدىلىعىنا ءاتۇستى قاراپ, بۇكىل جاۋاپكەرشىلىكتى سوتقا قاراي ىسىرا سالاتىن پروكۋراتۋرا ورگاندارىنداعى كەسەلگە اينالعان سامارقاۋلىقتىڭ ادام تاعدىرىنا قانشالىقتى زالالىن تيگىزەتىندىگىن اقىل تارازىسىنا سالىپ سالماقتايتىندار وكىنىشكە وراي تىم از. قانيا ۇسەنقىزى ءوزى عانا تۋرا بي بولۋمەن قاتار, ءوز ومىرىندە جالپى سوت جۇيەسىن رەفورمالاۋ, بۇل سالاداعى تازالىق ءۇشىن كۇرەسىپ وتكەن ادام ەكەنىن قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى جۇرگەندەردىڭ ءبارى بىلەدى دەسەك قاتەلەسە قويمايمىز. ءومىر-وزەن اعىمىندا ادىلەتسىزدىكتىڭ اپەرباقان ءامىرىن شىمبايىڭا باتىراتىن, ەت جاقىنىڭنان الدەكىمدەردىڭ كىناسىنەن قول ۇزدىرەتىن كەزدەرى از ەمەس-اۋ. مۇنىڭ سوقتىقپالى سوقپالى تاسقىنمەن دوڭقاباق جارتاسقا ۇرىنعانداي كۇي كەشتىرىپ, ەسەڭگىرەتىپ تاستايتىنى دا راس. وسىندايدا ادىلدىكتىڭ اق تۋىن, مۇڭ-مۇقتاجىڭنىڭ توقتامىن سوتتان ىزدەيسىڭ. ال, سوتتاردىڭ ءوزى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ورتانىڭ ۇدەسىنەن شىعۋى ەلدەگى زاڭنامالارعا تىكەلەي بايلانىستى. زەردەلەي قاراساق, زاڭ مەن سوت قوعامنىڭ تارازىسى مەن تارازىشىسى ءتارىزدى. ادىلەت سالتانات قۇرۋى ءۇشىن زاڭدا كىنارات بولماۋى كەرەك تە, وعان ارقا سۇيەيتىن تارازىشىنىڭ ارى تازا بولۋعا ءتيىس. وسى ەكەۋىنىڭ تەڭدىگى مەن سايكەستىگى شىن ماعىناسىنداعى ءادىلبيلىكتى قالىپتاستىرۋعا جەتكىزەتىن تۋرا جول بولاتىنىن قانيا ۇسەنقىزى قاي جەردە دە قاپىسىز ايتىپ ءجۇرۋشى ەدى. وسى ۇستانىمنىڭ ومىرگە ەنۋىنە كۇش سالدى.
حايرۋللينا قانيا ۇسەنقىزى 1976 جىلى قازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ (كۇندىزگى بولىمىندە) V كۋرسىندا وقىپ جۇرگەن كەزىندە-اق ماڭعىستاۋ اۋداندىق سوتىنا توراعا بولىپ سايلانعان. مۇنداي مىسالدى قازاقستاندا كۇندىز مايشام الىپ ىزدەسەڭىز دە تاپپايسىز! بۇل قىزمەت ول كەزدە ۇلكەن كوكەڭ كەلىپ وتىرعىزا سالاتىن لاۋازىم ەمەس ەدى, ءبۇكىل اۋدان حالقى سايلايتىن قاسيەتتى ورىن بولاتىن. سول جاس كەزىنەن-اق ادامداردى سەندىرە بىلگەن, ءوزى ادامدارعا سەنە بىلگەن قاستەرلى قاسيەتىنەن ول سوڭعى دەمى بىتكەنشە ايىرىلعان جوق. ۋنيۆەرسيتەتكە دەيىن الماتى ەسەپ-كرەديت تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ, سول ماماندىق بويىنشا قىزمەت اتقارعان. ول – 1986 جىلى جەلتوقسان وقيعاسىن تەكسەرۋ كەزىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جۇمىسشى توبى قۇرامىندا بولعان, سول كەزدەگى شىندىقتىڭ بەتىن اشقان ادامداردىڭ ءبىرى. 1990 جىلى جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسى بار سۋديالاردىڭ تاعدىرلارى شەشىلگەلى تۇرعاندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا اششى شىندىقتى تايسالماي اشىپ, ولاردان اراشالاپ قالعان سۋديا دا وسى قانيا ۇسەنقىزى بولاتىن. قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىندەگى كۇردەلى ءارى ءىرى قۇرىلىم – الماتى قالالىق سوتىندا جىلىنا شامامەن ەلۋ مىڭداي ءىس قارالىپ, رەسپۋبليكاداعى ءاربىر بەسىنشى ءىستىڭ وسى سوتتىڭ ۇلەسىنە ءتيۋى كوپ نارسەدەن حابار بەرسە كەرەك. قارا قىلدى قاق جارعان اقيقاتتىڭ اق جولىمەن ءجۇرۋدى عۇمىرلىق قاعيداسىنا اينالدىرعان كاسىبي مامانداردىڭ العى شەبىندە الماتى قالالىق سوتى قاداعالاۋ القاسىنىڭ سۋدياسى قانيا حايرۋللينا دا ۇزاق جىلدار جۇرگەنىن ءالى ەشكىم ۇمىتا قويعان جوق.
رەسپۋبليكا سۋديالارى اراسىندا «ەڭ ۇزدىك سۋديا» دەپ تانىلىپ, كەۋدەسىنە «ءۇش بي» قۇرمەتتى بەلگىسىن تاققان قانيا ۇسەنقىزىنىڭ ەڭبەك جولى – ونەگە, ءتالىم-ءتاربيە جولى. تاعدىرى تارازىعا تۇسكەن جاندارعا ءوزى كەسكەن ۇكىمنىڭ بىردە-بىرەۋىنىڭ زاڭنان اۋىتقىماۋىنا ول بارىنشا كۇش سالدى.
الماتى قالالىق سوتىنىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى القاسىنىڭ ءتورايىمى بولعان قانيا حايرۋللينا ەكى ءجۇز سۋديا قاتىساتىن قالالىق القا ماجىلىستەرىندە دە ەشكىمنىڭ كوڭىلىنە قاراپ نەمەسە الدەبىرەۋ مەنى اياعىمنان شالادى-اۋ دەپ بۇعىپ وتىرمايتىن, ءوز كوزقاراسىن اشىق, بەتكە ايتاتىن.
قانيانىڭ زاڭ سالاسىنداعى قادامى ماڭعىستاۋ اۋداندىق سوتىنىڭ ءتورايىمى قىزمەتىنەن باستالىپ, شەۆچەنكو قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى, تورعاي وبلىستىق سوتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سياقتى لاۋازىمدى جۇمىستارمەن جالعاستى. قانيا ۇسەنقىزى الماتى قالالىق سوتىنداعى تاجىريبەلى سۋديالاردىڭ ءبىرى بولدى. تۋراعان ەتتەي بولىپ قاس قاعىم ساتتە زۋىلداپ وتە شىققان, بىراق قايتىپ ورالمايتىن سول سانالى عۇمىر قىزىقشىلىعى مەن قيىنشىلىعىن ىشكە بۇگىپ, قازىر قىر استىندا بۇك ءتۇسىپ جاتىر.
الماسقان ۇرپاق پەن وزعان ۋاقىت ءتىرشىلىكتىڭ اعىسىن مۇلدەم باسقا باعىتقا بۇرعانىمەن قانيا حايرۋللينانىڭ بويىنداعى تۋا ءبىتتى قالىپتاسقان تەمىردەي ءمىنەزدى سول كۇيىندە وزگەرىسسىز قالدىرىپ قويدى. كوپتەگەن ارىپتەستەرى وتباسى, وشاق قاسىندا جۇرەگى كەڭ انا بولعانىمەن سول دارحان مىنەزدىڭ قىزمەت پەن تالاپقا كەلگەندە سەسىن شاشىپ, وزگەرىپ شىعا كەلەتىنىنە تاڭ قالىساتىن. قالاي دەسەڭىز دە قۇدايىن ۇمىتپاي, كەشكىلىك داستارقانىنا تۇسەتىن ءبىر ءۇزىم نانىن ادالداپ جەپ, تىنىش ۇيىقتاۋ قانيا حايرۋللينانىڭ تىرشىلىكتەگى باستى ۇستانىمى بولدى. كەز كەلگەن وسال سانا قۋ دۇنيە دەگەن قىزىلكوز پالەنىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ قالىپ وتىرعان مىنانداي الماعايىپ زاماندا بىرەۋدىڭ الا ءجىبىن اتتاماي, ءتۇزۋ ءجۇرىپ-قايتۋ ەكىنىڭ ءبىرى باتىپ بارا بەرەتىن قاسيەت ەمەس. وكىنىشتىسى سول, قاتال تاعدىر قانشا جەردەن قاقپاقىل ويناتىپ, ساق-ساق كۇلسە دە جاراندارى مەن ەت جاقىندارىنىڭ اراسىندا ەزۋىنەن كۇلكى كەتپەيتىن, ال قىزمەت بارىسىندا ءدىنى ەمەندەي قاتتى قانيا وسى بەرىك ۇستانىمىمەن ومىردەن ءوتتى. بىراق, ونىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ ەسىمىزدە ۇزاق ساقتالادى. بۇل تانىمال تۇلعانىڭ بولمىس-ءبىتىمىن بۇرىنعىدان دا بيىكتەتە تۇسەتىنى ءسوزسىز.
زاڭعار نۇرلان ۇلى.