كەشە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «ايقاپ» جۋرنالى مەن «قازاقستان» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي ۇلكەن مادەني شارا بولىپ ءوتتى. ونى وسىنداعى جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ ءباسپاسوز بەن باسپا ءىسى كافەدراسى ۇيىمداستىردى. عىلىمي-تەوريالىق بۇل كونفەرەنتسيا «مەرزىمدى ءباسپاسوز ەۆوليۋتسياسى: ادامزاتتىق قۇندىلىقتار مەن ەلدىك مۇددە ماسەلەلەرى» دەپ اتالادى.
«ايقاپ» – قازاق ءباسپاسوزى تاريحىنداعى جالپىۇلتتىق تۇڭعىش باسىلىم. سول كەزەڭدە ۇكىمەت كومەگىنسىز جارىق كورىپ, مەنەدجمەنت پەن ماركەتينگتى دامىتقان العاشقى جۋرنال. ول وتارلىق ەلگە وي سالىپ, ۇيىقتاپ جاتقان حالىقتى وياتا بىلۋىمەن دە ەرەكشە سيپاتقا يە. ونىڭ «ايقاپ» دەپ اتالۋ سەبەبى دە بەكەر ەمەس. بۇل حح عاسىردىڭ باسىنداعى قالىڭ قازاقتىڭ تالاي نارسەدەن قاپى قالىپ, سان سوعىپ, «ءاي, قاپ» دەپ وكىنگەن ءومىرىن ءوز اتىمەن بەينەلەگەن باسىلىم.
وسى جانە باسقا ماسەلەلەرگە كەشەگى كونفەرەنتسيادا ايقىن كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. ماسەلەن, فاكۋلتەتتەگى ءباسپاسوز جانە باسپا ءىسى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, الاشتانۋشى عالىم قايرات ساق: «جۋرنال باسشىلىعى ۇلت ءباسپاسوزى تاريحىندا تۇڭعىش رەت قازاق قىزدارىن تىلشىلىك قىزمەتكە تارتقان. باسىلىمداعى تىرناقالدى تۋىندىلارى جارىق كورگەن ساقىپجامال ءتىلەۋبايقىزى, ءماريام سەيدالينوۆا, كۇلايىم وتەگەنقىزى – قازاق قىزدارى اراسىنان شىققان العاشقى جۋرناليستەر», – دەگەن جاقسى دەرەكتى ايتىپ ءوتتى. جارىق كورىپ تۇرعان بەس جىل ىشىندە ونىڭ 88 ءنومىرى شىعىپ, جۋرنال رەداكتورى, الاش ازاماتى مۇحامەدجان سەرالين باستاعان ءبىر توپ قوعام قايراتكەرلەرى سول كەزەڭنىڭ ماسەلەلەرىن سىني ماقالالارى ارقىلى تۇزەتۋگە تىرىسقان.
«قازاقستان» گازەتىنە كەلەر بولساق, ول 1911 جىلدىڭ 6 ناۋرىزىنان باستاپ شىققان بولاتىن. العاشقى ءنومىرى وردادا, كەيىن ورالدا جارىق كورگەن. كولەمى شاعىن, التى بەتتىك گازەتتىڭ 5 سانى 1911 جىلى شىعىپتى. گازەتتىڭ رەداكتورى ەلەۋسىن بۇيرين ەدى. گازەتتىڭ ۇستانىمى – قازاقتار كاسىپ قىلىپ, عىلىم ءۇيرەنسىن دەگەن ويدى ايتۋ بولاتىن. وسى ماقساتتا ول تالاي قانداستارىمىزدىڭ كوزىن اشىپ, سول كەزەڭدەگى قوعامعا جاقسى جاعىنان اسەر ەتە ءبىلدى. الايدا, گازەتىڭ عۇمىرى نەبارى 14-15 نومىرىمەن عانا شەكتەلدى.
«ايقاپ» جۋرنالى مەن «قازاقستان» گازەتىنە كوپتەگەن الاش ازاماتتارى قالام تارتتى. اتاپ ايتقاندا, مۇحامەدجان سەرالين, ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ, ءاليحان بوكەيحانوۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, حالەل دوسمۇحامەد ۇلى, حالەل عابباسوۆ, مۇحامەتجان تىنىشباي ۇلى, قوشكە كەمەڭگەروۆ, ماعجان جۇماباەۆ, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ, شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى, بەيىمبەت مايلين, ساكەن سەيفۋللين, ءسابيت ءدونەنتاەۆ, سپانديار كوبەەۆ سىندى اعالارىمىز وي ايتىپ, پىكىر ءوربىتتى. ەلدى جاقسىلىققا ۇندەپ, بويكۇيەزدىكتەن ارىلۋعا شاقىردى.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا ءوتىپ وتىرعان «ايقاپ» جۋرنالى مەن «قازاقستان» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيانىڭ باستى ماقساتى – حالقىمىزدىڭ وسى تۇڭعىش باسىلىمدارىن قالىڭ بۇقارا اراسىندا ناسيحاتتاپ, ەل ءۇمىتىن اقتاعان گازەت-جۋرنالدى بۇگىنگى قوعام وكىلدەرىنە تانىستىرۋ. جيىن بارىسىندا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى باقىتجان ءابدىرايىمنىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن اتالمىش باستاماعا ساتتىلىك تىلەپ, پرورەكتور ديحان قامزابەك ۇلى جەتكىزدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا فاكۋلتەت دەكانى, پروفەسسور نامازالى وماشەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» رگ» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى حانگەلدى ءابجانوۆ, «وتىرار» كىتاپحاناسى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى تۇرسىن جۇرتباي, «استانا» جۋرنالى» جشس ديرەكتورى ماقسات ءتاج-مۇرات سىندى عالىمدار مەن تاريحشى پروفەسسورلار قاتىستى. پىكىر الىسۋ بارىسىندا مەرزىمدى ءباسپاسوزدىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋ باعىتتارىنىڭ زەرتتەلۋى, باق-تاعى ادامزاتتىق قۇندىلىقتار جانە ەلدىك مۇددە مەن اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى دە كەڭىنەن ءسوز بولدى.
جۇلدىز ءبايدىلدا.