مۇحاممەد-ومار پانشاەۆ – دۇڭگەن ۇلتىنىڭ وكىلى. «كسرو سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى» دەگەن بيلەتتى جاس كەزىندە-اق قولىنا ۇستاعان تالانت يەسى جامبىل اۋدانىنداعى جالپاقتوبە اۋىلىندا 1957 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. ول 1972-1976 جىلدارى چۋيكوۆ اتىنداعى بىشكەك مەملەكەتتىك كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىندە وقىدى. 1976 جىلى سۋريكوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ, ونى رەسەي حالىق سۋرەتشىسى ۆ. گ. تسىپلاكوۆتىڭ كلاسى بويىنشا 1982 جىلى ويداعىداي ءبىتىرىپ شىقتى.
مۇحاممەد-ومار بىشكەكتە وقىپ جۇرگەن كەزىنەن باستاپ-اق رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق كورمەلەرگە ءوز شىعارمالارىن ۇسىنا باستادى. ءبۇگىندە ونىڭ جۇزدەن استام تۋىندىلارى تمد مەن ەۋروپا, قىتاي جانە اراب ەلدەرىنىڭ مۋزەيلەرى مەن گالەرەيالارىندا تالعامپاز قاۋىم نازارىن وزىنە اۋدارۋدا. ول بۇگىندە عاجاپ پولوتنولاردى ومىرگە اكەلۋمەن بىرگە جامبىلدىق تالاپتى جەتكىنشەكتەردى سۋرەت سالۋ ونەرىنە باۋلۋمەن دە شۇعىلدانادى. ياعني 1989 جىلدان بەرى تاراز قالالىق كوركەمسۋرەت مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولىپ ابىرويمەن قىزمەت ەتۋدە.
سۋرەتشى مۇحاممەد-ومار پانشاەۆ ونەرىنىڭ «ەكىنشى تىنىسى» قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن اشىلدى. وي بوستاندىعى, شىعارماشىلىق ەركىندىك, «جابىق تاقىرىپتار» ءتىزىمىنىڭ جويىلۋى ونى شىعارماشىلىق تىڭ ىزدەنىستەرگە قۇلشىندىردى. اسىرەسە, دۇڭگەن ۇلتىنىڭ حالىق بولىپ قالىپتاسۋ تاريحىنا ءۇڭىلىپ, ونى وزىنشە ورنەكتەۋگە دەن قويدى. اڭىزداعى اراب جىگىتى مەن قىتاي قىزىنان دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاقتان تاراعان ۇل-قىزدار, بۇگىندە, قىتاي مەن قازاقستاندا ورمانداي حالىق بولىپ وتىر. بۇل تاريحي ءافسانا ونىڭ «اراب سەرياسى» جانە «يران سەرياسى» دەپ اتالاتىن سۋرەتتەرىندە شىنايى كورىنىس تاپقان. تۋعان حالقىنىڭ ءتول تاريحىنا بايلانىستى وسى تاقىرىپتى ول, مىسالى, كەڭەس وكىمەتىنىڭ تۇسىندا باتىلى بارىپ جازا الماس ەدى. بۇل قازىر عانا مۇمكىن بولىپ وتىر.
دۇڭگەن سۋرەتشىسىنە قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى سىيلاعان تاعى ءبىر باقىت – الىس-جاقىن شەت ەلدەرگە بارۋ, كورمە ۇيىمداستىرۋ بۇرىنعىداي قيىن بولمايتىن بولدى. قازىر كەز كەلگەن تالانتتى جان ءۇشىن شىعىستىڭ دا, باتىستىڭ دا «ەسىگى» اشىق. سۋرەتتەرىن ساتىپ الۋشىلار مەن كورمەسىن ۇيىمداستىرۋعا ىقىلاس بىلدىرۋشىلەر ءتول قالاسى تارازدان باستاپ استانا, الماتى, ماسكەۋ, بەيجىن, ءتىپتى, تۋنيس, ساۋد ارابياسى, يران ەلدەرىنەن دە تابىلدى. وتكەن جىلى ونىڭ «شىعىس ىرعاقتارى» اتتى جەكە كورمەسى الماتىداعى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مۋزەيدە تابىسپەن ءوتتى. سۋرەتشىنىڭ «دۇنگەن سيۋيتاسى» اتتى پورترەتتەر سەرياسىن تولقىماي, تەبىرەنبەي كورۋ ءمۇمكىن ەمەس. تۋعان جەردىڭ عاجايىپ كورىنىستەرى, ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي بولىپ بىتە قايناسىپ كەتكەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ شىنايى كەلبەتتەرى جانە ەڭبەكقور دۇڭگەن حالقىنىڭ ىقىلىم زامانداردان بەرى ۇستانىپ كەلە جاتقان سالت-ءداستۇرى سۋرەتشى كوزىنەن وتكەندە, جۇرت بايقاي بەرمەيتىن جاڭا قىرىنان ايشىقتالادى.
مۇحاممەد-ومار پانشاەۆ وتكەن جىلى «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ دۇڭگەن تويىندا» دەگەن ەڭبەك جازىپ ءبىتىردى.
– مۇحا, بۇل ەڭبەك قالاي دۇنيەگە كەلدى؟ – دەگەنبىز ءبىز بىردە كەزدەسكەندە.
– سۋرەت مىناداي وقيعادان تۋدى. 90-شى جىلداردىڭ باسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراز قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى ءبىزدىڭ اۋىلدا بولىپ, دۇڭگەن وتباسىنداعى وتاۋ قۇرعان جاستارعا باتا بەردى. ونى فوتوقۇجات ارقىلى دالەلدەپ تە بەرە الامىن. بىراق فوتوقۇجاتقا قاراعاندا عاجايىپ سۋرەت ونەرىنىڭ ءجونى بولەك قوي. سوندىقتان قولىما ەرىكسىز قىلقالام الۋىما تۋرا كەلدى, دەيدى ول.
مۇحاممەد-ومار پانشاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلباسى جامبىل وبلىسىنا جولى تۇسكەن سايىن ەڭبەكقور دۇڭگەن اۋىلىنا سوعىپ تۇرادى ەكەن. مىسالى, ءوتكەن جىلعى ساپارىندا كوپبالالى وتباسىنىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ قايتىپتى.
دۇڭگەن حالقىنىڭ ءبىر بولەگى سوناۋ ءحىح عاسىردا قىتايدان تيان-شان تاۋى ارقىلى قاشىپ, قازاق حالقىنان جانساۋعا سۇراي كەلگەن. قوناقجاي قازاق حالقى قۋعىن كورگەن دۇنگەندەردى جاتسىنباي جالپاقتوبە دەگەن جەرگە ورنالاستىرىپتى. سودان تاراز قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى اۋىلدى ورىس اعايىندار «دۋنگانوۆكا» دەپ اتاپ كەتكەن. بۇگىندە جامبىل وبلىسىندا دۇڭگەن ۇلتىنىڭ 30 مىڭنان استام دياسپوراسى شوعىرلانعان. ولار وزدەرىنىڭ انا ءتىلى مەن سالت-داستۇرلەرىن ۇمىتپاۋ ءۇشىن «ۆىنحۋا» دەپ اتالاتىن ەتنومادەني بىرلەستىك ۇيىمداستىرعان. جاس دۇنگەن قىز-جىگىتتەرىنىڭ «گۋونلەن» اتتى بىرلەستىگى بار.
– تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءبىزدىڭ اۋىل بۇرىنعىدان ءوسىپ, وركەندەپ كەتتى. ال ءدىنى ءبىر, ياعني, مۇسىلمان قازاق پەن دۇنگەن تامىر-تانىسقا, قۇدا-جەكجاتقا اينالدى, – دەيدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ماسكەۋ بەينەلەۋ ونەرى اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى جانە اكادەميگى مۇحاممەد-ومار پانشاەۆ.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.
جامبىل وبلىسى, جامبىل اۋدانى, جالپاقتوبە اۋىلى.
-----------------------------------------
سۋرەتتە: مۇحاممەد-ومار پانشاەۆتىڭ «اراب سەرياسى» تاقىرىبىنا كىرەتىن كارتيناسىنىڭ ءبىرى.