• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
10 قاڭتار, 2017

بەسىكتىڭ قاسيەتى

2030 رەت
كورسەتىلدى

جاقىندا شىمكەنتتەن جەتكەن سۋىت حابار جۇرەگى مەيىرىمگە تۇنعان ءاربىر جانعا اۋىر سوقتى. اقپارات كوزدەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ارۋجان ەسىمدى بوبەك جارىلىس سالدارىنان وپىرىلىپ ورتاسىنا تۇسكەن ءۇيدىڭ ءۇيىندىسىنىڭ استىنان ەش جەرى زاقىمدانباي, ءدىن-امان تابىلعان.

اپىر-اي, «ەستىمەگەن ەلدە كوپ» دەمەكشى, مۇنداي دا بولادى ەكەن-اۋ. قالادا قاراۋسىز قالعان سابيلەردىڭ تەرەزەدەن, بيىك قاباتتى ۇيلەردىڭ سا­مال­دىعىنان جازاتايىم قۇلاپ كەتىپ, بىراق اۋىر دەنە جاراقاتى بولماۋىنان تەز ارادا ايىعىپ, اياعىنان تىك تۇرىپ كەتكەندەرىن جىر عىپ تامسانىپ جازاتىن ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءوزى مىنا جاعدايعا تاپ بولعاندا, الدەبىر قۇدىرەتى كۇشتى تىلسىمنىڭ ارقاسىندا امان قالعان ءسابيدىڭ دەنساۋلىعىنا, توسىن جايتتىڭ جاي-جاپسارىن بىل­مەك­كە الاڭداعانى شىندىق. سويتسە, قازىرگى بولجام بويىنشا ءۇيدىڭ قۇلاۋى گاز-اۋا قوسپاسىنىڭ جارىلىسىنان ورىن العان كورىنەدى. بوپە بولەنگەن بەسىكتىڭ ۇستىنەن توبەنىڭ ەداۋىر بولىگى وپىرىلىپ ءتۇسىپتى. ابىروي بولعاندا, ءسابيدىڭ كو­رەر جا­رى­عى بار ەكەن. قۇدايدىڭ قۇ­دى­رەتىمەن بەسىكتىڭ جاقتاۋلارىنىڭ مى­عىمدىعى قۇلاعان قاڭقاعا قالقان بولىپ, نارەستەگە تۇك تە ەتپەگەن. جا­­­زا­تايىم جارىلىستان كوڭىلگە مەدەت ەتەر جۇبانىشىمىز تەك وسى عانا. قيراندىنىڭ استىندا بالانىڭ تۋعان اناسى ءجانتاسىلىم ەتكەن. قۇداي تاعالا جارىق دۇنيە سىيلاعان ءسابيدىڭ مۇنان كەيىنگى تاعدىرىنا الاڭداعان ساتتە, ەندى اناسىنىڭ ومىراۋىن ەمىرەنە يىسكەي المايتىنىن ويلاپ, كوڭىلدى شيماي ويلار شىرماۋىقشا ماتاعاندا, جۇرەگىڭ قارس ايرىلىپ, جانىڭ اۋىرادى, ارينە. قايعىلى وقيعانىڭ سالدارىنان تاعى ءتورت بىردەي كىسى زارداپ شەكسە, شىرت ۇيقىدا جاتقان نارەستەنى ۇيىن­دىدەن وسى ماڭدا تۇراتىن  ۇلتتىق ۇلاننىڭ 6506 اسكەري ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى رۋسلان باحراموۆ ەسىمدى ازامات شىعارىپ العانى ءمالىم بولدى. ءدۇيىم جۇرت قۇلاعدار بولىپ ۇلگەرگەن حاباردى مۇنان ءارى قاي­تالاپ, جارانىڭ اۋزىن قايتا قا­سى­عاننان نە پايدا؟ ونداي ويدان اۋ­لاقپىز. ءبىز بۇل جەردە ءسابيدى ولىم­نەن قۇتقارىپ قالعان قازاعىمنىڭ قا­سيەتتى بەسىگى تۋرالى ايتۋدى ماقسات تۇت­تىق. ءوزىنىڭ ءتول قۇندىلىقتارىنان قا­راداي جەرىگەن, بەسىك جىرىنان قول ۇزگەن كەيبىر وتانداستارىمىزدىڭ بەتىن ۇلتىمىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىقتارىنا قايتارساق دەگەن نيەتپەن ءسوز ەتىپ وتىرمىز. ادەتتە, مۇندايدا ءسابيدى پەرىشتەسى قورعاپ قالىپتى دەسپەي مە ەل. ال ەندى وسىدان كەيىن اتا-بابالارىمىزدىڭ كەيىنگى ءۇرىم-بۇتاعىنا اماناتتاعان سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىن قالايشا سۇيمەي تۇرا الاسىز. قازاقتا ەجەلدەن بەسىك قاسيەتتى, قۇتتى م ۇلىك بولىپ سانالعانمەن, كەيىنگى ۋاقىتتا قالالىق وت­با­سىلاردىڭ بالانى بەسىككە بولەۋدى ەس­كىلىكتىڭ سارقىتى دەپ ەسەپتەۋى بەلەڭ الىپ بارادى. ءتىپتى, دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ءسابيدىڭ دەنساۋلىعىنا, قالىپتى وسۋىنە بۇل ەداۋىر زيانىن تيگىزەتىن قاۋىپتى م ۇلىك-مىس. بىلگەنگە – مارجان, بىلمەسكە – ارزان-اۋ. ۇلى دالانىڭ بۇكىل تاربيە-تامىرى وسى بەسىك جىرىنىڭ قاينارىندا بۇلكىلدەپ سوعىپ تۇرعانىن سول جازعانداردىڭ قاپەرلەرىنە دە ىل­مەي­تىنى قانداي ايانىشتى. سىرتتان تو­نەتىن ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەرگە توتەپ بەرۋدە قازاقتىڭ بەسىگىنىڭ قانشالىقتى قاي­راتتى ءارى قۋاتتى ەكەنىن وسى ءبىر عانا مىسالدان كەيىن تاعى نەمەن ءتۇ­سىندىرۋ كەرەك؟! بەسىك جىرىمەن بالبىراپ وسكەن بالعىن شاققا نە جەتەدى, شىركىن! تولعاۋى توقسان تىرشىلىكتە بەسىك تۋرالى اڭىز-ءاپسانالار, اڭگىمەلەر كول-كوسىر. بىراق بۇگىنگى ءومىردىڭ مى­نا مىسالى بۇرىنعى قازاقى قا­عي­دالاردان ات قازىعىمىزدى مۇلدە اۋلاققا الا قاشاتىن ءجونىمىزدىڭ جوق­تىعىن ەسكە سالىپ تۇرعانداي. قۇ­دايدىڭ قۇدىرەتىندە شەك جوق-اۋ, دەي­سىڭ كەيدە. وسىنشاما قيراندىنىڭ استىنان ءبىر نازىك ساۋلەنىڭ جارق ەتىپ, ۇكىلى ءۇمىتتىڭ ۇزىلمەي قالعانىنا تاۋبە ايتۋىڭا تۋرا كەلەدى. جۇرت بەسىكتىڭ بەرىكتىگىنە, مىعىمدىعىنا قايران قالىسۋدا. ءمان بەرسەك, شىنىمەن سولاي-اق. ال بىراق الاقانعا الىنبايتىن, كوزگە شالىنبايتىن تىلسىمنىڭ قۇدىرەت-كۇشى بۇدان الدەقايدا تەرەڭ قاباتتا بۇكتەۋلى, ساقتاۋلى. قازاق حالقى بەسىكتى جايدان-جاي قۇرمەت تۇتپاعان, ويتكەنى, بەسىك بالانىڭ تازالىعىنا, دەنەسىنىڭ دۇرىس دامىپ, جەتىلۋىنە, جايلى جاتىپ, جابىقپاي تۇرۋىنا وتە پايدالى. بۇلار ەجەلدەن بارىمىزگە ءمالىم قىرلارى, ال بەيمالىم جاقتارى, تۇبىندەگى اسىل مارجاندارى مۇنان دا كوپ-اۋ دەگەن سىر تۇيدىك اجالدىڭ وزىنە دەس بەرمەس قۇدىرەتتى قاسيەتىن سەزىنگەن ساتتەن باستاپ.

قاراشاش توقسانباي,

«ەگەمەن قازاقستان»