ونى بىزگە قالاي تويلاعان ءجون؟!
وسى ماقالانى جازۋىما وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە ءبىر داستارقان باسىنداعى اڭگىمە تۇرتكى بولدى. سوندا جۇرت قىراۋلى قىس كەلمەي جاتىپ, جاڭا جىل مەرەكەسىنە دايىندىق ماسەلەسىن اڭگىمەلەگەن. بايقايمىز, ولاردىڭ كوپشىلىگى بۇل مەرەكەگە ىشتەي دايىندالىپ ءجۇر ەكەن. ءتىپتى سول كۇنى نەندەي كيىم كيىپ, داستارقانعا نەندەي تاعام قوياتىنىن دا ويلاستىرىپ قويىپتى. سونىمەن قاتار, ولار وتكەن جىلى جاسىل شىرشانى اينالىپ ءان سالىپ, بي بيلەپ, ءتاپ-ءتاۋىر «تويلاعانىن» دا ساعىنا ءسوز ەتتى. سول ءبىر اڭگىمە ناۋرىز مەرەكەسى جاقىنداعان سايىن ەرىكسىز ەسىمە تۇسە بەرەدى...
ءيا, جاقسىنىڭ جاتتىعى جوق دەگەن. ايتسە دە, 31 جەلتوقساندا تويلاناتىن, پەتر 1-ءشى تاعايىنداعان جاڭا جىلدىڭ اتاپ وتىلەتىنىنە ءارىسى ءۇش ءجۇز جىل عانا بولسا, ءتول مەرەكەمىز ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىزدىڭ كەمىندە بەس مىڭ جىلدىق تاريحى بار. ءارى ول ۇلتتىق مەرەكە. دەمەك, مەرەكەلەردىڭ تورەسى.
كۇن مەن ءتۇن تەڭەسىپ, «جاڭا كۇن» جارقىراپ شىعىپ, تابيعات انا ءيسىنىپ, جەر-انا بۋسانىپ, جۇمىر جەر بەتىندەگى جاندى نارسەلەردىڭ بويىنا قان جۇگىرىپ, اعاشتار بۇرشىك جارۋعا بەيىمدەلىپ, تىرىلە باستاعاندا اتالىپ وتەتىن بۇل مەرەكەنى قاي جاعىنان الىپ قاراساڭ دا ۇلىق دەۋگە بولادى.
ەرتەدە ناۋرىز مەرەكەسى كەمىندە ءبىر اي تويلانادى ەكەن. ءبىر اي تويلاماساق تا, ونىڭ شىن ءمانىندە جاڭا جىل ەكەنىن جاس ۇرپاق بويىنا وسى مەرەكەنى ۇلىقتاۋ ارقىلى سىڭىرۋگە بولادى ەمەس پە؟
ناۋرىزدا ەڭ كەرەمەتى, جوعارىدا ايتقانداي, جاڭا كۇن شىعادى. مەنىڭشە, مەرەكەنى اسقاقتاتۋعا تيەك ەتەتىن ءجايتتىڭ ءبىرى – وسى. ءيا, شىعىپ كەلە جاتقان جاڭا كۇن توڭىرەگىندە نەشە ءتۇرلى قويىلىمدار قويۋ ارقىلى ەلگە اسەر ەتۋگە بولادى.
مەرەكەنى تويلاۋ بارىسىندا «سەلت ەتكىزەر» ىرىمىن جاساپ, جاستار اراسىندا ونى جاقسى داستۇرگە اينالدىرسا دا ارتىق ەتپەيدى. سونداي-اق ناۋرىزدا دا ادامدار ءبىر-بىرىنە سىيلىق جاسايتىن بولسا, ونىڭ ەش سوكەتتىگى جوق. اسىرەسە, ول كىشكەنتاي ءبۇلدىرشىندەردى قۋانتۋ ءۇشىن اسا قاجەت ءتارىزدى.
جاڭا جىلدى ءاربىر بالا ءتۇرلى سىيلىقتار الۋ ءۇشىن اسىعا كۇتەدى دەسەم, ناۋرىزدا بالالارعا سىيلىقتار تارتۋ ەتۋدى ۇيىمداستىرساق, ونىڭ ءمانىن ارتتىرار ەدىك. داستارقان ءمازىرلەرىن ازىرلەگەندە ءبۇلدىرشىندەردىڭ دە, بوزبالالار مەن قارتتاردىڭ دا سۇيىكتى استارىن قويۋدى جان-جاقتى ويلاستىرساق, مەرەكەمىز ايشىقتانا تۇسەدى.
ناۋرىزدا قىدىر بابا بار جاقسىلىقتىڭ, مولشىلىق پەن بەرەكەنىڭ يەسى, ءۇمىتتىڭ شىراعىن جاعاتىن كيە دەگەن تۇسىنىك قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ادەتتە, ءبىز قىدىر بابانى كوبىنەسە كوپشىلىكتىڭ الدىنا شىعارىپ, اق تىلەك ايتقىزىپ, اق باتا بەرگىزەمىز دە ودان ءارى ونىڭ قيالدى ۇشتاي تۇسەتىن مۇمكىندىگىن ەسكەرە بەرمەيمىز.
شىنىندا دا, ءبىزدىڭ سانامىزدا قىدىر بابا مەيىرىمى تۇسكەن ادامىن كەمەل باقىتقا كەنەلدىرەدى دەگەن ۇعىم ۇيالاعان. حالقىمىزدىڭ ءتۇرلى اڭىز-ەرتەگىلەرىندە دە قىدىر بابانىڭ نازارى تۇسكەن ادام قاشان دا مۇراتىنا جەتىپ جاتادى. ەندەشە, وسى قىدىر بابانى بۇكىل ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋ بارىسىندا نەگە ۇتىمدى پايدالانباسقا؟! ايتالىق, ول جۇرتقا تەك باتا عانا بەرۋمەن شەكتەلمەي, سىيلىقتار دا ۇلەستىرەتىن بولسا نەسى ايىپ؟ تەك ونى قاي كەزدە, قانداي ۋاقىتتا بەرگەنى ۇتىمدى بولاتىنىن جاقسى ويلاستىرا ءبىلۋ كەرەك.
ناۋرىز – ۇلتتىق مەرەكە. مەرەكەدە مىڭ بۇرالا بي بيلەنبەي, ءان ايتىلماي, كەڭ دالانى كۇمبىرلەتە كۇي تارتىلماي جانە بولمايدى. مىنە, جاس بالادان باستاپ, ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن حالقىمىزدىڭ «قارا جورعا» ءبيىن شارشاعانشا بيلەيتىن ءسات وسى كەز.
ناۋرىز كوجە – «ناۋرىزدىڭ» ەڭ قاسيەتتى اسى. ناۋرىز كوجە تاراتۋعا باسا ءمان بەرىلىپ, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن بارىنشا ارتتىرۋىمىز قاجەت. ونى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, جاپوندار بارلىق ادەت-عۇرپىن, ءداستۇرىن ساقتاپ, ءبىر كەسە شايدى قۇيىپ بەرۋگە جەتى ءمينوت ۋاقىتىن جىبەرەدى ەكەن. ال ءبىز جەتى ءتۇرلى تاعامنان جاسالىنعان اس تورەسىن بەرگەندە « ۇلىس كۇنگە جەتكەن دە بار, جەتپەگەن دە بار» دەگەندەي, ءتاۋباعا كەلىپ, اللاعا سىيىنىپ, داستارحان باسىندا وتىرعاندار ءبىر-بىرىنە بەرەكە تىلەسە دەيمىز. ءارينە, الدىمەن جەتى شەلپەكتەن اۋىز ءتيۋدى ۇمىتپاي, سوسىن ۇلكەندەر كوجەگە قول سوزعاننان كەيىن ولار وزدەرىنەن كەيىنگىلەرگە الىپ وتىرىڭدار دەگەن يشارات بىلدىرسە, ەش ءسوكەتتىگى بولماس ەدى. ءۇلكەنگە قۇرمەت, جاسى ءۇلكەندى سىيلاۋ داستارحان باسىندا دا كورىنىس تاۋىپ وتىرسا, تاربيەنىڭ ەڭ ۇلكەنى وسى ەمەس پە؟
ناۋرىز كوجە قاي ۇيدەن ىشىلسە, داستارحان باسىندا سول وتباسىنا جاقسى تىلەكتەر ايتىلىپ وتىرعانى دا ابدەن ءجون بولار ەدى.
مۇنداعى تۇپكى ماقسات – ناۋرىز كوجە بەرىلگەن داستارحان باسىندا ايتىلعان تىلەكتەر قابىل بولادى دەگەن ۇعىم قالىپتاستىرۋ. ەرتەڭگى كۇنگە قاشان دا مول ۇمىتپەن قارايتىن حالقىمىز ءۇشىن وندا ناۋرىزدىڭ ءمانى شەكسىز ارتپاسا, كەمىمەس ەدى.
ال بۇلاقتىڭ كوزىن اشۋ, اعاش وتىرعىزۋ ءبىر اي بويى جالعاسسا ءتىپتى جاقسى.
ەرەسەك ادامدار اعاش وتىرعىزعاندا قاستارىنا بالالارىن, نەمەرەلەرىن الىپ ءجۇرىپ, سول وتىرعىزىلعان كوشەتكە سۋ قۇيعىزىپ, ودان ءارى كۇتىپ-باپتاۋدى سولارعا مىندەتتەسە, ءسويتىپ, «كوشەت نەعۇرلىم جاقسى جەتىلسە كوشەت وتىرعىزعان اكەسىنىڭ نەمەسە اتاسىنىڭ دەنساۋلىعى سولعۇرلىم جاقسى بولادى» دەگەن ۇعىم جاس جەتكىنشەكتەردىڭ سانالارىنا ءسىڭىرىلسە از دا بولسا ماقساتىمىز ورىندالار ەدى.
ناۋرىزعا ارناپ ءتۇرلى بي كەشتەرى, ۇلتتىق ويىندار ۇيىمداستىرىلسا جاستار ءۇشىن كەرەگى دە وسىنداي ويىن ساۋىقتار ەمەس پە؟
ءيا, ناۋرىزدى تۇرمىس-سالت نەمەسە ءدىني نانىمدار دەڭگەيىندە قالدىرىپ قويۋعا مۇلدە بولمايدى. ەندەشە, ناۋرىزدى بەسىكتەگى بالادان, ەڭكەيگەن قاريامىزعا دەيىن اسىعا كۇتەتىن ءدارەجەگە جەتكىزۋ ءوز قولىمىزدا.
جانە ءبىر ايتارىم, ناۋرىزدا جىل سايىن ايەلدەرگە كيمەشەك كيگىزىپ, ءجۇن تۇتكىزىپ, ساباۋ ساباتىپ قويامىز. قۇراق كورپەلەردى, باسقا دا قولونەر تۇرلەرىن كورمە رەتىندە ۇسىنىپ جاتامىز. ول دا دۇرىس شىعار. بىراق, قازىر ولاردىڭ بارلىعى تاريحتىڭ قويناۋىنا الدەقاشان ەنىپ كەتكەن. ءبىر كەزدەرى جەر بەتىندەگى باسقا حالىقتار دا ءدال وسىنداي بولماسا دا وسىعان ۇقساس ءومىر كەشكەن. بىراق ولار الدەقاشان ۇمىت بولعان دۇنيەلەرىن كوپشىلىككە ۇسىنبايدى. جاڭا تەحنولوگيا مەن تەحنيكا جەتىستىكتەرىن جارنامالاپ جاتادى. ويتكەنى, ولار بۇكىل ادامزاتتىڭ جەتىستىگى. العا ۇمتىلۋ, جاڭارۋ, قايتادان ءتۇلەۋ ءۇشىن ءبىز دە سولاي جاساۋىمىز قاجەت. كوڭىل ءبولەتىن بولساق, ونەرتاپقىشتار ءار اۋىلدان-اق كەزدەسەدى. سولارعا قۇرمەت كورسەتۋ ارقىلى حالىققا نەگە باعىت-باعدار بەرمەسكە؟ وسەتىن ەل وسىلاي ىستەۋگە ءتيىستى.
بۇل ماقالانى كوپشىلىككە وي سالۋ ءۇشىن عانا جازدىم. بالكىم, كەمەل ويلى اعايىن كەمشىن تۇستارى بولسا كورسەتىپ, ايتىلماعان, ىسكە اسىرۋعا اسا قاجەت نارسەلەردى گازەت بەتىنە جازار دەگەن ويدامىن.
مارات قاشقىنباەۆ.
الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانى, باقاناس اۋىلى.