«قازاقستاندا جاسالعان» اكتسياسىن باستايىق. ول ءۇشىن بارلىق ساۋدا جەلىلەرىندە تەك قازاقستاندىق تاۋارلار ساتاتىن بولىمدەر اشۋ كەرەك. بارلىق قازاقستاندىقتاردى تارتايىق بۇل اكتسياعا: پاتريوت بولىپ, تەك وتاندىق تاۋارلاردى ساتىپ الۋ كەرەك. بۇل دا بولسا ەل ەكونوميكاسىنا قولداۋ », دەگەن بولاتىن ەلباسى. باستاما اياقسىز قالمادى, قازاقستاننىڭ جەر-جەرىندە وتاندىق ءونىمدى قولداۋ شارالار ءوتتى. ماسەلەن, ناۋرىز ايىندا استانا قالاسىندا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ساتاتىن دۇكەن اشىلسا, مامىر ايىندا بىرنەشە نىساندا ەكوونىمدەردىڭ كورمە-جارمەڭكەسى بولدى.
«قازاقستاندا جاسالعاندار» كوبەيۋدە
ەندى ەلوردا ىرگەسىندەگى ورتالىق كوممۋنالدىق بازاردىڭ ارتىنان ورىن تەپكەن «سامعاۋ» ساۋدا ورتالىعىنىڭ بەسىنشى قاباتىنان «قازاقستان جاسالعان – حالىق ماركاسى» اتتى ساۋدا-كورمە پاۆيلونى اشىلدى. ءتورت سەكتوردان تۇراتىن اۋماقتىڭ العاشقى نۇكتەلەرى قالا تۇرعىندارىنا بيىلعى استانا كۇنى مەرەكەسىندە تانىستىرىلعان. ول كەزدە ەلىمىزدىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى مۇندا كيىمدەر, تۇرمىستىق بۇيىمدار, قولونەر شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارىن, جيھازدار جانە باسقا دا زاتتار توپتاستىرعان ەكەن. تاياۋدا ەلوردالىقتارعا جەڭىل ونەركاسىپ سەكتورى تانىستىرىلدى.
«حالىق ماركاسى» فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ريمما تاجىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, «سامعاۋ» ۇلتتىق بايقاۋى اياسىنداعى شارانى ۇيىمداستىرۋعا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى, جەڭىل ونەركاسىپ, قازاقستان ساۋدا كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىقتارى جانە باس رەداكتورلار كلۋبى اتسالىسقان. «پاۆيلوننىڭ اۋماعى بەس مىڭ شارشى مەتر. ساۋدا ورنىنىڭ ەرەكشەلىگى – بارلىق تاۋار وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ باعاسىمەن ساتىلادى. پاۆيلون ازىرگە ءبىر جىل بويى جۇمىس ىستەيدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ساۋداگەرلەر مەن كاسىپكەرلەرگە 6 شارشى مەتردەن 100 شارشى مەترگە دەيىنگى ورىندار تەگىن بەرىلەدى. ولاردىڭ جارناماسى تەگىن جۇرگىزىلەدى, ساتۋشى-كەڭەسشىلەرىمىز دە وندىرۋشىلەرگە تەگىن قىزمەت ەتەدى. كومپانيالار پەرسونالدىق قىزمەتتەر ءۇشىن ءبىر جىلعا ءۇش ءجۇز مىڭ تەڭگە عانا تولەيدى», دەيدى ول.
ازىق-ت ۇلىك سەكتورى اشىلادى
مۇندا جاڭا اشىلعان سەكتوردان بولەك, ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەسى, ءۇي جابدىقتارى جانە قىركۇيەك ايىندا تانىستىرىلعان شەبەرلەر پاركى ورنالاسقان. سونىڭ ىشىندە جەڭىل ونەركاسىپ سەكتورىنىڭ اۋماعى ءبىر جارىم مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. ماماندار سوزىنە سەنسەك, مۇنداي ساۋدا-كورمە پاۆيلونى ەلىمىز بويىنشا جوق دەۋگە بولادى. قازىرگە دەيىن ەلۋدەن استام جەڭىل ونەركاسىپپەن شۇعىلداناتىن ساۋدا يەلەرى ورنىعىپ ۇلگەرىپتى. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ قاتارىن ءجۇز كومپانياعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعان كورىنەدى.
«پاۆيلوننىڭ جالپى اۋماعىندا جۇزدەن استام ساۋدا ماركالارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ دا سانىن بەس جۇزگە جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بۇل پاۆيلوندا, اسىرەسە, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك وڭىرلەردىڭ كاسىپكەرلەرى بەلسەندىلىك تانىتۋدا. ماسەلەن, پەتروپاۆلدىق «تيگران» اياق كيىم ءوندىرىسى, «ارتەل» مەبەل جاساۋ تسەحى, پاۆلودارلىق «ۆاۆيلون» اعاش بۇيىمدارىنىڭ تسەحى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن «بالتەكستيل» فيرماسى, الماتىلىق «سامسىن» ماتراس شىعاراتىن زاۋىت كورمەنىڭ كورىگىن قىزدىرىپ تۇر. ەرلەرگە ارنالعان كوستيۋم-شالبار وندىرەتىن «قازليحپروم» فابريكاسى ەلباسىنىڭ ءوزى ءونىمىن پايدالانعان «التىن ادام» كومپانياسىنىڭ ءىسىن جالعاۋدا. ايتا كەتكەن ءجون, سول «التىن ادام» دا ونىمدەرىن استاناعا اكەلۋدى جوسپارلاۋدا», دەدى ر.تاجىباەۆا.
ۇيىمداستىرۋشىلار تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما بەس جىلدىق مەرەيتويىن دا قۇر الاقان قارسى الماق ەمەس. جەلتوقسان ايىندا وتاندىق ازىق-ت ۇلىك وندىرۋشىلەرگە ارنايى ءبىر سەكتور ۇسىنباق.
كاسىپكەرلەر ىسىندە تۇيتكىلدەر ءالى كوپ
يگى ءىستىڭ باستاماشىلارى قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى تاۋار وندىرۋشىلەرگە وسىنداي پاۆيلون اشىلعانىن ايتىپ, بىرگە جۇمىس ىستەۋگە شاقىرىپ جاتىر. دەسە دە, وسى جەردەن ورىن الۋعا ىنتالى كاسىپكەرلەر بۇگىننىڭ وزىندە بارشىلىق. «ءبىر قۋاناتىنى, قازاقستان وندىرۋشىلەرىنىڭ ونىمدەرىن شەتەلدىك برەندتەرمەن سالىستىرۋعا ابدەن بولادى. ويتكەنى, ساپاسى جاعىنان ولاردان مىسقال دا كەم ەمەس. تەك باعالارىندا از-مۇز ايىرماشىلىق بار, ءسال قىمباتىراق بىزدىكى. مۇنىڭ دا سەبەبى بار, ەندى عانا قانات جايىپ كەلە جاتقان وتاندىق بيزنەستىڭ تاۋارلارىنا سۇرانىس تومەن ازىرگە. ەگەر ساتىپ الۋشىلاردىڭ نازارىن ءوز ونىمدەرىمىزگە اۋدارىپ, ساۋدانى قىزدىرا تۇسسەك, بۇل ماسەلە دە شەشىلەدى دەگەن سەنىمدەمىن», دەيدى ساۋدا كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى جىبەك اجىباەۆا.
مامانداردىڭ مالىمەتىنشە, ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن تۇيتكىلدەر ءالى دە بارشىلىق. ماسەلەن, ەلەكتر ەنەرگياسى, سۋ, ورىندى جالعا الۋ قازاقستان نارىعىندا قالتا قاعارلىقتاي. راس, پرەزيدەنت ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ قاجەتتىگىن, ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە جول اشۋ كەرەكتىگىن ۇنەمى ايتىپ جۇرەدى. ەندى وسىنى ىسپەن جاسايتىن كەز كەلگەن سياقتى. «شەشۋشى ورگاندار كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسىپ, پروبلەمالارىن تىڭداسا دەيمىن. وندىرىسكە قاجەتتى جاڭا تەحنولوگيالار جوعارى باعامەن شەتەلدەن كەلەدى. ونىمدەردى ساتۋ دا ءوز الدىنا بولەك تۇيتكىل. ويتكەنى, ءبىر مەزگىلدە ءونىمدى ءوندىرىپ, ونى رەتتەپ, ساتۋعا قويۋ دەگەن وتە قيىن شارۋا.
ساپاسى جوعارى, كوپكە پايدالى بىرەگەي ونىمدەرگە مەملەكەت تاراپىنان گرانتتار بەرىلسە, قولداۋ كورسەتىلسە», دەگەن جىبەك تورەحانقىزى وزگە دە پروبلەمالاردىڭ شەتىن شىعاردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ كاسىپكەرلەردى قولداۋعا ارنالعان ءتۇرلى باعدارلامالارى, سۋبسيديالارى, جاردەمدەرى بار. الايدا, ولاردى كوپتەگەن تاۋار وندىرۋشىلەر بىلمەيدى نەمەسە يگىلىگىن كورۋ, قول جەتكىزۋ جولدارى كۇردەلى.
جارناما جاعى دا كاسىپكەرلەر كوكەيىندەگى ءتۇيىن. «وزگە ەلدەردە جەكە وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارلارىن تانىتۋعا مەملەكەت كومەكتەسەدى, ال بىزدە ەشقانداي قول ۇشىن سوزۋ نيەتى بايقالمايدى», دەيدى ولار.
كولىك ماسەلەسى شەشىمىن تاپسا...
قازىرگى جاعدايدا, وتاندىق ونىمدەردىڭ ءباسىن وسىرەمىز دەسەك, ءاربىر اۋدانعا, وڭىرگە, ايماققا وسى سەكىلدى «قازاقستاندا جاسالعان – حالىق ماركاسى» نىساندارى قاجەت-اق. بۇل, بىرىنشىدەن, ەلىمىزدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارقىندى دامىتسا, ەكىنشىدەن, ەل قازىناسىن ەسەلەۋگە سەپتەسەدى. «ءبىز قالا ىشىنەن وسىنداي پاۆيلون اشۋدى ويلاستىرعان ەدىك, بىراق ورىن تابىلمادى. قالا اكىمدىگى ءبىر نىسان اشىپ بەرمەك بولىپ ەدى شەتكەرى جاقتان, ونىڭ ءوزى اياقسىز قالدى. ەندى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ەڭ بولماعاندا ءبىر پاۆيلونىن ۇستاپ وتىرۋعا كۇش سالىپ جاتىرمىز. ويتكەنى, مۇندا حالقىمىزدىڭ ءتول تۋىندىلارى دا, زاماناۋي ونىمدەر دە بار. وزگەنى جارىلقاي بەرگەنشە, ءوز ونىمدەرىمىزدى ناسيحاتتايىق», دەيدى ساۋدا كاسىپكەرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى.
ايتا كەتكەن ءجون, «سامعاۋ» ساۋدا ۇيىندە اشىلعان كورمە پاۆيلونىنا ءبۇتىن ءبىر قاباتتى تەگىن بەرگەن – «نۇر-بەرەكە-555» جشس. مەكەمە جەتەكشىسى تاۋكەن قايىرلى يگى ءىسىن ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە جول اشۋ ءۇشىن جاساعانىن ايتادى. «مەن مۇندا, اسىرەسە, ۇلتتىق, تاريحي دۇنيەلەرىمىز ساتىلعانىن قالادىم. ول ويىمنىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانى كوڭىل كونشىتەدى. قازاقستاندا وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ ءبىر ورتالىقتا تۇتىنۋشىلارىن تاپقانى دا ۇلكەن قۋانىش», دەپ اعىنان جارىلدى ول.
شارانى ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ استانا اكىمدىگىنە ايتار تاعى ءبىر نازى بار: «قالا تۇرعىندارىنا قاجەت ساۋدا ورنىنا دەيىن قاتىنايتىن كولىك بولسا» دەيدى ولار. قۇزىرلى ورىنداردىڭ قۇلاعىنا «التىن سىرعا», ارينە!
P.S: كەلەسى جىلى استانا قالاسىندا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە الەم ەلدەرىنەن بەس ميلليونعا جۋىق تۋريست كەلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ال ولار ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن ءتول ونىمدەرىمىزدى, ۇلتتىق نىشانىمىزدى تانىتاتىن دۇنيەلەردى كورگىلەرى كەلەتىنى انىق. مىنە, «حالىق ماركاسى» كورمە پاۆيلونى سول كەزدە ۇيالماي ۇسىنار بىردەن-ءبىر ورىن.