سىنىق قانات پەن عاجاپ قۋات

دۇيسەنعالي

تورعايدىڭ دالاسىنداي سۇلۋ جەردى دۇيسەنعالي سيرەك كوردى. سول سۇلۋ وڭىردەگى امانتوعاي اۋىلىندا ءوستى. 70-ءشى جىلدارى مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ كومسومول-جاستار بريگاداسىندا قال­عان سى­نىپتاستارى ايتباي قار­قا­باتوۆ, باتىرحان سابيتبەكوۆ, ابزال وس­پانوۆ, ءادىل مۇحامەت­جانوۆ, قا­ليحان دۇبىربەكوۆپەن ءدۇي­سەن­عاليدىڭ جۇبى جازىل­عان ەمەس. جايلاۋداعى قوي سو­ڭىن­دا ءجۇر­گەن ول دا ءبىر داۋرەن ەكەن-اۋ. با­لاڭ جىگىتتەردىڭ ءبارى دە ات قۇلا­عىندا وينايدى, س­ا­عىم­دى دالادا الى­سىپ-جۇ­لىس­قان دوستار ويىن­ع­ا دا, اڭگىمەگە دە, ازىلگە دە توي­مايتىن. ولار­دىڭ ايتقان ءانىن, كوكىرەكتەگى ارماندارىن دالا­نىڭ ەركە سا­ما­لى الىسقا الىپ كەتىپ جاتاتىن. سىنىپتاستارىنىڭ اراسىن­دا ەتى ءتىرى, ۇيىمداستىرۋعا كەلگەندە جۇرتتى ۇيىتىپ اكەتەتىن دۇيسەن­عاليدى اۋداندىق كومسومول كوميتەتى قىزمەتكە شاقىر­دى. كومسومولدا دۇيسەنعالي سياق­تى ونەر­لى, ءبىلىمدى, ەكى تىلگە بىردەي اعىپ تۇرعان كادر ەرەكشە باعالاناتىن. اتتەڭ, دۇنيە-اي, تاسى ورگە دومالاپ بارا جاتقان جاستىڭ جولى وزگە ارناعا وقىس بۇرىلىپ كەتتى... ىسساپارمەن كەتىپ بارا جاتقاندا اۆتو­كولىك اپا­تىنا ۇشىرادى. جە­ڭىل ماشينەنىڭ الدىنان شىعا كەلگەن كاماز-دان قايمىعىپ, ءرول­دى بۇر­عانى سول ەدى, وزەنگە قۇ­لا­دى. مو­يىن ومىرتقاسى سىن­عان­دىقتان ەكى قول, ەكى اياعى بىردەي جانسىزدانىپ قالدى. ءدۇي­سەنعا­ليعا الدىمەن ەسىن جيۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولدى. ون ءتورت كۇن بويى ارقالىقتىڭ اۋرۋحاناسىندا ەس-ءتۇسسىز جاتتى. – اۋىلدان اعايىندارىم مەنى ادام بولمايدى دەپ ورايتىن كىلەم الىپ كەلىپتى. ارقالىق قالا­سىن­داعى اۋرۋحانادا بالالار ءدارى­گەرى بولىپ ىستەيتىن اعايى­مىز: «بالا­نىڭ كوزى جۇمىلماي تۇرىپ اكەت­پەڭ­دەر. الىپ كەتكەندە ءولتىر­گەن­نەن باسقا كومەكتەرىڭ قايسى؟» دەپ مەنى تاستاپ كەتۋگە كەڭەس بەرىپتى. سودان ەكى كۇننەن كەيىن مەن ەسىمدى جيدىم,–دەيدى دۇيسەنعالي سول اۋىر كۇندەردى ەسىنە الىپ. جاس جىگىت قاناتى قىرقىلعان قۇستىڭ كەبىن كيدى. بىراق جۇرەك اتشا تۋلاپ سوعىپ تۇر. ءومىر ءۇشىن جانتالاسقان كۇن­دەر باستالدى. دۇيسەنعاليدىڭ تەك ءبىر جىل جەتى اي دەگەندە عانا ەكى قولىنا جان كىردى. ۇلىنىڭ ماڭدايىنان تەر مونشاقتاپ اعىپ, قينالعان ءساتىن­دە اناسى ءبيبىاجار: «ق ۇلىنىم, ءۇمىتىڭدى ۇزبە, بولاشا­عىڭ الدا» دەپ جۇباتاتىن. – دوستارىم مەنى مۇگەدەك ەكەن دەپ وزگەرىپ كەتكەن جوق, ءومىر­گە دەگەن قۇشتارلىعىمدى ارت­تىرعان دا سولاردىڭ اپپاق پەيىلى شىعار, – دەيدى دۇيسەنعالي. ول باستاپقى كەزدە قايتسەم دە جۇرەمىن دەپ ويلادى. كيەۆ, ءماس­كەۋ, تاشكەنت, لەنينگراد سياق­تى قالالارداعى نەيروحيرۋرگيالىق ورتالىقتار, قىرىمداعى ساناتوري دۇيسەنعاليدان قالعان جوق. قاراعاندىداعى ومىرتقاسى زا­قىم­دانعان ناۋقاستار ءۇشىن بەيىمدەۋ-ەمدەۋ ورتالىعىنا جىلدا كەلىپ ەمدەلىپ ءجۇردى. ول وسىندا ارۋ­نا جاقسىعۇلوۆامەن تانىستى. ارۋنا ول بالا كەزىنەن-اق ارۋنا دەسە – ارۋنا بولاتىن. اتا-انا­سى­مەن قوسا العاشقى كورگەن نەمەرەسىن اجەسى وبەكتەدى. ساباق­قا ال­عىر بولدى, مەكتەپتەگى سپورت, اكروباتيكا ۇيىرمەلەرىنە قاتىس­تى. مەكتەپتى بىتىرەر جى­لى بەتى اپ­پاق قاعازداي, قويۋ قارا, تول­قىندانىپ تۇراتىن بۇرىمى بىلەكتەي, تالدىرماش قىز بوپ ءوستى. ول كەلە جاتقاندا اۋىل ۇيدەگى كورشىلەردىڭ ءبارى دە ەلىكتىڭ لا­عىن­داي مولدىرەگەن قىزدىڭ كور­كى­نە قىزىقتاي قارايتىن. ارۋنا زاڭگەر بولۋدى ارمان­دا­دى. ال جەتپىسىنشى جىلدارى زاڭ فاكۋلتەتى الماتى مەن قا­را­عاندى قالالارىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردە عانا بولاتىن. اتا-انا­سى دا, اجەسى دە ارۋ­نا­نى الىسقا جىبەرگىسى كەلمەگەن سوڭ, ول قوس­تا­ناي پەداگوگيكا ينس­تيتۋتىنىڭ تا­ريح فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپ­سىر­دى. ج­ا­تاق­­حا­نا­دان ورىن تيمەي, اتا-انا­سىنىڭ ايتۋى­مەن قوس­تاناي قا­لاسىندا تۇراتىن ءبىر جاماعايىن­دارى­نىڭ ۇيىنە كەلدى. ءۇش ەمتي­حاندى جاق­سى تاپسىر­دى. ءتورتىنشى ەم­تي­حاندى تاپسىرۋ­عا دەيىن ءالى ەكى كۇن بار. الىستاعى قاراسۋ اۋ­دا­نىن­داعى ۇيىنە بارماي-اق, سوڭ­عى ەمتيحانعا مۇقيات دا­يىن­دا­لايىن دەپ ويلاعان. كىتاپحانادان كەلسە الگى تۋىسىنىڭ ايەلى اۋرۋ­حاناعا ءتۇسىپ قالىپتى, ءوزى سياقتى ابيتۋريەنت بالالار دا كەتىپ قالعان. ۇيدە جاماعايىن اعاسى ەكەۋى عانا قالدى. اتا-اناسىنىڭ قاناتىنىڭ استىندا ءالى ەشتەڭە كور­مەگەن پەرىشتە قىز ومىردە جا­ماندىقتىڭ, ارام پيعىلدىڭ بولا­تىنىن بىلمەگەن. تاڭ اتا الگى «اعا­سى» شىرت ۇي­قىدا جاتقان بالاپان قىزعا ءتيىستى, ايتقانىنا كوندىرگىسى كەلدى. حا­يۋان­دىق سەزىمى ويانعان الپامساداي جىگىت ەسىكتى اشىلماي­تىن­داي ەتىپ جاۋىپ الىپتى, اپپاق ارى ءۇشىن جانتالاسقان قىز جان­ۇشى­را بالكوننان سەكىرىپ كەتتى. شال­­قالاي قۇلاعان ەكەن, ءۇش ومىرت­قاسى جان­شى­لىپ سىندى. قوستاناي وبلىس­تىق اۋرۋ­حاناسىنا ارۋنا ءۇشىن ءماس­كەۋ­دەن بەل­گىلى ماماندار دا شاقى­رىلىپ, ءبىر جىلدا ءۇش وپەراتسيا جاسادى. بىراق ەش ناتيجە بولعان جوق, ارۋنا اياعىن باسا المادى. ول ءۇش جىلعا دەيىن جۇرەم دەپ ويلادى, مۇگەدەك ارباسىنا وتىر­عىسى كەلمەدى. اكەسى راحمەتوللا مارقۇم جىل سايىن بار قارجى­سىن جيناپ, قىزىن ارقالاپ الادى دا, قاي جەردە نەيروحيرۋرگيالىق ورتا­لىق بولسا سوندا كەتەدى. ارۋنا مەن اكەسى كەلە جاتقاندا ءۇي-ىشىمەن شۋلاپ الدىنان شىعادى. اجەسى دە, انا­سى دا, باۋىرلارى دا ارۋنا بۇ­رىن­عىداي تال شىبىق­تاي مايىسىپ ءجۇرىپ كەلەدى دەپ ۇمىتتەنەدى. قايران كوڭىلدەر-اي, سۋ سەپكەندەي باسىلادى. راحمەتوللا ءبىر بولمەگە ارۋنا ءۇشىن جاتتىعۋلارعا كەرەكتى ءتۇرلى قۇ­رالداردىڭ بارلىعىن جاساپ قوي­دى. – اكەم سول قۇرالداردىڭ ءبا­رىن دە قوستاناي قالاسىنداعى زاۋىت­تارعا بارىپ جاساتىپ اكەلدى. ءۇل­گىلەرىن قايدان العانىن بىلمەيمىن. كەيىن قاراعاندى قالاسىن­داعى بەيىمدەۋ ورتالىعىندا ەمدەلگەندە سون­داعى قۇرال-جابدىق­تارمەن بىردەي ەكەنىن بايقادىم,–دەيدى ارۋنا. راحمەتوللا قىزىنان كوپ ءۇمىت كۇ­تەتىن. قاناتى قىرقىلعان اققۋ­داي مولدىرەپ وتىرعان قىزىنا قاراعان سا­يىن جۇرەگى ەزىلەتىن. قى­زىنىڭ تاع­دىرى اكەنىڭ جۇرەگى­نە سالماق سالدى, ول نەبارى 43 جاسىندا دۇنيە سالدى. ارۋنا قاراعاندى قالاسىن­داعى ومىرتقاسى زاقىمدانعان ناۋ­قاستار ءۇشىن بەيىمدەۋ ورتالىعىنا ەمدەلۋگە كەلگەندە اربادا وتىرعان ءدۇي­سەنعاليدى كەزدەستىردى. قوسىلعان قوس وزەن سەكىلدەنىپ... دۇيسەنعالي وعان قاراپ وتىر ەكەن, ەكەۋىنىڭ جانارى ءتۇيىسىپ قال­دى. «ات ەرىندى, ەر مۇرىندى كەلەدى» دەپ قازاق بەكەر ايتپاعان-اۋ, ءسىرا», دەپ ويلادى ارۋنا. قوڭقاق مۇ­رىن, قاراتورى جىگىتتىڭ ۇيالى كوز­دەرى اسا مەيىرىمدى ەكەن. سوزىنەن دە, ازىلىنەن دە ءبىر شىنايىلىق, تازالىق باي­قالادى. اربادا وتىر ەكەنمىن دەپ جابىعۋىن دا, اۋرۋى­نىڭ جانىنا باتقاندىعىن دا بىلدىرمەيدى. جىگىتتەگى ەرىك-جىگەر, قاي­سارلىق ارۋنانى بىردەن ءتانتى ەتتى. ەكەۋى ءشۇيىر­كە­لەسىپ كەتكەنىن باي­قا­ماي دا قالدى. دۇيسەنعاليمەن جانارى ءتۇيىس­كەندە قىز انتەك جىميعان. ەلىك­تىڭ لاعىنداي ەكەن. اپپاق ءجۇزىن بۇرىپ ەدى, جىگىت قىزدىڭ ءجاۋدى­رە­گەن قاراقات كوزىندەگى تاڭعى شىق­تاي تازالىققا شومىلعانداي بول­دى. تولقىندانعان قاپ-قارا بۇرى­مى اربادان ءتۇسىپ ءجۇر. ادامدارمەن جاتىرقاماي, جابىق­پاي ءسوي­لەسەدى. جۇزىنەن ادەمىلىك قا­نا ەمەس, اقىلدىلىق ەسەدى. دۇيسەن­عا­لي ءوزىنىڭ اربادا وتىرعانىن ۇمى­تىپ كەتكەندەي, ارۋنا تۇرىپ جۇرسە عوي دەپ ويلادى. بىلەكتەي بۇرىمى تىزەسىنە تۇسەر مە ەدى, ول مۇنان دا ادەمى بولىپ كەتەر ەدى. ەكەۋى اڭگىمەلەسكەندە دۇيسەن ارۋنانىڭ كىتاپتى وسىنشالىقتى كوپ وقىعانىنا تاڭعالدى. ارۋناعا دۇيسەنعاليدىڭ ءومىر­گە دەگەن ىنتىزارلىعى ۇنادى. ول ءمۇ­گەدەكپىن دەپ رۋحىن تۇسىرمەپتى, 90-شى جىلداردىڭ باسىندا امان­توعاي­دان جەكە كاسىپورىن, ودان ءدۇڭ­گىرشىك اشىپ, كا­سىپكەرلىكپەن اينا­لىس­قان جىگىت ەكەن. – ۇيدە وتىرعاندا اياق-قولى ساۋ جىگىتتەر ءسوز اي­تات­ىن. مەن ونداي ۇسى­نىس­تاردى قابىلدا­ما­دىم. مەنى سىيلاسا دا, سۇيسە دە ءبارى ءبىر ومىردە جۇپ­تاسا المايمىز-اۋ دەگەن ىشكى داۋسىمدى تىڭدا­دىم. ال انام مەن باۋىر­لارىم مەنى تۇرمىس قۇرا­دى دەپ ويلاعان ەمەس. ءتىپتى ءسىڭى­لىم: «مەن سەنى ءومىر بويى باعامىن, كۇ­يەۋگە دە شىق­پايمىن», دەي­­تىن. ءبى­راق اكەم قايتقان سوڭ بۇل ءومىردىڭ ماڭگى ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىم, ەسەيدىم. ويلانا كەلە ءوزىم ءۇشىن ەشكىمدى دە جولىنان قال­دىرۋعا ءتيىس ەمەسپىن, ءدۇي­­سەنعاليعا تۇر­مىسقا شىعا­مىن دەپ شەش­تىم. ويتكەنى ءدۇي­سەن­عا­لي­مەن سويلەس­كەن­دە ار­قام­دى قابىر­عاعا ءسۇ­يە­­گ­ەندەي, ءوزى­مە سۇيەنىش تاپ­قانداي بو­لاتىن­مىن. وعان وتە سەندىم, – دەيدى ارۋنا. – بىراق ارۋنا قولعا وڭاي تۇسە قويعان جوق. بۇ­رىنعى تورعاي وب­لى­سىن­داعى امان­توعاي اۋ­دانى مەن قوستاناي وبلى­سىن­داعى قاراسۋ اۋدانىنىڭ اراسى 430 شاقىرىم. سونداي قاشىق­تىق­تان ارۋناعا ءۇش جىل بويى جىلىنا 3-4 رەت بارىپ تۇردىم, – دەيدى دۇيسەن. امانتوعايدا دۇرىلدەگەن توي ءوتتى. مۇنداي توي تورعاي, قوس­تا­ناي وڭىرىندە بۇرىن-سوڭدى بولما­عان شىعار. ەل:«ەكەۋى بىردەي اربادا وتى­رىپ ەندى قالاي ءومىر سۇرەدى, ءبىر شا­ڭى­راقتى قالاي ۇستايدى؟» دەگەن ءدۇدا­مال ويمەن تاراسقانتىن. تويدىڭ ارتىنشا ارۋنا كەلىننىڭ پىسىرگەن تاماعى, قۇيعان شايى, ءۇيدى ۇستاۋى بۇكىل امانتوعايعا اڭىز بوپ جا­يىل­دى. اياق-قولى بال­عاداي ايەلدەر ءدۇ­كەن سورەسىندەگى باردى قاناعات تۇتىپ وتىرعاندا, ارۋنا ۇيدەگى قوي­­مانى توساپ پەن تۇزدالعان, ماريناد­تال­عان كوكونىس­تەر مەن سالاتتارعا تولتىرىپ قويا­تىن. ونىڭ سىرى بار. جاراقات ال­عاننان كەيىن ءبىراز جىل ۇيدە وتىر­دى. كىتاپحانادا وقى­ما­عان كىتاپ قال­دىرمادى. سوسىن كىتاپتان توقۋدى, تاماق ءپىسىرۋدى ءۇي­رەندى, ءوزى ۇيرەنىپ عانا قويماي مەك­تەپتىڭ وقۋ­شى­لارى­نا ۇيىرمە اشتى. تىن­باي ىزدەنۋى, ەڭ­بەكقورلىعى ونىڭ ءوزىن ءومىر­گە دا­يىن­داعان ەكەن. قازىر ەكەۋى ءۇيدىڭ بارلىق تىرلىگىن وزدەرى اتقارادى. دۇيسەنعالي مەن ارۋنانىڭ قول ۇستاسىپ بىرگە كەلە جاتقانى­نا بيىل ون سەگىز جىل تولادى. اعا­يىن-جەكجاتتىڭ ۇيىتقىسى, اقىل­شىسى دا ەكەۋى. ءۇيى ۇلكەن, قوناققا جايعان داستارقانى جيىل­مايدى. تۋعان-تۋىستارى مەن دوستارى قۋا­نىشىن دا, قايعىسىن دا دۇيسەن­عالي مەن ارۋناعا كەلىپ ءبولىس­كەن­شە اسىعادى. «ءۇمىت-نادەجدا» شامالى ۋاقىت ارقالىقتا تۇر­عان ولار 90-شى جىلدارى قوس­تاناي اۋدانىنا كوشىپ كەلدى. 2002 جىلى وبلىستىڭ بۇرىنعى اكىمى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ كومەگى­مەن قوستاناي قا­لا­سىنان ءۇي الدى. ولاردىڭ تۇر­مى­سى بۇرىنعىدان دا تۇزەلدى. دۇيسەن­عالي كاسىپكەرلىكپەن اينالىستى, ارۋ­نا قوستاناي مەملەكەتتىك ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ الدى. قازىر وسى ءبىلىم ورداسىنداعى زاڭ فاكۋلتەتىندە ءدارىس بەرەدى. ءبىلىم قارىمى جەتەرلىك, قاي جاعى­نان دا ومىرلىك تاجىريبەلەرى بار ەكەۋى ويلاسا كەلە ومىرتقاسى زا­قىم­­دا­نىپ, اربادا وتىرعان مۇگە­دەك­تەر ءۇشىن «ءۇمىت-نادەجدا» قو­عامدىق ءبىر­لەستىگىن اشتى. بۇل قا­زىر وب­لىس­تاعى ەڭ الدىڭعى قاتار­لى, بەل­­سەندى جۇمىس جۇرگىزەتىن ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىم بولىپ سانالادى. «ءۇمىت-نادەجدا» قوعامدىق بىرلەستىگى العاشقى كەزدەرى مەرەكەلەر سايىن قوستاناي قالا­سى­نىڭ ءوزىن­دەگى ارباعا تاڭىلعان ەلۋدەن اسا مۇگ­ە­دەك­تىڭ باسىن قوساتىن. ەندى ماڭىزدى جوبالار بويىنشا ولار وتكىزىپ ءجۇر­گەن شارالار ءمۇ­گە­دەك­تەردىڭ زاڭدى قۇقىقتارىن قور­عاۋ سياقتى ۇلكەن ىستەرگە تال­پىنىس جا­ساي باس­تادى. سوڭعى بەس جىلدا بىرلەستىك قازاق­ستاننىڭ سول­تۇستىك, ورتا­لىق, با­تىس, ءوڭتۇس­تىك جانە شى­عىس وب­لىس­تارىنا اۆتوشەرۋ جا­سادى. بۇل قازاقستاندا تۇڭعىش رەت قولعا الىن­عان شارا بولاتىن. وسى ار­قىلى مۇگەدەك­تەر­دى قولمەن باس­قا­رىلاتىن اۆتو­كو­لىكتەرمەن قام­تاماسىز ەتۋگە مەم­لەكەت تارا­پى­نان جەڭىلدىكتەر جاساۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ماسەلە­سىن ۇكىمەت الدىنا قويۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ءمۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى ادام­داردىڭ اۆتوشەرۋىن وتكىزۋ اي­تۋ­عا عانا جەڭىل. وعان عارىپ جاندار وزدەرى قولمەن باس­قا­رىلاتىن ەتىپ, قايتا جاساق­تاپ ال­عان توق­سانعا تاياۋ ماشينە قاتىس­تى. اۆتوشەرۋگە قاتىسقاندار قا­زاق­­­ستان­داعى تاريحي ورىندارعا ءتاۋ ەتتى, اۋ­داندارعا, اۋىلدارعا توق­تاپ, جۇرت­­شىلىقپەن كەزدەستى. سول ار­قىلى مۇگەدەكتەردىڭ قوعام­نان تىس قالماي, بەلسەندى ءومىر سۇرە بىلەتىندىگىن دالەلدەۋگە تىرىستى. قولمەن باسقارىلاتىن اۆتوكولىكتەر قازىر­دە رەسەيدە, الىس شەتەلدەردە شى­عا­رىلادى. دۇيسەنعاليدىڭ اي­تۋىن­شا, ونداي كولىكتەردى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى زاۋىتتار دا قولعا السا بىتپەيتىن ءىس ەمەس. قوستاناي­داعى «اگروماشحولدينگ» اكتسيونەرلىك قو­عامى شەتەلدىك ماشينە­لەر­دى قۇ­­راستىرىپ جاتقان جوق پا؟ «ءۇمىت-نادەجدانىڭ» جۇمى­سى قا­زىر سان-سالالى, ولار وتكىز­گەن اكتسيالار, بايقاۋلار, سپورت­تىڭ كەرلينگ, ارباداعى بي تۇرىنەن جارىس­تار قوستانايلىقتارعا عانا ەمەس, رەسپۋبليكاعا دا تانىمال بولىپ قالدى. دۇيسەنعالي قازاق­ستاندىق مۇگەدەكتەر كونفەدەرا­تسيا­سىنىڭ قوستانايدان اشىلعان فيليالى­نىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن دە قوسا اتقارادى. – وبلىستا 22 مىڭ مۇگەدەك جان بار. ال قوستاناي قالاسىنىڭ ءوزىن­دە ولاردىڭ سانى 5600-دەي بولادى. سونىڭ تەڭ جارتىسى بالالار. ءمۇ­گەدەكتەرگە تورعايعا جەم شاش­قان­داي, ازىن-اۋلاق مەملەكەتتىك ءجار­دەم­اقى بەرۋمەن شەكتەلۋگە بول­مايدى. باستى ماقسات–ولاردى قو­عام­نان تىس قالدىرماۋ, عارىپ جاندار قوعامداعى «ەكىنشى سورت» ادام بولماۋى كەرەك.وتكەن جىلى «كەدەرگىسىز ءومىر» جوباسى بويىن­شا وبلىستى ارالاپ شىق­تىق. وب­لىس ورتالىعىنان تىم شال­عاي جات­قان قامىستى مەن جان­گەلدين اۋ­دا­نىنا عانا جەتە الماي قالدىق. قال­­عان اۋدان­داردىڭ بار­لىعىندا بو­لىپ, سەمينارلار, ءدوڭ­گە­لەك ۇستەل ءما­جى­لىستەرىن وتكىزدىك. سوندا ناۋى­ر­زىم اۋدانىندا جا­سى ون بەسكە كەلسە دە مەكتەپكە بار­ماعان, وقىماعان ءمۇ­گە­دەك با­لانى كەزدەستىردىك. بۇل ماسە­لەنى شەشۋدى ءبىز دەرەۋ قولعا الدىق, – دەيدى دۇيسەنعالي. وتكەن جىلى قىركۇيەك ايىن­دا ارۋنا جاقسىعۇلوۆا ورتالىق ازيا­دان جاساقتالعان دەلەگاتسيا قۇرا­مىندا جاپونياعا بارىپ كەلدى. كۇن­شىعىس ەلىنىڭ سىرتقى ىستەر مي­نيسترلىگىنىڭ قارجىلان­دى­رۋى­مەن جۇزەگە اسقان Jica ۇيى­مىنىڭ باع­دارلاماسى بويىنشا جاپون­دىق­تار ورتالىق ازياداعى ءمۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ بەلسەندى ليدەرلەرى ءۇشىن سەمينار-كەڭەس وتكىزدى. ويتكەنى جاپونيادا بۇل جونىنەن تاجىريبە دە, كور­سەتەرلىك ءىس تە بار ەكەن. – ءبىر ايدان اسا جاپونيادا بول­عانىمىزدا وندا مۇگەدەك جاندار ءۇشىن جاسالعان الەۋمەتتىك كو­مەكتىڭ بارلىعىنا كۋا بولدىق. ەكو­نوميكاسى دا, الەۋمەتتىك تۇر­مىسى دا شيرىعىپ دامىپ كەتكەن بۇل ەلدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار وزدەرىن وتە ەركىن سەزىنەدى ەكەن. ونىڭ بارلىعى دا ادامدارعا جاسالعان جاعدايعا بايلانىستى. اربادا وتىراتىندار مەترودا دا, قوعامدىق كولىكتەردە دە ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز ەركىن جۇرەدى, ال زاعيپ جاندار ءۇشىن جاسالعان جولدار ءتىپتى قولايلى. ەگەر مۇگەدەكتەرگە مەترودا جۇرگەندە ءبىر قولايسىز ءسات تۋا قالعاندا ارنايى نۇكتەنى باسا قويسا, كومەكشىلەر كەلىپ تۇر. قا­زاقستاننىڭ دا ەكونوميكاسى دا­مىپ كەلەدى, قالالاردا مۇگەدەك جان­­دارعا قولايلىلىق ورناتۋعا نەگە بولماسقا؟ – دەيدى ارۋنا. – ءبىزدىڭ ءومىرىمىز ەشكىمنەن كەم ەمەس. باقىت ادامنىڭ قاسىن­دا ەرىپ جۇرەدى دەگەن راس. ويتكەنى باقىت دەگەننىڭ ءوزى ادام كوڭىلىنىڭ ور­نى­عۋىمەن, تولۋىمەن پارا-پار ءتۇسى­نىك. دەنىمىز ساۋ بولعاندا مۇنان دا كوپ ءىس بىتىرەتىنىمىزگە داۋ جوق ەدى. بىراق ومىردە ءار ادامنىڭ ورنى, ارقالاعان جۇگى بار. ارقا­مىزعا تاع­دىر جۇك ارتقان كەزدە ءمۇ­گە­دەك­پىن دەپ جاسى­ماي, ادام­نىڭ وزىنە سەنىمى مەن رۋ­حى بيىك­تىگىنىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋ ءبىزدىڭ ەنشىمىزگە تيگەن بولار, بالكىم,–دەيدى ارۋنا مەن دۇيسەنعالي. وسى جۇپپەن العاش تانىسىپ, اڭگىمەلەسكەن كىسى سىنىق قانات اق­قۋ مەن سۇڭقاردى كورگەندەي ءجۇ­رەكتى سىزداتار سەزىم مەن ويدىڭ ورتاسىندا قالارى بار. ال ولار­دىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتار­لىقپەن اتقارىپ جاتقان ءىسىن كورگەندە قۇستى اسپانعا ۇشىراتىن قانات بولسا, ادامدى بيىككە كوتەرەتىن اقىل-پاراسات پەن ىشكى رۋحاني قۋات ەكەنىن اركىم مويىنداپ قالادى. ءيا, دۇيسەنعالي وسپانوۆ پەن ارۋنا جاقسىعۇلوۆا جۇرتتى قايسار­لىعىمەن ءتانتى ەتىپ كەلەدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.