قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ (قازۇجعا) سەمەي جانە كۋرچاتوۆ قالالارىنداعى فيليالىنىڭ عالىمدارى ءۇشىن ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنىڭ ماڭىزى زور. ونىڭ سەبەبىن جولداۋدىڭ ەڭ العاشقى تاراۋىنىڭ «جەدەلدەتىلگەن ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى» دەپ اتالۋىنان كورۋگە بولادى. سەمەي قالاسىنان 130 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان, پرەزيدەنتىمىزدىڭ جارلىعىمەن 1992 جىلدىڭ 15 مامىرىندا اشىلعان بۇگىندە الەمگە تانىمال قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعى (قر ۇياو) يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى ىسكە اسىرىپ جاتىر. بۇل باعىتتا قازۇجعا-نىڭ تورالقا مۇشەسى, اكادەميك ق.كادىرجانوۆ باسشىلىق ەتەتىن ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق عالىمدارى ەلىمىزدەگى يادرولىق زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالاردىڭ شىن ماعىناسىنداعى كوشباسشىسى بولىپ وتىر. قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا يادرولىق سالاداعى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ۇلكەن ءرول اتقارادى. الىنعان ءناتيجەلەر قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەر كەزەڭىنەن جاسالعان تەحنولوگيالاردى ەندىرۋگە جانە ونەركاسىپتىك ونىمدەردى شىعارۋدا جالعاسۋدا. يادرولىق ورتالىقتىڭ ۇجىمى الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ اتوم ستانسالارىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن ءوز بويىنا سىڭىرگەن اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن جەتىلدىرۋ ۇستىندە.
ەلباسى ءوز جولداۋىندا بيىلعى جىلدى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى جانە «بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىقتىڭ 20 جىلى» دەپ اتاپ وتىر. ارينە, قازاقستان حالقىنىڭ بەيبىت ومىرگە بەت الىسىمەن جاسامپازدىق جولعا ءتۇسۋى وسىدان 20 جىل بۇرىن پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويۋىنا دا بايلانىستى.
جوعارىدا ايتقانداي, وسىدان 19 جىل بۇرىن سەمەي ولكەسىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن العان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ەلەۋلى وقيعا بولدى. ول – سەمەي سىناق پوليگونى كەشەنىنىڭ جانە قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان عىلىمي ۇيىمدار مەن وبەكتىلەردىڭ نەگىزىندە كۋرچاتوۆ قالاسىندا ورنالاسقان يادرولىق ورتالىقتىڭ اشىلۋى. ەلباسى جارلىعىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتىمىز بىرنەشە قاۋلى قابىلدادى. سول قاۋلىلاردىڭ ءبىرى – قازاقستاندا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ءۇشىن عىلىمي-تەحنيكالىق, تەحنولوگيالىق جانە كادرلىق بازانى قۇرۋ. وسى شارانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇياو رەسپۋبليكامىزدىڭ جانە شەتەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورىندارىمەن يادرولىق پروفيلدە ماماندار دايارلاۋ جونىندە شارت جاساستى. ولاردىڭ قاتارىندا سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى دا بولدى.
وسى جولداردىڭ اۆتورى ءوزىنىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن يادرولىق ورتالىقتىڭ قازىرگى زامانعى فيزيكا-تەحنيكالىق جابدىقتارىنا, عىلىمي الەۋەتىنە جانە كادرلارىنا سۇيەنە وتىرىپ, جوعارى بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋ ءماسەلەسىن شەشۋگە ارناعان. كەيىننەن بۇل باستاما رەسپۋبليكامىزدىڭ يادرولىق فيزيكا سالاسىنا ماماندار دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قولداۋ تاپتى. سونىمەن, شىعىس ولكەسىنىڭ عالىمدارى قازاقستاننىڭ اتوم سالاسىندا كادرلاردى دايارلاۋ ءۇشىن وزىق ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىنا بەلسەندى تۇردە ارالاسىپ ءجۇر.
ۇياو ءوزىنىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ 19 جىلىندا قيىن دا اۋىر كەزەڭىنەن ءوتتى دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. يادرولىق ورتالىق ءوزىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن ساقتاپ قالدى. وسىعان بايلانىستى 2003 جىلدىڭ كوكتەمىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ قازاقستاندىقتارعا ارناعان جولداۋىندا كۋرچاتوۆتا يادرولىق تەحنولوگيالىق پارك اشۋ جونىندە يدەيا كوتەرگەن. قازىرگى تاڭدا بۇل يدەيا ىسكە اسىپ جاتىر.
يادرولىق ورتالىق قاشاندا ەلباسى جولداۋلارىن قولداپ كەلەدى. وسى ەكى ارالىقتا «قازاقستاننىڭ اتوم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى» كاسىبي مەيرام رەتىندە اتالىپ وتىلۋدە. تاڭداۋلى ماماندارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتوم سالاسىنا ەڭبەك ءسىڭىرگەن قىزمەتكەرى اتاعى بەرىلىپ كەلەدى. اكادەميك قايرات كامال ۇلى كادىرجانوۆ باستاعان يادرولىق ورتالىقتىڭ ءبىر توپ عالىمدارى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتتارى اتاندى. سونىڭ ءبارى مۇنداعى اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستىڭ دەڭگەيىنىڭ قانشالىقتى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. ءيا, اتوم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ەلباسىمىزدىڭ كەزەكتى جولداۋىندا ايتىلعان مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا ءبىر كىسىدەي ۇلەس قوساتىن بولادى.
سەرىكباي ماۋسىمباەۆ, سەمەي مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, قازۇجعا سەمەي جانە كۋرچاتوۆ فيليالىنىڭ توراعاسى.
سەمەي.