پان گي مۋن,
بۇۇ باس حاتشىسى:
– يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ – بۇۇ-نى بىرىكتىرەتىن باستى ماقسات جانە جالپى ادامزات بالاسىنىڭ ارمانى. بۇرىنعى سەمەي يادرولىق پوليگونى بولعان جەردە تۇرىپ, مەن بارلىق يادرولىق قارۋى بار ەلدەردى قازاقستاننان ۇلگى الۋعا شاقىرامىن. بۇل جولدا رۋحاني كۇش-قۋات الۋ ءۇشىن ولار وسى ەلدىڭ تاجىريبەسىنە جۇگىنە الادى.
مەن سىزگە سەمەي پوليگونىن جابۋ جانە ەل اۋماعىنان بارلىق يادرولىق ينفراقۇرىلىمدى شىعارۋ تۋرالى شەشىمىڭىز ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەتىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. ەگەر دە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ الىستى بولجاي الاتىن سىندارلى ساياساتى بولماسا, بۇل ءوڭىردىڭ ادامدارى ءالى دە وسىناۋ الاپات سىناقتىڭ زالال-زاردابىن تارتىپ جۇرەر ەدى.
ءبىز قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جونىندەگى ساليقالى جانە باتىل شەشىمىن جوعارى باعالايمىز. وسىناۋ تاريحي وقيعاعا وراي, بۇۇ 29 تامىزدى يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالادى.
ستەپان مەسيچ,
حورۆاتيانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى:
– مەن ءاردايىم قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى قىزمەتىن قالت جىبەرمەي قاراپ, قاداعالاپ وتىرامىن. سولاردىڭ ىشىندە اسىرەسە, قازاقستاننىڭ جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتۋدىڭ الدىن الۋ, سول ارقىلى يادرولىق قاۋىپتى سەيىلتۋ باعىتىنداعى باستامالارى ايرىقشا ماڭىزعا يە. بۇل رەتتە, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاۋىپسىز الەم قۇرۋ جولىنداعى يدەياسى كوڭىلگە جىلىلىق ۇيالاتادى.
بۇل – كەڭەس وداعى كەزىندە ءوزىنىڭ تەرريتورياسىندا سانسىز يادرولىق سىناقتاردى, قانشاما قيىندىقتى باسىنان وتكەرگەن ەل. سول سەبەپتى, ول جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋى جوق جانە ودان ءۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتقان مەملەكەت. ەندەشە, قازاقستان – الەمدى يادرولىق قارۋدان ازات ەتۋ تۋرالى زاڭدى باستامانى كوتەرۋگە قاي جاعىنان دا قۇقىعى بار ەل.
انگەلا كەين,
بۇۇ-نىڭ قارۋسىزدانۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى بۇرىنعى جوعارى وكىلى, قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ جونىندەگى ۆەنا ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى:
– قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ ماسەلەسىندەگى بەلسەندى ءرولى, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل باعىتتاعى باستامالارى بۇۇ-نىڭ يادرولىق سىناقتاردى عالامدىق تۇرعىدا جويۋ جانە ولاردى تاراتپاۋ توڭىرەگىندەگى قىزمەتىن نىعايتۋعا ىقپال ەتتى. ال يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى بۇدان كەيىنگى وڭ ءوزگەرىستەر الەمدىك قوعامداستىقتىڭ بارلىق كۇش-ءجىگەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى عانا مۇمكىن بولادى. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىستاردى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزە بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى مەن وزەكتىلىگى 2020 جىلى وتەتىن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ءجونىندەگى شارتقا ارنالعان شولۋ كونفەرەنتسياسى قارساڭىندا ءتىپتى ارتىپ كەلەدى.
ەفيم پيۆوۆار,
رەسەي مەملەكەتتىك گۋمانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى, عالىمدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى:
– قازاقستان پرەزيدەنتى سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىمى ارقىلى وتە كۇردەلى دە قيىن ماسەلەگە نۇكتە قويدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي ماسشتابتاعى تۇلعا ەكەنى بارشاعا ايان. ول ءسوزىمەن عانا ەمەس, ىسىمەن دە ءوز حالقىنا, بارلىق ادامزاتقا وسى شەشىمىمەن ولشەۋسىز ۇلەس قوستى.
بۇگىندە بۇل وقيعاعا 25 جىل ءوتتى. بۇل كەزەڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تۇلعا, ۇلتتىق اۋقىمداعى ساياساتكەر بولىپ قالىپتاسۋىمەن, كەيىن بارلىق پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە كوشباسشى اتانۋىمەن تىعىز بايلانىستى بولدى. ونىڭ بارلىق يدەياسى بىرتىندەپ ورىندالىپ كەلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستى يدەيالارىنىڭ ءبىرى – ونىڭ 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى جارلىققا قول قويۋى. بۇل قانداي داتا؟ ول كەزدە قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاماعان دا ەدى. وسىنىڭ ءوزى كوپ ءجايتتى اڭعارتسا كەرەك. سوندىقتان, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشىمىنەن كەيىن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندەگى قالىپتاسۋ كەزەڭى باستالدى دەۋگە بولادى.
يوشيحيكو ياماموتو,
«دايگو فۋكۋريۋ-مارۋ» بەيبىتشىلىك قورىنىڭ پرەزيدەنتى:
– قازاقستان مەن جاپونيا – يادرولىق قارۋدىڭ زاردابىن شەككەن, زالالىن كورگەن ەلدەر. سوندىقتان, ولار الەمدىك قاۋىمداستىقتى يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا شاقىرۋ ۇستانىمىنان اينىماۋى ءتيىس. قازاقستان تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, ونىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى ماسەلەدەگى ەرەن ەڭبەگىن ايرىقشا اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. سەبەبى, عالامدىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدا جانە يادرولىق قارۋدان ازات الەمدى قالىپتاستىرۋدا قازاقستان ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. بۇل رەتتە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىعى ۇلكەن ءرول اتقارعانى ءسوزسىز.
يوريكو كاۆاگۋچي,
سولتۇستىك ازياداعى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ تەڭ توراعاسى, جاپونيانىڭ ەكس-سىرتقى ىستەر ءمينيسترى:
– مەن 2011 جىلى سەمەي پوليگونىندا بولىپ, يادرولىق سىناقتار وتكىزىلگەن اۋماقتى ءوز كوزىممەن كوردىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاقستاننىڭ جانە ونىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جونىندەگى ساياساتىنا, سونىمەن قاتار, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋ جولىنداعى باستامالارىنا جوعارى باعا بەرەر ەدىم. الداعى ۋاقىتتا الەمدىك قوعامداستىق قازاقستاننىڭ وسى باعىتتا كوتەرگەن باستامالارىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, يگى ىستەردى جالعاستىرىپ, دۇنيە ءجۇزىن اتوم قارۋىنان ازات ەتۋگە ۇلەس قوسسا دەگەن نيەتتەمىن.
ۆان سيانتسزيۋي,
قحر مەملەكەتتىك كەڭەسى جانىنداعى دامۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى:
– نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قاتىستى ماڭىزدى باستاماسىنىڭ بۇۇ تاراپىنان كەڭ قولداۋعا يە بولۋى جانە اتالعان حالىقارالىق ۇيىمنىڭ رەسمي قۇجاتى مارتەبەسىن يەلەنۋى كوتەرىلىپ جۇرگەن ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن ايعاقتاي تۇسەدى. قازاقستاننىڭ عالامدىق بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان قوماقتى ۇلەسى – يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جانە سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ. بۇل رەتتە, قىتاي قاۋىمداستىعى قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ باستامالارىن قولدايدى.
قازاقستان بۇل باعىتقا ءوزىنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمساپ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋعا, جەر شارىندا بەيبىتشىلىكتىڭ ورناۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسىپ كەلەدى.