سەنىمدى دەرەك كوزدەرىنە ءسۇيەنسەك, تمد ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ەلىمىزدە بۇعان دەيىن سابيلەردىڭ شەتىنەۋ كورىنىستەرى الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە بولىپ كەلىپتى. ايتسە دە سوڭعى كەزدە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى بۇل جوعارى كورسەتكىشتىڭ 18,4-تەن 9,2 پروميلگە, ياعني 50 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىنە ءبىر ەسەپتەن شۇكىرشىلىك ەتۋگە بولاتىن دا سەكىلدى.
رەسپۋبليكاداعى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى ماماندارىنىڭ وبلىستا جۇرگىزگەن مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەرى ءبىراز جايتقا قانىقتىرىپ وتىر. اتالعان ورتالىقتىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ريزا بورانباەۆانىڭ ءمالىمدەۋىنشە, سابيلەر مەن بالالار ءولىمىن جانە وسى ورايدا قايعىلى جاعدايلارمەن اياقتالاتىن كورىنىستەردى اۋىزدىقتاۋ ماسەلەسى – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ولار ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنا بارىپ, كونسۋلتاتيۆتىك-ءادىستەمەلىك كومەكتەر بەرۋدى داستۇرگە اينالدىرا باستاپتى. سونىمەن بىرگە, ءبىرقاتار ناقتى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى جونىندە دە شەبەرلىك ساعاتتارىن وتكىزۋ ۇيعارىلعان.
تەكسەرۋگە قۇرىلماعان, تەك ءبىر جاقتى مونيتورينگتىك تالداۋلار جۇرگىزۋدى العا قويعان ورتالىق ماماندارىنىڭ ءىسساپارى رەسپۋبليكاداعى بالا ءولىمى ءجيى كەزدەسەتىن وڭىرلەردەن باستالىپتى. مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەر ءجۇرگىزۋ بارىسىندا ولار بالالاردى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ كادرلارمەن قانشالىقتى دەڭگەيدە قامتىلعانىنا دا نازار اۋدارىپ وتىرادى ەكەن. سونداي-اق, مەديتسينالىق كارتالارعا جاسالعان جان-جاقتى ءارى تەرەڭ تالداۋلار دا بىرقاتار «اتتەگەن-ايلاردىڭ» بەتىن اشىپتى.
سونىمەن بىرگە, وڭىرلەردەگى ءسابيلەر مەن بالالاردىڭ شەتىنەۋ كورىنىستەرىن تومەندەتۋگە مەديتسينالىق قوندىرعىلار مەن قۇرال-جابدىقتاردىڭ تيگىزەتىن پايداسى مەن كومەگى دە مول ەكەنى تالاسسىز. ورتالىق ماماندارىنىڭ وسىنداي وزەكتى دە قاجەتتى ماسەلەلەر جونىندە وي-پىكىر قورىتۋى جانە ادىستەمەلىك كومەكتەر كورسەتىپ ءجۇرگەندەرى تەك قولداۋعا ءارى قۇپتاۋعا لايىقتى ءىس بولماق. بالا ءولىمى كورسەتكىشى باتىس قازاقستان وبلىسىندا كانداي دەڭگەيدە؟ ءبىز بۇعان اتالعان ورتالىق ماماندارى جۇرگىزگەن مونيتورينگتىك زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى نەگىزىندە جاۋاپ قايتارعاندى ءجون كوردىك.
بۇل ورايدا بىردەن ايتارىمىز, باتىس قازاقستان وبلىسىندا ءسابيدىڭ اعزاسىندا ءتۋابىتتى جانە كەيىن پايدا بولعان ءارتۇرلى اۋرۋلار مەن دەرتتەردىڭ سالدارىنان بولاتىن بالالار ءولىمىنىڭ دەڭگەيى رەسپۋبليكالىق ورتاشا كورسەتكىشتەن ءبىرشاما تومەن ەكەندىگى. ءتىپتى ريزا زۇقارنايقىزىنىڭ ايتۋى بويىنشا وبلىستا اتالعان كورسەتكىش رەسپۋبليكا ايماقتارى اراسىنداعى ەڭ تومەنگى ورىنداردىڭ ءبىرىن قۇرايدى ەكەن. بۇل كورسەتكىش ءوڭىر پەدياترلارىنىڭ بىلىكتىلىگى مەن كاسىبي شەبەرلىكتەرىنىڭ جوعارى ەكەنىن دە كورسەتە الادى. ەڭ باستىسى, وبلىستا دارىگەرلەر قىزمەتى وڭ جولعا قويىلعان.
الايدا ءسابيلەر مەن بالالار اراسىندا كەزدەيسوق, كۇتپەگەن قايعىلى وقيعالار ازايماي وتىر. ءتىپتى وسى وپىندىرارلىق ماسەلەنى تۇتاستاي ءبىر ءوڭىردىڭ پروبلەمالىق ەرەكشەلىگى دەسە دە بولادى.
ارينە, بۇل ماسەلەنى رەتتەۋدىڭ جولدارى جەتكىلىكتى. ءارى بۇعان تولىق مۇمكىندىكتەر بار. سايىپ كەلگەندە, مۇنى تەك وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقشىلارىنىڭ قولىندا تۇرعان ءىس دەۋگە بولمايدى. بۇل ءۇشىن ورتاق ماقساتتى كوزدەيتىن ۆەدومستۆوارالىق بۋىندار قۇرىلسا, مۇنداي ناقتى ءىس-قادامدار ونى بولدىرماۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل قالىڭ جۇرتشىلىق پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن ىشكى ىستەر باسقارمالارى قىزمەتىن ءبىر ارناعا جۇمىلدىرۋ دەگەن ءسوز.
وڭىردە وزگەسىن ايتپاعاندا, تەك بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى ونداعان ءبۇلدىرشىن كەزدەيسوق وقيعالاردىڭ سالدارىنان مەرت بولىپتى. ونىڭ دەنى ءبىر جاسقا دەيىنگى بوبەكتەر ەكەن. ءسوز جوق, ولار مۇنداي قايعىلى جاعدايلار ورىن الماعاندا قول اياقتارى بالعاداي قوعامنىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولىپ قالىپتاسار ەدى-اۋ.
ورىن العان وكىنىشى مول كورىنىستەردىڭ باستى سەبەبى –جول-كولىك وقيعالارىنىڭ اسەرىنەن بولعان اۋىر جاراقاتتار مەن اتا-انالاردىڭ ۇقىپسىزدىعى بولىپ وتىر. ومىراۋىنداعى انا ءسۇتىن ەمىپ جۇرگەن سابيلەردىڭ اراسىندا كومىر قىشقىلىنىڭ شامادان تىس كوپ شوعىرلانىپ, وتتەگىنىڭ جەتىسپەۋىنەن بولاتىن, انا سۇتىنە قاقالىپ-شاشالۋدان, تۇنشىعۋدان, قۇسىقتى جوتەلدەن ورىن الاتىن قايعىلى وقيعالار وبلىستا ءجيى كەزدەسۋدە. جاس انالار ءوز پەرزەنتتەرىن ومىراۋ ءسۇتىمەن قورەكتەندىرۋ كەزىندە ونى دۇرىس ۇستاماۋىنان كەزدەسەتىن قايعىلى جايتتارعا نە دەرسىز؟ مىنە, توبەمىزدەن تاعى ءبىر جاز اۋىپ كەلەدى. سوڭعى ايلارداعى شەكتەن تىس ىستىقتىق بالالاردىڭ وزەن-كولدەرگە ءتۇسىپ, شومىلۋىن ءجيىلەتتى. بيىلعى ماۋسىمدا بالالاردىڭ سۋعا باتىپ كەتۋ وقيعالارى دا كۇرت كوبەيگەن. ونىڭ ۇستىنە سۋعا باتىپ, ومىرمەن قوشتاسقان بالالاردىڭ سانى بىلتىرعى دەڭگەيدەن ارتىق.
پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بىلىكتى كادرلاردىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. الايدا, بۇل شەشىمىن تاپپايتىن ماسەلە ەمەس. وزگەسىن ايتپاعاندا ءتىپتى مۇنى رەتتەۋگە اتالمىش رەسپۋبليكالىق ورتالىقتىڭ ءوزى دە كومەگىن تيگىزە الاتىنىنا وسى ماتەريالدى گازەتكە ازىرلەۋ بارىسىندا كوز جەتكىزدىك.
ويتكەنى, ولار بالالاردى ەمدەۋمەن قوسا وسى سالاعا قاجەتتى كادرلار ازىرلەۋ ىسىمەن دە شۇعىلدانادى ەكەن. بۇل ارادا ماماندىق دەڭگەيىن كوتەرۋ ىسىنە باسىمدىقتار بەرىلىپتى. سوعان ءسايكەس ورتالىق رەسپۋبليكا ءوڭىرلەرىنەن پەدياتريا ماماندارىن ءارتۇرلى مەرزىمدەگى ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ كۋرستارىنا شاقىرۋ ءتارتىبىن ەنگىزگەن. بۇل جونىندە ورتالىق جەتەكشىلەرىنىڭ ارنايى جۇمىس جوسپارى جاساقتالعان. ءبىز بۇگىنگى ماتەريالىمىزدا تۇتاستاي رەسپۋبليكا جانە جەكەلەگەن ءوڭىر مىسالىندا بالالار ولىمىنە ءارى ولاردى شەتىنەۋىنە جول بەرمەيتىن ءبىرقاتار جايتتاردى تىلگە تيەك ەتتىك. وسىندا ايتىلعان ماسەلەلەر قالىڭ جۇرتشىلىق پەن ءتيىستى ۇيىمداردىڭ نازارىنا ءىلىنىپ جاتسا, ويعا العان ماقساتىمىزدىڭ ورىندالعانى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى