اتوم اپاتى دا ءبىزدى اينالىپ وتپەدى. سەمەي پوليگونىنان رادياتسيا الىپ «شىنىققان» قازاقستاندىقتاردى چەرنوبىل اپاتىن زالالسىزداندىرۋعا اپارىپ سالعانى ءالى ەستە. ءب ۇلىنشىلىككە وتىز جىل تولىپ وتىر. اپاتتى جويۋعا وتىز بەس مىڭ قازاقستاندىق قاتىسقان. سولاردىڭ كوبى ورىمدەي قازاق جاستارى بولاتىن. چەرنوبىل اپاتىنىڭ وتىز جىلدىعىنا بايلانىستى جەر-جەرلەردە سول زۇلماتتى كوزى كورگەن ازاماتتارمەن كەزدەسۋلەر ءوتتى.
اپاتتى اۋىزدىقتاۋعا قاتىسقان كيىكتى اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەربولات يبراەۆ: «مەن ول كەزدەرى ءمىندەتتى اسكەر قاتارىندا بولاتىنمىن. اكەلدى دە سالدى. وتان ءۇشىن جان پيدا دەپ وتقا تۇستىك تە كەتتىك. ول ارادان قازاق جاستارىن كوپ كەزىكتىردىم. ءبىزدىڭ ەرىك-جىگەرىمىزدىڭ ارقاسىندا رادياتسيانىڭ ءارى قاراي تارالۋىنا توسقاۋىل قويىلدى», دەپ ەسكە الادى قاسىرەتتى جاعدايدى. چەرنوبىل اپاتىن زالالسىزداندىرۋعا قاتىسقاندار مەن تۇرىپ جاتقان اقادىر كەنتىندە دە بار. سولاردىڭ ءبىرى – سەرجان ەسىمدى ازامات. وتباسىلى. كۇمىس قاسىقتاي عانا ءسۇپ-سۇيكىمدى كەلىنشەگى بار. ءالى كۇنگە بالا سۇيە الماي ءجۇر بۇلار. جارىق كورگەن نارەستەلەرى كوپ تۇرمايدى, شەتىنەپ كەتە بەرەدى. كەلىنشەگى دە جىلايدى. وعان قوسىلىپ سەرجان ءىنىمىز دە ەگىلەدى. ولاردىڭ مۇڭى ءبىزدى دە شارپيدى. عاسىر تاجالى – اتومدى اۋىزدىقتاۋعا شاما قايسى؟ تۋعان دالامىزدىڭ دا جۇرەگى جارالى. اتوم رادياتسياسى قوينى-قونىشىن زاقىمداعان جەر-انانىڭ دا قاسىرەتىن تىلمەن ايتىپ جەتكىزە المايسىڭ.
وسى ماقالانى جازۋعا تۇرتكى بولعان جاعدايدى ايتۋعا تۋرا كەلەدى. قالامعا ماشىعىم بولعان سوڭ دا جازۋشى, اقىنداردىڭ, عالىمداردىڭ ەڭبەگىن نازاردا ۇستايمىن. سەمەي پوليگونىنىڭ جان تۇرشىگەرلىك زارداپتارىن ءوز باسىنان وتكەرگەن تانىمال جازۋشىمىز مەدەۋ سارسەكەنىڭ بيىلعى جىلدىڭ باسىندا «فوليانت» باسپاسىنان «سەمەي قاسىرەتى» دەگەن اتپەن جارىق كورگەن كىتابى سۇبەلى ەڭبەك بولىپ شىققان. شىرقىراعان شىندىق ەڭبەكتىڭ ءار بەتىنەن كورىنىس تاپقان.
قولىما قالام الدىرعان ەكىنشى ءبىر جاعداي – ەلباسىمىزدىڭ ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك سامميتىنە قاتىسىپ, «الەم. ءححى عاسىر» دەگەن اتپەن جاريالاعان مانيفەسى. ەلباسى الەم نازارىن بىردەن وزىنە اۋداردى. وسىدان 25 جىل بۇرىن سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ ءجونىندەگى جارلىققا قول قويعان بولاتىن. بۇل شەشىم, شىنداپ كەلگەندە, ەرلىككە پارا-پار شەشىم ەدى. يمپەريالىق سىعىم ءوز كۇشىندە تۇرعاندا, ەلباسىمىزدىڭ باتىل شەشىمگە بارۋى عاسىردان عاسىرعا وزاتىن قاھارماندىق.
قىرىق جىلعا سوزىلعان سويقاندا ءتورت ءجۇز ەلۋ التى جارىلىس بولعان ەكەن. سونىڭ ءجۇز جيىرماسى اشىق اتموسفەرادا سىناقتالعانى ءىش جيدىرادى. اقپارات دەرەگى بويىنشا يادرولىق قۋاتتىڭ تارالۋى التى ءجۇز شاقىرىمدى قامتيدى دەلىنەدى. جارىلىس قۋاتىنىڭ زالالى اۋامەن, سۋمەن, توپىراقپەن تارايتىنىن ەسەپكە العاندا, رادياتسيانىڭ تارالۋى كەڭ كولەمدى قامتيتىنى بەلگىلى. اتوم سىناعىنان زارداپ شەككەن حالىق سانى ءبىر جارىم ميلليون دەپ ءجۇرمىز. بۇل – بەرگى جاقتاعى دەرەك.
ەلباسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى حالىقارالىق كولەمدە ەل قۇلاعىن ەلەڭ ەتكىزدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مانيفەسى بەيبىتشىلىك سۇيگىش حالىقتاردىڭ جۇرەگىنە جەتكەنى ءبىز ءۇشىن مارتەبە. بۇگىندە الەم قوعامداستىعى «قازاقستان پرەزيدەنتى بەيبىتشىلىك جارشىسى» دەپ ءبىراۋىزدان ايتادى. قاشاننان تىڭنان جول سالىپ, الەمدىك باستامالارعا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سول جولعى ساپارىندا دا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. سەمەي يادرولىق سىناعىنان زارداپ شەككەن سۋرەتشى كارىپبەك كۇيىكوۆتىڭ «جارىلىس» كارتيناسىن باراك وباماعا تارتۋ ەتۋى ايتا جۇرەتىندەي ءىس بولدى. الەم جۇرتشىلىعىن ەلەڭ ەتكىزگەن بۇل سۋرەت يادرولىق قارۋدى شەڭگەلىنەن بوساتپاي وتىرعان مەملەكەتتەرگە وي سالۋعا ءتيىستى.
بۇگىندە جەر شارى اپاتتى جاعدايدا. يادرولىق قارۋدىڭ قىرىقتان اسا ءتۇرى بار ەكەنى امبەگە ايان. وسىنداي جويقىن قارۋ لاڭكەستەردىڭ قولىنا ءتۇسىپ كەتسە نە بولعانى؟ سودان دا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, يادرولىق قاۋىپسىزدىك جولىندا بەيبىتشىلىك جارشىسى بولىپ ءجۇر. مۇنداي قايراتكەرلىك ەكىنىڭ بىرىنەن تابىلا بەرمەيدى. جەر بەتىنىڭ تىنىشتىعىنا الاڭ بولىپ جۇرگەن ەلباسىنىڭ ارمان-اڭسارى ارىدە ەكەنىن ءبىز جاقسى بىلەمىز.
ءبىزدىڭ ەل سىناقتى كوپ كوردى. ەلباسى حالىققا جولداۋىندا الدا تۇرعان جاھاندىق ون قاتەردى سانامالاپ بەرگەن ەدى. سونى قاپەرگە الامىز با؟ ەكونوميكالىق داعدارىستى دا باستان كەشىرىپ جاتىرمىز. اناۋ-مىناۋ قيىنشىلىقتى ەلەمەيمىز. نەبىر اۋىر سىناقتان امان وتتىك.
قۇراندا ايتىلادى, اللا تاعالا ادامداردى ومىرگە سىناق ءۇشىن اكەلەدى ەكەن. بۇل – ءپالساپالىق ءتۇيىن. قۇران ءسوزى اقيقات. داۋلەت جي, بايى, باس قۇرا, ۇرپاق ءوسىر, ءبىر-بىرىڭە قارايلاس دەيدى. ءبىز – از ۇلتپىز. از ۇلتتىڭ ىنتىماعى ءبىر بولۋعا ءتيىستى. تاعى ءبىر سىناققا تاپ بولماس ءۇشىن ۇلتتىق كيكىلجىڭنەن, ۇساق-تۇيەك داۋ-شاردان الىس بولعانىمىز ءجون. ەلباسىمىز ءبىزدى سىندارلى جولمەن باستاپ كەلەدى. ماڭگىلىك ەل يدەياسى – باستى باعدارىمىز. تىنىش ۇيىقتاپ, الاڭسىز ەڭبەك ەتىپ جاتىرمىز. بۇدان ارتىق باقىت بولماسا كەرەك.
ءومىر كارىپ ۇلى,
جازۋشى
قاراعاندى وبلىسى,
اقادىر كەنتى