ارينە, ەلىمىزدەگى ەڭبەك نارىعىن نىعايتۋعا ارنالعان ءىس-شارالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ وتىردى. بۇل باعدارلامالاردىڭ ءبارى جۇمىسسىزدىقتى اۋىزدىقتاۋعا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسiن جەتiلدiرۋگە باعىتتالعانى انىق. الايدا, 2008 جىلدىڭ كۇزىنەن الەمدiك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ اسەرi ەڭبەك نارىعىندا دا بايقالا باستادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جۇمىسپەن قامتۋ جانە كادرلاردى قايتا دايارلاۋ ستراتەگياسى ازىرلەندى. بۇل, اسىرەسە, جۇمىسسىزدىقتىڭ وسۋىنە جول بەرمەدى. ناقتىراق ايتار بولساق, «جول كارتاسى» اياسىندا 2009-2010 جىلدارى بارلىعى 497 الەۋمەتتىك سالاداعى نىسانداردا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, اتالعان جۇمىستارعا 21 مىڭنان استام ادام تارتىلىپ, ەڭبەكاقىمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
وسى جىلدارى قوماقتى قاراجات قارالىپ, جۇمىسسىزدار مەن جاس مامانداردى الەۋمەتتىك قولداۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ, جۇمىس ورىندارى مەن «جاستار پراكتيكاسى» باعدارلامالارى كەڭ كولەمدە جۇرگىزىلدى. 2009-2010 جىلدارداعى «جول كارتاسىنىڭ» تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى كادرلاردى دايارلاۋ بولاتىن. قايتا دايارلاۋ اياسىندا كاسىپتىك وقىتۋ كۋرستارىمەن 8 مىڭنان استام ادام قامتىلدى. مۇنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋعا, جۇمىسپەن قامتىلۋىنا ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. وسى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلگەن جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋىنىڭ الدىن الۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 2000-2010 جىلدارى ارالىعىندا 14,4 پايىزدان 5,7 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە قول جەتكىزدىك.
دەگەنمەن, «جول كارتاسى» اياسىندا ازاماتتار نەگىزىنەن ۋاقىتشا جۇمىسپەن قامتىلعان بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى ءوزiنiڭ 2011 جىلعى «بولاشاقتىڭ iرگەسiن بiرگە قالايمىز!» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەڭبەك نارىعىنىڭ تيiمدiلiگiن ارتتىرۋ, تابىسى از ادامداردى, جۇمىسسىزدار مەن ءوز بەتiنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشىلاردى وسى باعىتتاعى باعدارلامالارعا تارتۋ مiندەتتەرiن جۇكتەپ, سونىڭ نەگىزىندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. جالپى العاندا, وبلىستا اتالعان جول كارتاسىن قارجىلاندىرۋعا 2011-2015 جىلدارى بارلىعى 18,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وسى جىلدار ىشىندە باعدارلاما اياسىندا 32 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلسا, ونىڭ 77 پايىزى تۇراقتى نەگىزدە جۇمىسقا ورنالاسقان.
باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى اياسىندا 448 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, وسى جوبالاردا اشىلعان جۇمىس ورىندارىنا 5 476 ادام جۇمىسقا تارتىلدى. ال باعدارلاما اياسىندا 4 960 ادام كاسىپتىك وقىتۋدى اياقتاپ, 4 037 ادام نەمەسە ولاردىڭ 81 پايىزى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى.
ەندى, مىنە, بيىل دا جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى جۇمىستار جالعاسىن تابۋدا. جامبىل وبلىسى بويىنشا اعىمداعى جىلى 24 560 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ءجۇرگىزىلگەن مونيتورينگكە سايكەس, اعىمداعى جىلدىڭ 1 تامىزىنا بۇل جوسپار 59,6 پايىزعا ورىندالىپ, بارلىعى 14 659 ادام جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەلسەندى تۇرلەرىمەن قامتىلىپ وتىر.
«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» جول كارتاسىن» قارجىلاندىرۋعا 2016 جىلعا بارلىعى 8 258,1 ملن تەڭگە قارالىپ, بارلىعى 3 752 ادام جۇمىسقا ورنالاسسا, ونىڭ ىشىندە 68,7 پايىزى (2 576 ادام) تۇراقتى جۇمىسقا قابىلداندى.
باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى اياسىندا بارلىعى 81 جوبا بويىنشا جوندەۋ جۇمىستارىنا 4 302,8 ملن تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇگىنگى كۇنگە 77 جوبا بويىنشا جۇمىستار باستالىپ, بارلىعى 1 089 جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, 576 ادام جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ جولدامالارىمەن جۇمىسقا جولداندى.
باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى, ياعني, اۋىلدى جەرلەردە شاعىن كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋگە كەڭىنەن جول اشىپ وتىر. بۇل باعىت شاعىن نەسيەلەندىرۋ جولىمەن ءوز ىستەرىن اشۋ نەمەسە كەڭەيتۋ ارقىلى كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋدى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى, ولاردىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ مەن جاقسارتۋدى جانە كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋدى كوزدەيدى. مۇندا نەگىزگى باسىمدىق اۋىلدىق جەرلەردە جەكە ءوز ءىسىن ۇيىمداستىرۋعا نيەت ءبىلدىرۋشىلەرگە بەرىلەدى. نەسيە ماقساتتى تۇردە ءوز ءىسىن اشۋعا نەمەسە ۇلعايتۋعا, اينالىمداعى كاپيتالدى تولىقتىرۋعا بەرىلەدى.
2011-2015 جىلدار ارالىعىندا وبلىس بويىنشا 2 067 ادام بارلىعى 4 457,0 ملن تەڭگەگە شاعىن نەسيە الدى. ال 2016 جىلى 831 ادامدى قامتۋعا بارلىعى 3 239,4 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە 372 ادامدى وقىتۋعا 13,5 ملن تەڭگە, 831 ادامعا شاعىن نەسيەلەر بەرۋگە 3 225,9 ملن تەڭگە قاراجات بولىنگەن. وسى كەزگە دەيىن بارلىعى 242 ادامعا 670,5 ملن تەڭگەگە شاعىن نەسيە بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 219 ادامعا 602,2 ملن تەڭگە, مەرزىمىنەن بۇرىن وتەلگەن شاعىن نەسيە قاراجاتتارى ەسەبىنەن 23 ادامعا 68,3 ملن تەڭگەنىڭ شاعىن نەسيەسى بەرىلىپ, تۇراقتى 119 جۇمىس ورنى اشىلىپ وتىر.
العاشقى جىلدارى نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا عانا نەسيە الاتىن بولسا, قازىرگى كەزدە ءاربىر اۋداندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ كارتالارى بەكىتىلىپ, سوعان سايكەس ءوز ءىسىن اشۋشىلاردىڭ كاسىپ تۇرلەرى كوبەيىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە نەگىزگىلەرى – مال شارۋاشىلىعى, ەگىن ءوسىرۋ, قۇس شارۋاشىلىعى, بال اراسىن ءوسىرۋ, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ تۇرلەرىن ءوندىرۋ, تىگىن ءوندىرىسى, جيھاز جاساۋ, شاشتاراز قىزمەتى, كومپيۋتەر جوندەۋ, سۋرەتحانا, ءتۇرلى سۋسىن ءوندىرۋ, كولىكتەرگە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ, ناۋبايحانا, مونشا قىزمەتى جانە ت.ب. ياعني, نەسيە الۋشىلار نارىق قاجەتتىلىگىنە سايكەس جىلدان جىلعا جاڭا كاسىپ تۇرلەرىن مەڭگەرۋدە.
قورىتا ايتقاندا, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020-نىڭ» ەكىنشى باعىتىن ىسكە اسىرۋ ءناتيجەسىندە اۋىل حالقىنىڭ الەۋمەتتىك قورعاۋعا مۇقتاج ءبولىگىنىڭ احۋالى ءبىرشاما جاقسى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, بۇل باعىت اۋىلدا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا كەڭ ءورىس اشىپ وتىر.
باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى اياسىندا 275 ادامنىڭ 271-ءى وقۋىن اياقتاپ, ونىڭ 239-ى جۇمىسقا ورنالاستى. ەندى, قالعان 32 ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
مىنە, وسىنداي تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا جانە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەلسەندى ءتۇرلەرىن ىسكە اسىرۋ ءناتيجەسىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 2011 جىلعى 5,5 پايىزدان 2016 جىلدىڭ 1 توقسانىندا 4,9 پايىزعا دەيىن ءتومەندەتۋگە قول جەتكىزدىك. بۇل, ءارينە, ۇلكەن جەتىستىك.
جورابەك باۋبەكوۆ,
جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ
جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى