اسقارالى اسۋلار ايقىندالدى

نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىنا كانديدات بولىپ ۇسىنىلدى

اسقارالى اسۋلار ايقىندالدى

كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كەزەكتى  ءحىىى سەزى بولىپ ءوتتى. وندا مەملەكەت باسشىسى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ ءسوزىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزى ءبىز ءۇشىن قاستەرلى مەجە – ەل تاۋەلسىز­دى­گى­نىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا وتۋدە, دەپ باستاپ, وسىدان جيىرما جىل بۇ­رىن ءبىزدىڭ دەربەس دامۋ جولىنا ءتۇس­كە­نىمىزدى اتاپ كورسەتتى. بۇل جول شىن مانىندە ەل تاريحىنداعى جاڭا ءداۋىر­دىڭ باستاۋىنا – جاسامپازدىق پەن قا­رىش­تى دامۋدىڭ داڭعىلىنا اينالدى, دەدى پرەزيدەنت. ءبىز العا بيىك ماقساتتار قويىپ, ولار­عا قول جەتكىزە الاتىنىمىزدى ەڭ اۋەلى وزىمىزگە جانە وزگەگە دالەلدەي بىلدىك, دەپ جالعادى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى. قا­زاق­ستاننىڭ بۇل بىرەگەي جولى قوعامدىق كەلىسىم مەن حالقى­مىز­دىڭ بىرلىگى, بولا­شاق­قا دەگەن بەرىك سەنىمى ناتيجەسىندە جۇزەگە استى. ءبىزدىڭ جەڭىستى دە جەمىستى جولىمىز­دىڭ نەگىزىندە قاشاندا باستى قۇن­دى­لى­عى­مىز – تاۋەلسىزدىك تۇردى. ءبىز ونىڭ جي­ىر­ما جىلدىق مەرەيتويىن لاي­ىق­­تى قار­سى الۋعا ءتيىسپىز. سون­دىقتان, «نۇر وتان­­نىڭ» الدىندا تاۋەلسىزدىك مەرەي­تويىن وتكىزۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسۋ مىندەتى تۇر. قازاقستان باسشىسى كەلەسى كەزەكتە سەزد پارتيا تاريحىنداعى ايرىقشا بيىك بەلەس بولارىنا سەنەتىنىن ءبىلدىردى. ويتكەنى, دەدى, پرەزيدەنت ءبىز تۇتاس ون جىلعا ارنالعان ۇزاقمەرزىمدى جاڭا پارتيالىق باعدارلامانى قابىلداعا­لى وتىرمىز. «وتانداستار» رەسپۋب­لي­كالىق اكتسياسى بارىسىندا 2 ميلليوننان استام ەل ازاماتى ءوز پىكىرلەرىن جولدادى. ولار شىن مانىندە جاڭا باعدارلاما­نىڭ ومىرگە كەلۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوستى. ەلباسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, تا­ريح­قا كوز جۇگىرتسەك, ەلدى جاڭعىرتۋ ءىسى ساياسي پارتيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە جۇك­تەلگەن ساتتەر از بولماعان. مى­سا­لى, جاپونيانىڭ ليبەرال-دە­مو­كرا­تيالىق پار­تياسى اگرارلىق ەلدى قازىرگى زامانعى قۋاتتى دەرجاۆاعا اينال­دىر­دى. گەرمانيادا حريستيان-دە­مو­كرا­تيا­لىق وداق حريس­تيان-سو­تسيال­دى وداقپەن بىرلەسىپ, ۇلگى بو­لار­لىق الەۋمەتتىك مەم­لەكەت قۇر­دى. وسى­لاي دەگەن پرەزيدەنت ءبىزدىڭ شارل دە گوللدىڭ ۇران تاستاۋى ارقىلى قۇ­رىل­عان پارتيا ءجۇر­گىزگەن جاڭعىرتۋدى ۇمىتپاي­تى­نى­مىز­دى اتاپ ايتتى. جا­ڭا داۋىرگە باستايتىن رەفورما­لار­دى تابىس­تى جۇزەگە اسىرۋ ءىسى ءبىزدىڭ پار­تيامىزعا ءور­كەندى وزگە­رىس­تەر كوش­باس­شىسىنا اينا­لۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان «نۇر وتان» پارتيا­سى ەلدى جاڭعىرتۋ ىسىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە ءتيىس, دەدى مەملەكەت باسشىسى. سىزدەرگە پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋ باس­تا­ماسىمەن بايلانىستى وقيعالاردىڭ قا­لاي وربىگەنى بەلگىلى. بەس ميلليوننان استام قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرگەن وسى يدەيا توڭىرەگىندە «قازاقستان-2020» دە­مو­كراتيالىق كۇشتەرىنىڭ قوعامدىق كوا­ليتسياسى قالىپتاستى. اتالعان باس­تا­ما­نى قولداعان بارلىق قازاق­ستان­دىق­تارعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, دەپ ساباقتادى ءسوزىن ەلباسى. مەن ءۇشىن ەل پرەزيدەنتى رەتىندە حالىق­تىڭ سەنىمى بارىنەن دە جوعارى. تەك ەلىمىزدىڭ جوعارى مۇددەلەرىن باسشى­لىق­قا العان مەن رە­فەرەندۋمنىڭ ورنى­نا مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. جانە بۇل قادامعا مە­نىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىم ەكى جىلعا دەرلىك قىسقاراتىنىنا قاراماستان باردىم. قو­عام­دا اتالعان شەشىم دۇرىس جانە وڭ قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسى بۇگىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جوعارى ورگانى ءوزى­نىڭ كان­دي­داتۋراسىن ەل پرەزيدەنتى قىزمەتىنە ۇسىن­عانىن كولدەنەڭ تارتتى. بۇل شەشىمدى مەن جاساپ جاتقان جۇ­مىس­تارىما قول­داۋ­دىڭ كورىنىستەرى دەپ قا­راس­تىرامىن. وسى ءۇشىن ءوزىمنىڭ سەرىكتەستەرىمە اي­رىقشا العىسىمدى جەتكىزگىم كەلەدى. ءار­كەز ايتىپ كەلدىم جانە تاعى دا ءمالىم­دەيمىن, ەگەر وعان حالىق­تىڭ ەركى بولسا, مەن ەلىم ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە دايىنمىن. سوندىقتان ال­داعى سايلاۋدا پرەزيدەنتتىككە بالامالى ءتۇر­­دە تۇسۋگە ءوزىمنىڭ كەلىسىمىمدى بەرەمىن, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان حال­قى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان باعىتتى قول­داي­دى دەپ سەنەمىن. بۇل باستالعان ءىستى جالعاستىرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن قازىرگىدەن دە جاقسارتۋعا, ءسويتىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. ال «نۇر وتان» پارتياسى مەن ونىڭ توڭىرەگىنە توپتاسقان دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ كواليتسياسى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان ساياساتقا كەڭ قولداۋدى قامتاما­سىز ەتەدى. ءبارىمىز بىرگە جەڭىسكە جەتەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن! بۇگىن ءبىز مەن ءوزىم­نىڭ 2005 جىلعى سايلاۋالدى باعدار­لا­مام­دا العا قويعان بارلىق مىندەتتەر ورىن­دال­دى دەپ سەنىمدى تۇردە مالىمدەي الامىز. ءبىز جەتى جىلدا اتقارامىز دەپ جوسپار­لاعان جۇمىستارىمىزعا مەرزىمىنەن بۇرىن, بەس جىل ىشىندە قول جەتكىزدىك! بىرىنشىدەن, دەدى وسى ورايدا پرەزيدەنت, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى­نىڭ ساپالى وسىمىنە قول جەتكىزدىك. ءبىر قا­زاقستاندىقتىڭ ءىجو كولەمىنىڭ قازىر­گى كور­سەتكىشى 9 مىڭ دوللار بولسا, ءبىز بۇ­عان تەك 2012 جىلى عانا جەتەمىز دەپ ەسەپ­تەگەن ەدىك. وسى كورسەتكىش بوي­ىنشا قازاقستان الەم ەلدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرىنىڭ قاتارىندا تۇر! ەڭبەكاقىنىڭ, زەينەت­اقى مەن ءجار­دەم­اقىنىڭ ورتاشا ايلىق ءوسىم كور­سەت­كىشىنە جوسپارلان­عاننان ەكى جىل بۇرىن قول جەتكىزدىك. جانە مۇنىڭ بارلىعى الەمدىك داعدا­رىسپەن بايلا­نىس­­تى قيىن­دىقتارعا قاراماستان ءمۇم­كىن بولدى. ەكىنشىدەن, مەن وسىدان بەس جىل بۇ­رىن ۋادە بەرگەنىمدەي, ءبىزدىڭ ەكونو­مي­كا­مىز جىل سايىن ورتاشا ەسەپپەن 7-8 پايىز ءوسىپ وتىردى, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. ۇشىنشىدەن, اۋىلدى كوتەرۋدىڭ اۋقىم­­دى باعدارلاماسى جۇزەگە اسى­رىل­دى. قازاقستان ۇن ەكسپورتى جونىنەن الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا شىقسا, بيداي ەكسپورتى بويىنشا جەتىنشى ورىن الادى. تورتىنشىدەن, ينفراقۇرىلىم جەدەل دامىدى. جاڭا ەلەكتر تاراتۋ جەلىلەرى مەن ەنەرگەتيكا نىساندارى سالىندى. ەل­دىڭ وڭتۇستىگىندەگى قۋات كوزى تاپشى ءوڭىر­لەردى ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ ۇلعايا ءتۇستى. ءبىز قۇرلىقتىق جانە تران­س­قۇ­رلىقتىق ماگيسترالدار سالىپ جاتىر­مىز. بۇل – «باتىس ەۋروپا – با­تىس قىتاي» اۆتوموبيل جولى, پارسى شىعاناعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «قورعاس – جەتىگەن» جانە «قازاقستان – تۇركىمەنستان – يران» تەمىر جولى. بەسىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيز­نەس­تىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى قازىردىڭ وزىندە كەم دەگەندە 30 پايىزدى قۇرايدى. ءبىز كاسىپكەرلەردى قولداۋدىڭ كەشەندى شارا­لارىن قابىلدادىق. جەكەمەنشىكتى قور­عاۋ­دىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرى كۇشەيتىلدى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن شا­رۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋدىڭ ءبىر­تۇتاس قاعيداتتارى بەكىتىلگەن زاڭ قا­بىلداندى.  جەكە بيزنەس قىزمەتىنە نەگىزسىز ارالاسۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇ­شەي­تىلدى. مەملەكەتتىك ليتسەنزيالاۋدىڭ بارلىق جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ ءجونىن­دەگى جۇمىستار دا تابىستى جۇرگىزىلۋدە. بيزنەسمەندەرگە كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەت ەلەكتروندى پىشىنگە اۋىستىرىلۋدا. مۇنىڭ بارلىعى بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى بارىنشا ءتو­مەندەتۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتىر. ەكونو­مي­كانىڭ بار­لىق سالالارىندا قازاق­ستان­دىق مازمۇندى ارتتىرۋ ماسەلەلەرى مەنىڭ جەكە باقى­لاۋىمدا تۇر. قازىردىڭ وزىندە قازاقستان اسا قولايلى بيزنەس-احۋال كورسەتكىشى بوي­ىنشا الەمدە 59-شى ورىن الادى. التىنشىدان, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت, «ءجۇز مەكتەپ, ءجۇز اۋرۋحانا» باعدارلاماسى تابىستى اياقتالىپ كەلەدى. قازاقستان ءبىلىم بەرۋدى رەفورمالاۋ بويىنشا الەمدىك رەيتينگتە كوش باستاپ كەلەدى. حالىق دەنساۋلىعىنىڭ ءتۇيىندى كورسەتكىشتەرى تۇبىرىنەن جاقسارۋ ۇستىندە. جەتىنشىدەن, دەموكراتيالىق رەفورمالار باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلدى. سايلاۋ جانە سايلانۋ قۇقىعى, پارتيالار قۇرۋ, ءدىني سەنىم-نانىم ەركىندىگىنە قۇقىق, ءسوز بوستاندىعى مەن باسقا دا ماسەلەلەرگە قۇقىق سەكىلدى جالپىادام­زات­­تىق قۇندى­لىق­تار تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. پار­لا­مەنتتىڭ وكىلەتتىگى كە­ڭەي­تىلىپ, ۇكىمەتتىڭ دەپۋتاتتار الدىن­دا­عى ەسەپتىلىگى كۇ­شەيتىلدى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىن رەفورمالاۋ تابىس­تى جۇرگىزىلدى. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باس­قا­رۋ تۋ­رالى جاڭا زاڭ قابىلدانىپ, سايلاۋ, پارتيالار, باق تۋرالى زاڭنامالار جاڭار­تىل­دى. مەملەكەت باسشىسى وسىلايشا 2005 جىلعى قىركۇيەكتە  «نۇر وتان» پارتيا­سىنىڭ سايلاۋالدى فورۋمىندا بەرگەن ۋادەلەرىنىڭ بارلىعى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالعانىن اتاپ كورسەتتى. تاۋەل­سىز­دىك جىلدارىندا ءبىز ەل الدىنا قويعان بارلىق مىندەتتەرگە تولىقتاي قول جەتكىزدىك. بۇعان ناقتى تسيفرلار ايعاق بولا الادى. 1994 جىلدان بەرى اي سايىنعى نو­مينالدى ەڭبەكاقى كولەمى 45 ەسە ءوستى. ون جىلدا تابىستارى ەڭ تومەنگى كۇن­كورىس دەڭگەيىنەن از تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى 4 ەسەدەن استامعا كەمىدى. زەينەتاقىنىڭ ورتاشا كولەمى 6 ەسە ءوستى. تمد-نىڭ ەش جەرىندە زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ­دىڭ  قازاقستانداعىداي جۇيەسى جوق. بىزدە 13 زەينەتاقى قورى جۇمىس ىستەيدى. ولاردا 2,3 تريلليون تەڭگە جيناقتالعان. وسىلاي دەگەن ەلباسى ءوزىنىڭ تاپسىر­ماسى بويىنشا 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارى­نان زەينەتاقى كولەمدەرى 30 پايىزعا كوبەيگەنىن كولدەنەڭ تارتتى. ال 1 شىلدەدەن باستاپ بيۋدجەت سالاسى  قىزمەت­كەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى دا 30 پايىزعا وسەتىنىن اتاپ ايتتى. 1991 جىلى, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت, جەكە اۆتوكولىك يەلەرى سەگىز ءجۇز مىڭ شاماسىندا بولسا, 2010 جىلى ەكى جارىم ميلليونعا جۋىقتادى. وتكەن ونجىلدىقتا  750-گە جۋىق جاڭا مەكتەپ سالىندى. بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن تولىقتاي قام­تۋ­­عا باعىتتالعان «بالاپان» باعدار­لا­ما­سى جۇزەگە اسىرىلۋدا. تەك وتكەن جىلى عانا 90 مىڭنان استام بالا جاڭا بالالار باقشاسىنا باردى. ەڭ قيىن جىل­دا­رى ءبىز «بولاشاق» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا باستادىق. ونىڭ اياسىندا قازىردىڭ وزىندە 3,3 مىڭنان استام مامان ءبىلىم السا, بۇگىندە الەمنىڭ ۇزدىك جوو-لارىندا 2,7 مىڭنان استام جاس قازاقستاندىق وقىپ ءجۇر. قازىرگى كەزدە ونداعان مىڭ قا­زاق­ستاندىق وتباسىلارى بالالارىن شەتەلدە وقۋعا ءوز بەتتەرىنشە جىبەرۋدە. بۇل – ءال-اۋقات وسكەنىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى. مەملەكەت باسشىسى وتكەن ونجىل­دىق­تا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى شىعىن­دارى ون ەسەگە ۇلعايعانىن ەكپىن تۇسىرە ايتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە,  قازاق­ستان­داعى دەموگرافيالىق احۋال جاقسارعان. تۇرعىنداردىڭ تابيعي ءوسىمى 3 ەسەگە جۋىق ارتقان. ءبىزدىڭ سەگىز ءجۇز مىڭ شا­ماسىنداعى وتانداسىمىز وتانىنا ورالسا, «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى اياسىندا ورنالاسۋ ءۇشىن كومەك العان. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتاپ كور­سەت­كەنىندەي, قازاقستان ۇلتتىق قوردى قوسا العانداعى سوماسى 63 ميلليارد دول­لاردى قۇرايتىن حالىقارالىق رەزەرۆ دەڭگەيى بويىنشا 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرگەن. شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جەتى ءجۇز مىڭعا جۋىق شارۋاشى­لىق سۋبەكتىسى وكىلدىك ەتسە, ولاردا 2,5 ميلليوننان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ەكو­نوميكاعا 122 ميلليارد دوللار شەتەل ين­ۆەستيتسياسى تارتىلعان. ۇلتتىق ءال-اۋقات دەڭگەيى بويىنشا جاھاندىق رەي­تينگتە قازاقستان وتكەن جىلى 50-ءشى ورىن الدى. ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋ­دا, دەدى ودان ءارى پرەزيدەنت. تەك  2010 جىلى عانا جالپى قۇنى 800 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 152 جاڭا نىسان قاتارعا قوسىلدى. 1995 جىلى ەكسپورت كولەمى 5,3 ميلليارد دوللاردى قۇراسا, ال 2010 جىلى 60 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى. بۇل – ءوسىم 11 ەسەدەن استام كوپ دەگەن ءسوز. رەسەي, قازاقستان جانە بەلارۋستىڭ قا­تىسۋىمەن قۇرىلعان كەدەندىك وداق ءبىز­گە تۇرعىندارى 170 ميلليون ادام شا­ما­سىن­داعى جانە قوسارلانعان ءىجو-ءسى 1,4 تريلليون دوللار بولاتىن بايتاق بازار اشتى. ءبىز جاڭا ەلوردا – استانا تۇرعىزدىق, دەدى مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن ساباقتاي كەلىپ. بۇل – ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ جارقىن بەتى جانە كومەسكىلەنبەيتىن سيمۆولى. بۇگىندە قازاقستان – بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ تارتىلىس ورتالىعى. ءبىز تمد مەن بالتيا مەملەكەتتەرىنەن العاش بولىپ ەقىۇ-عا توراعالىق ميسسياسىن لايىقتى ورىنداپ شىقتىق. 11 جىلعى ۇزىلىستەن كەيىن وسى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن تابىستى وتكىزدىك. ەقىۇ-نىڭ استانا دەكلاراتسياسى تۇڭعىش رەت «ەۋر­ازيا­لىق قاۋىپسىزدىك» جانە «استانا رۋحى» ۇعىمدارىن ايقىندادى. وسىلاي­شا تاۋەلسىز دامۋ جىلدارىندا ءبىز جاڭا مەملەكەت, جاڭا قوعام قۇرىپ, قازاقستان­دىق­تاردىڭ جاھاندانعان دۇنيەدە ءومىر ءسۇ­رىپ, جۇمىس ىستەي الاتىن جاڭا ۇرپا­عىن تاربيەلەدىك. ءبىزدىڭ ەكونوميكاداعى جانە الەۋمەتتىك دامۋداعى تابىستارى­مىز, سىرتقى ساياساتتاعى – ەقىۇ ءسامميتى, ازيادا وتكىزۋ – پاتريوتيزم دەڭ­گەيىن جوعارى كوتەرىپ, بارلىعىمىزدى بىرىكتىرە ءتۇستى. وسى كۇندەردە بارلىق قا­زاقستاندىقتاردى ءبىزدىڭ ورتاق وتانى­مىز ءۇشىن ۇلى ماقتانىش سەزىمى بيلەدى. ءبىز قول جەتكەن تابىستارىمىزعا توق­مەيىلسۋ نيەتىنەن اۋلاقپىز, دەپ جالعادى ءسوزىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەنىڭ بۇدان ارعى جولىمىزدى قالاي باعدار­لاي­تىنىم «قازاقستان-2030» ستراتەگيا­سىن­دا, ەلىمىز­دىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى جوسپارىندا جانە جاڭا جولداۋىمدا ماز­مۇندالعان. مىنە, مۇنىڭ ءوزى بولاشاقتىڭ ءىس-قيمىل باعدار­لاماسى بولىپ تابىلادى. جولداۋدا مەن جاڭا الەۋمەتتىك سايا­ساتتى جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىندىم. جوعا­رى تابىس, مىقتى دەنساۋلىق, جايلى باسپانا, بەلسەندى ەڭبەك باعدارى – وسىلار باسەكەگە قابىلەتتى ادامنىڭ جيىنتىعى. مەن ءار قازاقستاندىقتى وسىنداي سيپاتتا كورگىم كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ سوزىندە الدىمىزدا تۇرعان بىرقاتار شەشۋشى باسىمدىقتار تۋرالى اڭگىمەلەدى. ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە  قازاقستاندىقتار ءومى­رى­نىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە ءمان بەرىلدى. الداعى ون جىلدىقتا ءبىز جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتەمىز. 2014 جىلعا قاراي سوماسى 8,1 تريلليون تەڭگە بولاتىن 294 ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. ءجۇز مىڭداعان جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلاتىن بولادى. جاڭا ەڭبەكپەن قامتۋ ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ تابىس­تا­رىن ارتتىرۋ.  قازاقستاندىقتار – جاڭا باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار وقۋعا جانە جاڭا كاسىپتەر مەڭگەرۋگە دايىن تۇرۋ­لارى كەرەك. وزدەرىن وزدەرى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەندەردى ەڭبەككە  ورنالاس­تىرۋدىڭ ءمانى وسىندا. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى مەن «بيز­نەستىڭ جول كارتاسى – 2020» جوبا­لارى­نىڭ نەگىزىندە كەڭەيىپ كەلە جاتقان يندۋستريالىق سەكتورعا قاجەتتى ما­مان­دىقتاردى انىقتاۋ بويىنشا جۇمىس­تار­دى جالعاستىرۋ قاجەت. وقىتۋ باعدار­لا­مالارى ماماندىقتاردىڭ وسىنداي تىزىمىنە بايلاناتىن بولۋى ءتيىس. مەملەكەت تەگىن وقىتۋدى, وقيتىن جەرگە دەيىنگى جول­اقىنى جانە وقيتىندارعا ستيپەنديا تولەۋدى قارجىلاندىراتىن بولادى. جۇمىس ىستەپ, جاقسى تۇرۋ ءۇشىن بۇدان ار­تىق نە كەرەك؟ مۇنداي باعدارلاما الەم­نىڭ ەش جەرىندە جوق, دەدى پرەزيدەنت. ءبىز سونداي-اق اۋىل كاسىپكەرلىگىن دامىتاتىن بولامىز. بۇل مىندەتتى شەشۋدىڭ نەگىزى – جەكە شاعىن بيزنەس ۇيىمداستىرۋعا باعدارلانعان  ميكرونەسيەلەۋ. ەگەر ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلار تۇرعىن جەرلەرىندە جۇمىسقا تۇرا  الماسا, ۇكى­مەت كەيىن ولاردىڭ ناقتى ءبىر كاسىپ­ورىنعا جۇمىسقا ورنالاسۋىن قامتاما­سىز ەتەتىندەي «ەكونوميكالىق ءوسىم نۇك­تەلەرىنە» قونىس اۋدارۋىنا ىقپال جا­ساۋلارى ءتيىس. ازاماتتاردىڭ وسىنداي كاتە­گوريالارى ءۇشىن ارزان جالدىق تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىسى تەتىگىن ويلاستىرىپ, ونى جەڭىلدىكپەن ۇسىنۋ جاعىن قاراس­تىرۋ قاجەت. ۇكىمەتكە ۇستىمىزدەگى جىلى قاناتقاقتى رەجىمدە ەڭبەكپەن قامتۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوسىپ, كەم دەگەندە 50 مىڭ ادامدى قامتۋدى تاپسىرامىن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ونى جۇزەگە اسىرۋدى قارجىلاي قامتاماسىز ەتۋدى قا­راستىرۋ قاجەت. 2015 جىلعا قاراي باع­دارلاماعا قاتىسۋشىلار سانى شامامەن 1,5 ميلليون ادامدى قۇراۋى ءتيىس. ءناتي­جەسىندە, كەدەيشىلىك دەڭگەيى 6 پايىزعا ازايۋى كەرەك. ۇكىمەتكە, وبلىس اكىمدە­رىنە وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالارمەن ولاردىڭ وسى باعدارلاماعا قاتى­سۋى جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋى ءۇشىن جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەت.

وسىلاي دەي كەلە, مەملەكەت  باسشى­سى 2020 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ باستاپقى دەڭگەيى ءومىر ءسۇرۋ­دىڭ ەڭ تومەنگى كورسەتكىشىنەن 100 پايىز­عا جوعارىلايتىنىن اتاپ كورسەتتى. ار­قاۋ­لىق زەينەتاقى تولەمىنىڭ كولەمى ءومىر ءسۇرۋدىڭ ەڭ تومەنگى كورسەتكىشىنىڭ 60 پاي­ىز دەڭگەيىنە جەتكىزىلەتىن بولادى. ءبىز جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ 100 پايى­زىن, جۇمىسپەن ءوزىن ءوزى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان تۇرعىنداردىڭ 40 پايىزىن جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىمەن قام­تۋعا قول جەتكىزەتىن بولامىز. سونداي-اق مەن ۇكىمەتكە العاش رەت تۇرعىندار ارا­سىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا كىرەتىن ۇلتتىق كومپانيالار اكتسيالارىن ور­نالاستىرۋ باعدارلاماسىن جاساۋدى تاپ­سىرامىن. وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن-اق قور رىنوكتارىنا «سامۇرىق-ەنەرگو» اق, «KEGOC» اق, «قازپوشتا» اق اك­تسيالارىن ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.  كەلەسى كەزەڭدەگى 2012-2013 جىلدارى قور رىنوكتارىنا «قازمۇناي­گاز» ۇك» اق, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق, «قازاتومونەركاسىپ» اق اكتسيا­لا­رىن شىعارۋ كەرەك. ۇكىمەتكە بۇل جۇ­مىسقا قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن بار­لىق شەتەل كومپانيالارىن قوسۋ قاجەت. بۇل – ولاردىڭ ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ الدىنداعى پارىزى. «حالىقتىق ءىرو» جۇزدەگەن مىڭ قاراپايىم قازاقستان­دىق­تارعا ءىرى كاسىپورىنداردىڭ اكتسيالارىن يەلەنۋگە, سونداي-اق ينۆەستيتسيالاۋدىڭ جاڭا قۇرالى مەن جيناقتالعان قارجىنى كوبەيتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. اكتسيا­لار­دىڭ جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەلەڭ-الاڭىن­داعى­داي باي قالىڭ قالتالىلارعا ەمەس, ناقتى قاراپايىم قازاقستاندىقتارعا ساتى­لۋ­ىن باقىلاۋ كەرەك, دەدى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى. ەكىنشىدەن, دەپ جالعادى ءسوزىن قازاق­ستان باسشىسى, قولجەتىمدى جانە ساپالى ءبىلىم الۋعا جاعداي تۋعىزىلۋى ءتيىس. 2016 جىلعا قاراي ءبىلىم بەرۋگە جۇم­سالا­تىن شىعىن ءىجو-ءنىڭ 5 پايىزىنا دەيىن جوعارىلاتىلاتىن بولادى. تاياۋداعى 5 جىل بەدەرىندە 20 ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەردى قوسا العاندا, بۇكىل ەلىمىز بوي­ىن­شا 400  جاڭا مەكتەپ سالىنادى. بۇل مەكتەپتەردە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كو­شۋدىڭ ارقاۋى قۇرىلادى. ءبىز تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرامىز. جوعارى ءبىلىم دەڭگەيىن الەمدىك ستاندارتتارعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەت. ءبىز مەملەكەتتىك تىلگە وقىتۋدىڭ جەتەكشى جۇيەسىن قۇرامىز. قازاقستان ازاماتتارىنىڭ  بارلىعى دەرلىك قازاق ءتىلىن مەڭگەرەتىن بولادى. اقىر اياعىندا ءبىز پەداگوگ مارتەبەسىن جوعارى­لا­تامىز. ولاردىڭ 20 پايىزى كاسىبي­لى­گىن جوعارىلاتا السا, كەيبىرى بۇل ۇدە­رىستەن جەتەكشى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىندا وتەتىن بولادى. ءۇشىنشى ماسەلە – قازاقستاندىقتار دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا, مەديتسينالىق قىزمەتكە قولجەتىمدىلىك پەن ساپانى ارت­تىرۋعا قاتىستى, دەدى پرەزيدەنت. تاۋەل­سىزدىك جىلدارىندا زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان 500-دەي جاڭا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى سالىندى. 2015 جىلعا قاراي تاعى دا 350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر مەن ەمحانالار تۇرعىزىلاتىن بولادى. 2013 جىلعا قاراي العاشقى مەديتسينالىق-ساني­تار­لىق كومەكتىڭ ساپاسىن جوعارىلاتاتىن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتتىق جۇيەسى قالىپتاستىرىلاتىن بولادى. ءبىز استانادا ەلىمىزدەگى بارلىق مەديتسينا مەكەمەلەرىنە ەتالون بولاتىن بولا­شاق­تىڭ گوسپيتالىن قۇرامىز. ول ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە جەتەكشى حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ ترانسفەرتىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2020 جىلعا قاراي ءومىردىڭ ورتاشا ۇزاقتىعى 72 جانە ودان دا كوپ جاسقا ۇزارادى. انا مەن بالا ءولىمى 2 ەسەگە تومەندەيدى. جالپى ءولىم 30 پايىزعا قىسقارادى. قازاقستان حالقىنىڭ سانى 18 ميلليون ادامعا جاقىندايدى. قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جانە تۇرمىستىق جاعدايلارىن جاقسارتۋ قاجەت, دەپ جالعادى ءسوزىن ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى ارقاسىندا ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىقتار جاڭا پاتەرلەر مەن ۇيلەردە تۇرادى. داعدارىسقا قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ بىزگە 2009-2010 جىلدارى جىل سايىن 6,4 ميلليون شارشى مەتر شاماسىندا جاڭا تۇرعىن ۇيلەردى ىسكە قوسۋ كولەمىن ساقتاۋعا جاع­داي جاسادى. دەگەنمەن, كوممەرتسيالىق قۇرىلىس قارقى­نىنىڭ تومەندەۋى مەن داع­دارىسقا قارسى باعدارلامانىڭ اياقتا­لۋى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قۇلدىراۋعا اكەلۋى مۇمكىن. ءبىز وندايعا جول بەرمەۋگە ءتيىسپىز. سوندىقتان ۇكىمەتكە تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىسىن قولداۋ جانە يپوتەكانى ىنتا­لاندىرۋ جونىنەن شارالار كەشەنىن ءازىر­لەۋ­دى تاپسىرامىن, دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت. جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى تۇر­عىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى اياسىندا قىم­باتقا تۇسپەيتىن قۇرىلىستار ءجۇر­گىزۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. سول سياق­تى تۇرعىن ءۇي سالۋدى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قور جي­ناۋى دا قاجەت. ول ءۇشىن مەملەكەت قۇ­رىلىس كەزەڭى مەن تۇرعىن ۇيلەردى ساتۋ­دىڭ باسىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ماقساتتى دەپوزيتتەر ورنالاستىرۋى كەرەك. ونداي جاعدايدا ەكونوم-كلاستاعى تۇرعىن ۇيلەردى قارجىلاندىرۋ بانكتەرگە قارجى ورنالاستىرۋدىڭ مىندەتتى شارتى بولۋى ءتيىس. وسى ورايدا, ەلباسى جەكە مەنشىك تۇرعىن ۇيلەر سالۋ ءۇشىن ينجەنەرلىك-كوم­مۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدار قۇ­رىلىسىن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. بۇل باعىتتا جەكە مەنشىك ينۆەستورلاردى تارتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساۋدىڭ ماڭىزى زور. 2011 جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قولداۋعا شامامەن 75 ميلليارد تەڭگە قاراستىرۋ كەرەك. پرەزيدەنت اتاپ ءوت­كەن­دەي, وسى شارالاردىڭ ءبارى جىل سايىن 6 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ءبىز تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىراتىن بولامىز, دەدى ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ 80 پايىزى جانە شاعىن قالالاردىڭ 100 پايىزى ورتالىقتاندى­رىل­عان تازا اۋىز سۋعا قول جەتكىزەدى. 2015 جىلعا قاراي رەسپۋبليكانىڭ تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىسى 100 پايىز تسيفر­لاندىرىلىپ, بارلىق ۇيلەردە ينتەرنەت جەلىسىنە, مۋلتيمەديالىق قىزمەتتىڭ كەڭ كولەمدى اۋقىمى مەن تسيفرلى تە­لەدي­دارعا قولجەتىمدىلىك قامتاماسىز ەتىلەدى. 2015 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك ماڭىز­دى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ كەم دەگەندە 50 پايىزى ەلەكتروندى تۇردە كورسە­تىلەتىن بولادى. ودان ءارى ەلباسى ەكونوميكانىڭ ساپالى ءوسۋى جانە الەمنىڭ نەعۇرلىم ەكو­نوميكالىق قابىلەتتى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا ەنۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. وتكەن جىلى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ­دىڭ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باع­دارلاماسى باستاۋ الدى. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە نەسيەلەرىنىڭ جالپى قۇنى 101,2 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 225 ءوتىنىش سۋبسيديالاۋعا قولداۋ تاپتى. 30 جوبا بويىنشا كەپىلدىكتەر بەرىلىپ, بيزنەستىڭ 129 سۋبەكتىسىنە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدار جۇرگىزىلدى. الماتى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وب­لىستارىندا يندۋستريالىق ايماقتاردى ۇيىمداستىرۋ جونىنەن جۇمىستار قازىر­دىڭ وزىندە باستالدى, 1175 كاسىپورىنعا سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتىلدى. قوسىمشا 8 مىڭعا جۋىق جاڭا تۇ­راق­تى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جوسپارلا­نىپ وتىر. بۇل ءبىرىنشى جىل ءۇشىن جاقسى ناتيجە. قارقىندى باسەڭسىتۋگە بولماي­دى, دەپ اتاپ كورسەتتى مەملەكەت باسشى­سى. وسى رەتتە پرەزيدەنت ۇكىمەتكە, ۇلتتىق بانككە جانە قارجى قاداعالاۋ اگەنتتىگىنە داعدارىستان كەيىنگى قالپىنا كەلۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. بۇل مىندەتتى شەشۋگە ەكى تۇرعىدان كەلۋ قاجەت, دەدى ەلباسى. بىرىنشىدەن, ءبا­سەكەگە قابىلەتتى كاسىپورىنداردىڭ ساۋى­عۋىنا كومەك كورسەتۋ كەرەك. بۇگىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلا­ماسىندا كاسىپورىنداردى ساۋىقتىرۋدىڭ كەيبىر تەتىكتەرى قاراستىرىلعان. نەسيەلەر بويىنشا مەجەلىك ساتىنى 3-تەن 4,5 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت. جاڭا باعدارلامادا بورىشتارى 4,5 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن كاسىپورىندارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋدى قاراستىرۋ كەرەك. ودان ءارى پرەزيدەنت قارجى جۇيەسىن ساۋىقتىرۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. داعدارىس كەزىندە بانكتەردىڭ نەسيەلىك پورتفەلى ايتارلىقتاي ناشارلادى. بانكتەر ءالى ناقتى سەكتوردى نەسيەلەۋگە كىرىسكەن جوق, ال ول ەكونوميكانىڭ وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋدە. سوندىقتان سترەستى اكتيۆتەر قورىنىڭ الەۋەتىن ىسكە قوسۋ قاجەت, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بانكتەر شىعىنداردى مويىنداۋعا بارىپ, جۇ­مىس ىستەمەيتىن اكتيۆتەردى سترەستى اكتيۆتەر قورىنا بەرۋى كەرەك, دەي كەلىپ, پرەزيدەنت مۇنداي مۇمكىندىكتىڭ تەك بيىل عانا بەرىلەتىنىن, ونىڭ ۋاقىتشا شارا ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. وسىنىڭ ءبارى كاسىپورىندار مەن قارجى ۇيىمدارىنا ءوسۋ ستراتە­گياسىنا كوشۋگە كومەكتەسەتىن بولادى. ءبىز الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جونىندەگى ءوزىمىزدىڭ ماقساتىمىزدى ءبىر ساتكە دە ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز, دەپ جالعادى ويىن مەملەكەت باسشىسى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى وعان جاعداي جاساۋى كەرەك. ءىجو ءوسىمى 30 پايىزدان كەم بولماۋى ءتيىس. ۇلتتىق قور اكتيۆتەرى ءىجو-ءنىڭ كەم دەگەندە 30 پايىزىن قۇرايتىن دەڭگەيگە قول جەتكىزىلەدى. 1400 شاقىرىمعا جۋىق جاڭا تە­مىر جول جەلىلەرى, 16 مىڭ شاقى­رىمعا جۋىق رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولدارى سالىنىپ, باسەكەگە قابىلەت­تى اۋە تاسىمالى رىنوگى قۇرىلاتىن بولادى. ءبىز ەكونوميكامىزدىڭ اگرارلىق سا­لا­سىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, ەتتى مال شارۋا­شى­لىعىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرامىز, دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت. 2016 جىل­دىڭ وزىندە ەت ەكسپورتى 60 مىڭ توننانى قۇرايتىن بولادى, ال ول 4 ميلليون توننا استىق ەكسپورتىنا تەڭ. مۇنىڭ ءوزى اۋىلدا 20 مىڭنان استام جۇمىس ورىن­دارىن قۇرۋعا جاعداي جاساپ, 100 مىڭنان استام اۋىلدىقتار تابىس كوزدەرىنە قول جەتكىزەتىن كۇن كەلەدى. پرەزيدەنت ودان كەيىن ساياسي جاڭعىرۋ, قوعامدا بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتى جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسە­لەسىنە توقتالدى. ءبىز ساياسي جۇيەنى جاڭ­عىرتۋدى جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسى­را­تىن بولامىز, دەدى ەلباسى. ولاردىڭ قاتارىندا پارلامەنتتىڭ, وعان ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىكتەرىن ۇلعايتۋ, ساياسي پارتيالار مەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ, سوت جۇيەسىنىڭ ءرولىن نىعايتۋ مىندەتتەرى تۇر. قاراپايىم ادامداردىڭ الدىنداعى مەنمەندىك, وركوكىرەكتىك, كەۋدەمسوقتىق – جەكەلەگەن شەنەۋنىكتەردىڭ ەڭ ءبىر «بەي­كۇنا» ادەتتەرى, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باس­شىسى. مۇنداي سوراقىلىقپەن, سو­نىڭ ىشىندە ءوز اراسىنداعىلارمەن دە, پارتيا كۇرەس جۇرگىزۋى ءتيىس. سوندىقتان ءبىز سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس­تە, شەنەۋنىكتەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر­دىڭ ورەسكەل قىلىقتارىنان ازاماتتار­دىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدا پارتيا مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءرولىن ارتتىراتىن بولامىز. ساياسي كۇرەس قيسىنى كەيدە قاتاڭ ءبا­سەكەلەستىكتى تۋىنداتادى, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. باسەكەلەستىك پار­تيا­نى شىنىقتىرادى, توقمەيىلسۋگە جانە بوساڭسۋعا جول بەرمەيدى. بىراق ءبىزدىڭ تاۋەل­سىزدىگىمىزدى نىعايتۋدا جانە حالىق­تىڭ ءال-اۋقاتىنا قول جەتكىزۋدە قازاق­ستان­داعى بارلىق پارتيالار بىرگە بولۋعا ءتيىس. بۇل جالپىالەمدىك ءداستۇر. ءدال وسىن­داي باسەكەلەستىككە ۇيرەنۋ قاجەت, تەك سوندا عانا دەموكراتيا داميتىن بولادى. ءبىز ەلىمىزدىڭ توڭىرەگىندەگى قايناعان وقيعالار احۋالىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىر­مىز. سوندىقتان ءبىزدىڭ ورتاق بورى­شى­مىز, قازاقستاندى سۇيەتىن ءاربىر ادام­نىڭ بورىشى – حالىقتىڭ بىرلىگى مەن ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ. بارلىق ازاماتتاردى, بارلىق ساياسي كۇشتەردى وسى­نى اركەز ەستە ۇستاۋعا شاقىرامىن, دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت. مەنىڭ پرەزيدەنتتىگىمە عانا ەمەس, سو­نىمەن بىرگە ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دەگەن سەنىم­نىڭ تاريحي اكتىسىنە اينالۋى ءۇشىن مەن ساي­لاۋ وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىل­دا­دىم, دەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇل ساي­لاۋدىڭ ەركىن جانە ءادىل بولۋى ءۇشىن ءبىز قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايمىز. ءبىز بۇكىل الەمگە پروگرەستى, ءبىزدىڭ حالقى­مىز­دىڭ وركەندەۋى مەن كۇش-قۋاتىن كور­سەتەتىن بولامىز. بۇكىل ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ۇلگىلى ەل رەتىندە الەمدىك قاۋىم­داستىقتا ماڭىزدى دا جاۋاپتى ءرول اتقاراتىن قازاقستاننىڭ وسكەلەڭ الەۋەتى مەن جاسامپاز ميسسياسىن بۇكىل الەم كورەتىن بولادى. سايلاۋ قورىتىندىسىندا ءماجىلىس ءمىن­دەتتى تۇردە كەمىندە 2 پارتيادان تۇ­را­تىن 2012 جىلعى پارلامەنت سايلاۋى دا ءدال وسىلايشا ءوتۋى ءتيىس. ءبىز باستالعان رەفورمانى ودان ءارى تەرەڭدەتە وتىرىپ, قۇقىق قورعاۋ جۇيە­سىن نىعايتاتىن بولامىز, دەپ جالعادى ويىن پرەزيدەنت ودان ءارى. كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ قاجەت. وتكەن جىلى الدىنداعى جىلعا قاراعاندا پارا الۋ جاعدايلارى 28 پايىزعا كوپ انىق­تالدى. 800-دەن استام سىبايلاس جەمقور­لار سوتقا بەرىلدى, ولاردىڭ اراسىندا جوعارى لاۋا­زىمدى شەنەۋنىكتەر دە بار. سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردان كەلگەن 3,7 ميلليارد تەڭگە شىعىن كەرى قايتارىلدى. پرەزيدەنت جاۋاپتى دا بەلسەندى سىرت­قى ساياسات جۇرگىزۋ ءىسىنىڭ ودان ءارى جال­عاسىپ, مەملەكەتتىڭ قورعانىس قا­بىلەتى مەن قاۋىپسىزدىگى نىعايتىلا­تىنىن اتاپ كورسەتتى. ءبىز ماڭگى دوستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ نەگىزىندە رەسەيمەن ستراتەگيا­لىق قارىم-قاتىناستاردى جان-جاقتى دامىتا تۇسەتىن بولامىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قىتاي جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن اراداعى سەنىم مەن ىن­تىماقتاستىق ودان ءارى تەرەڭدەپ, اقش جانە ەۋروپا وداعىمەن اراداعى سىندار­لى قارىم-قاتىناستار كەڭەيە تۇسپەك. بيىلعى جىلى ءبىز يسلام كونفەرەن­تسياسى ۇيىمىن باسقاراتىن بولامىز. قازاقستان شىۇ, اوسشك, ەۋرازەق سياقتى وڭىرلىك بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسى­نا دا بەلسەندى اتسالىسا بەرەدى. ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ ءۇشىن ارميانى قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەح­نيكانىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن جاراقتان­دىرۋ جالعاسىن تاپپاق, دەدى ەلباسى. ءبىزدىڭ سولداتتارىمىز بەن وفيتسەرلەرى­مىزدىڭ لايىقتى قىزمەت اتقارۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالاتىن بولادى. پارتيا فورۋمى مىنبەرىنەن ءبىزدىڭ با­لالارىمىزعا, قازاقستاندىقتاردىڭ جاس بۋىنىنا ءۇن قاتقىم كەلەدى, دەپ جالعادى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى. سەندەردىڭ ءبىرازىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءوسىپ-جەتىلدىڭدەر. تاۋەلسىزدىك قۇرداستارى 2020 جىلى 30 جاسقا تولادى. سەندەر باسقا ءومىردى كورگەن جوقسىڭدار, بىراق تاۋەلسىزدىك پەن تابىستارىمىزدىڭ بىزگە وڭايلىقپەن كەلمەگەنىن سەندەر بىلۋگە تيىسسىڭدەر. قازىر سەندەر ۇلكەن ومىرگە قادام جاساپ وتىرسىڭدار. اتا-انالارىڭ مەن وتان الدىندا وزدەرىڭنىڭ مىندەتتە­مە­لەرىڭ بار ەكەنىن سەزىنۋگە تيىسسىڭدەر. سەندەردىڭ ءومىر جولدارىڭدى ايقىن­داي­تىن مىندەتتەر سونىمەن بىرگە ناعىز ازا­ماتتىڭ بورىشى مەن قۇقىعى دا بولىپ تابىلادى. مەن سەندەردى, ەڭ الدىمەن, قا­لىپتاسقان تۇلعالار, تاماشا كاسىپقوي­لار جانە شىنايى پاتريوتتار تۇرعى­سىن­دا كورەمىن. بۇل فورمۋلانى مەن بۇكىل ءوز ءومىرىم بويىنا جيناقتادىم. ول ماعان ارقاشاندا كومەكتەستى. سوندىقتان مەن ونى امبەباپ قاعيدا سانايمىن. تۇلعا بولۋ دەگەنىمىز – جاۋاپتى بولۋ دەگەن ءسوز. ول ءۇشىن اعىنمەن مالتي بەرمەي, بەل­سەندى بولۋ قاجەت. كاسىپقوي بولۋ دەگەن ءسوز – ءوزىڭ شىنىمەن دە اينالىسقىڭ كەلگەن ومىرلىك ءىستى تاڭداي ءبىلۋ. جانە ونىڭ ءوزىن جاقسى تۇرعىدا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. كاسىپ دەگەنىمىز – تابىستى ءومىر­دىڭ نەگىزى. پاتريوت بولۋ – ءوز وتانىڭدى شىن جۇرەكتەن ءسۇيۋ, وزىڭە جانە ءوز حال­قىڭا سەنىپ, قوعامعا قىزمەت ەتۋ. بىراق ءوزىڭنىڭ تاريحىڭدى, انا ءتىلىڭدى, شىعۋ تە­گىڭدى بىلمەي ناعىز پاتريوت بولا الماي­سىڭ. ءبىزدىڭ ءبارىمىز سەندەردى ماقتا­نىش تۇتاتىنداي بولايىق, دەدى ەلباسى. پرەزيدەنت ودان كەيىنگى ءسوزىن اتا-انالارعا ارنادى. بالالاردى تاربيەلەۋ – سىزدەردىڭ ايرىقشا ازاماتتىق بورىش­تارىڭىز, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. «بالانىڭ باس ۇستازى اتا-انا» دەگەندى حالقىمىز تەگىن ايتپاعان عوي. بۇگىندە انا مەن بالاعا قولداۋ جاساۋدا مەملەكەت وراسان زور كۇش-جىگەر جۇمساپ وتىر. ولار ۇلت بولاشاعىنا سالىنعان ەڭ سەنىمدى, ەڭ قايىرىمدى ينۆەستيتسيالار. «بولاشاق قازاقستاندىقتى» تولىققاندى تۇلعا رەتىندە تاربيەلەۋ – مەملەكەتتىڭ جاس­تار ساياساتىنىڭ ماقساتى, جانە سونى­مەن بىرگە اتا-انالاردىڭ مىندەتى. بالا­نىڭ ايقىن ازاماتتىق ۇستانىمى بولىپ, الەۋمەتتىك بەلسەندى, قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن مەڭگەرگەن جوعارى ءبىلىمدى مامان بولۋى شارت. جاڭا بۋىن ءوز­گەرىستەردەن قايمىقپاي, كەرىسىنشە, ءور­شىل, سەرپىندى جوبالاردى ۇسىنۋى ءتيىس. پار­تيا جاس قازاقستاندىقتار اراسىندا­عى جۇمىستى كەڭىنەن جۇرگىزۋى كەرەك. ەلدىڭ جاستارىن بىرىكتىرىپ, «جاس ۇلان» ءبىرتۇتاس قوزعالىسىن قۇرۋ قاجەت. وسى ورايدا, پرەزيدەنت «جاس قىران» دەگەن اتاۋ بەرە وتىرىپ, جاستار ۇيىم­دارى­نىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى ماسەلەنى قاراستىرۋدى پارتياعا تاپسىر­دى. مەن, قازاقستاننىڭ تەك باي قوي­ناۋى­­مەن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, وتان­­نىڭ جانە بۇكىل الەمنىڭ يگىلىگىنە با­عىتتالعان پاراساتتى رۋحىمەن, مادە­نيەتى­مەن, ءور­شىل­دىگىمەن دە اتىن شىعار­عانىن قالاي­مىن, دەپ اتاپ ءوتتى نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى. جاس قازاقستاندىقتار وسى جوعارى ماق­ساتتار ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ, ءبىلىم الىپ, ەڭ­بەك ەتۋى ءتيىس. سەندەر ءوز ارماندارىڭ مەن جوسپارلارىڭدى جۇزەگە اسىرىپ, ءوز بو­لاشاقتارىڭدى قۇرۋلارىڭ ءۇشىن بارلىق جاعدايلاردى جاسادىق. الداعى سايلاۋ ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدى تاڭداۋ بولىپ تا­بىلادى. مەن وعان سەندەر – جاس قازاق­ستان­دىقتار, بىرەگەي ءبىرتۇتاس كوماندامەن مەنىمەن بىرلەسىپ جاڭا شىڭداردى باعىندىرادى دەگەن سەنىممەن بارىپ وتىرمىن. مەن سەندەرگە سەنەمىن, دەپ تۇيىندەدى ءوز ويىن ەلباسى. بۇگىن «نۇر وتاننىڭ» ءحىىى سەزىندە ءبىز قازاقستاننىڭ ودان ءارى دامۋ ۆەك­تورىن ايقىندايمىز, دەدى پرەزيدەنت. سىزدەر ەلدىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى شەنەۋنىكتىك ەمەس, قاراپايىم, ءتۇسى­نىكتى تىلمەن ءاربىر قازاقستاندىققا جەتكىزۋگە تيىسسىزدەر. ولار اركىمنىڭ دە قاراپايىم ارقاۋلىق قۇندىلىقتارىنا قاتىستى. ول – تۇرعىن ءۇي, دەنساۋلىق, ءبىلىم, وتباسى, جۇمىس. دامۋ مەن وركەن­دەۋدىڭ باستى ماقساتتارى دا وسىلار. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ نەگىزگى باعىت­تارى دا ءدال وسىلار بولۋعا ءتيىس. ءححى عاسىردا يننوۆاتسيالار دامۋدىڭ سينونيمىنە اينالىپ وتىر. سوندىقتان وزگەرىستەرگە بارىنشا بەيىمدەلە بىلگەن ادام عانا تابىسقا جەتپەك. بۇگىن مەن پارتيانىڭ الدىنا جاڭا ءورشىل مىندەتتەر قويامىن, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى. 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن لايىقتى ورىنداۋ ءۇشىن ەلدىڭ الداعى 20 جىلداعى بولا­شا­عىن جوبالاۋ جانە ماقساتتاردى بەلگىلەپ الۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ءاربىر ءوڭىرى, ەكونوميكانىڭ ءاربىر سالاسى تىڭعىلىق­تى جۇمىستار جۇرگىزىپ, ەڭ پەرسپەكتيۆا­لى جانە جۇزەگە اساتىنداي يننوۆاتسيا­لىق جوبالاردى ۇسىنۋى ءتيىس. ايتالىق, ولاردىڭ ەنەرگەتيكا, كولىك, ماشينە جاساۋ, مەتاللۋرگيا, قۇرىلىس, اگرويندۋستريا, مۇناي-حيميا, ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينا, عىلىم سالالارى بولۋى مۇمكىن. وسى­عان دەيىن بولماعان, بىراق 20 جىل­دان كەيىن بولاتىنداردى قۇرۋدى بەلگىلەۋ قاجەت. مۇنىمەن, ءبىرىنشى كەزەكتە, ءاربىر مينيستر مەن شەنەۋنىك اينا­لىسۋعا ءتيىس. ياعني, سالانىڭ 20 جىلدان كەيىن قانداي بولاتىنىنىڭ تولىق بەينەسىن جوبالاۋ قاجەت. مۇنىڭ ءوزى قازاق­ستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەي­تويىن اتاپ ءوتۋدىڭ وزىق ءتاسىلى بولماق. ءبىز ءوزىمىزدىڭ كۇش-جىگەرىمىزدى ناقتى­لى سەرپىندى يننوۆاتسيالارعا شوعىر­لاندىرا­تىن بولامىز, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ودان ءارى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تاياۋ 20 جىلداعى ستراتەگيالىق باعدار­لا­ماسىنىڭ نەگىزىنە اينالادى. وسى ار­قىلى ءبىز بو­لاشاق ۇرپاقتىڭ تاۋەلسىز­دىكتىڭ 40 جىل­دىعىن ونداعان تاماشا يننوۆاتسيالار تا­بىستى جۇزەگە اسقان ەلدە اتاپ وتۋلەرى ءۇشىن ستراتەگيالىق ىرگەتاس قالايتىن بولامىز. ءبىز جالپىۇلتتىق «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» ۇرانىن كوتەردىك. ولاي بولسا, تاۋەلسىزدىك مەرەيتويى قارساڭىندا حالىقپەن بىرلەسە وتىرىپ, وسىناۋ ءورشىل جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەيىك, ءسويتىپ, ءوز بولاشاعىمىزدى بىرلەسىپ قۇرايىق, دەدى ەلباسى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءحىىى سەزى پارتيا دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭگە بەتبۇرىس باستاۋى بولادى دەپ سەنەمىن. ءبىز جاڭا باعدارلاما قابىلداۋ ارقىلى ەل دامۋىنىڭ الداعى ونجىلدىعىندا باس پارتيا اتقارا­تىن باستى مىندەتتەردى ايقىندايمىز. بۇگىن ءبىز قابىلداعان جاڭا يدەولوگيالىق تۇعىر­ناما رۋحىن ەلىمىزدىڭ بارشا ازاماتتارى مەن پارتيا مۇشەلەرى تولىق سەزىنۋگە ءتيىس. ءبىز­دىڭ پارتيانىڭ كۇش-قۋاتى – بىرلىكتە. ءبىز بەرىك بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ۇلان-عايىر جەتىستىككە قول جەتكىزدىك. الداعى ۋاقىتتا اۋىزبىرلىگىمىزدى نىعايتا تۇسسەك, بۇدان دا بيىك بەلەستەردى باعىندىرا بەرەرىمىز انىق. ەكونوميكانى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ مەن قوعامدى جاڭارتۋعا قاتىسۋ – پارتيا ءۇشىن ۇلكەن ساياسي سىناق بولعالى تۇر. پارتيانىڭ بولاشاق تاعدىرى مەن ەلى­مىزدىڭ كەمەل كەلەشەگى «نۇر وتاننىڭ» ساليقالى باعىتىنا بايلانىستى بولماق. بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايتىن بولايىق, دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى.