باتىس قازاقستان وبلىسىندا يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق وسۋگە ۇلكەن ءۇمىت ارتىلعان. اتالعان باعىت شەڭبەرىندە وبلىستا جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن قۇرۋ جانە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ماسەلەسىنە كوپ كوڭىل ءبولىنەدى. وبلىستا نەگىزگى كاپيتالعا 355 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان, 2014 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسۋ 28% قۇرادى. اۋداندار مەن وبلىس ورتالىعىنىڭ قيماسىندا وڭدەۋشى ونەركاسىپتە نەگىزگى بولىكتى مىنالار قۇرايدى: ورال قالاسى – 70%, 14% بۇرلى, 6,5% زەلەنوۆسكي, 5,5% تەرەكتى اۋداندارى. قالعان اۋداندار ۇلەس سالماقتا نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا باعىتتالعان, وندا مالدىڭ باسىن كوبەيتۋ, ەت جانە ەت ءونىمدەرىن شىعارۋ كولەمىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن ءوندىرىستىڭ ءوسۋى بايقالادى.
«بۇگىنگى كۇنگە جاڭا ءوندىرىستەردى قۇرۋ جانە قولدانىستاعى ءوندىرىستى كەڭەيتۋ نەگىزگى ماقساتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە وبلىس بويىنشا 330 ملرد. تەڭگە سوماعا 41 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا, 2272 جۇمىس ورنى اشىلۋدا. العاشقى بەسجىلدىقتا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا 258 ملرد. تەڭگەگە 31 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, 1828 جۇمىس ورنى اشىلدى. 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپتىڭ جالپى كولەمىندەگى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جوبالارىنىڭ ۇلەسى – 30%, وڭدەۋشى ونەركاسىپتە 14% قۇرادى», دەپ حابارلادى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى يگور ستەكسوۆ.
«ورال ترانسفورماتور زاۋىتى» جشس وسىنداي جوبالاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى, جوبانىڭ قۇنى 3,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. قۋاتتىق ترانسفورماتورلاردىڭ تۇتىنۋشىلارى مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ءىرى كومپانيالارى, ەنەرگەتيكالىق كەشەن جانە تەمىرجول كاسىپورىندارى. بۇدان باسقا «ورال ترانسفورماتور زاۋىتى» جشس ءوز ءونىمىنىڭ 90%-ىن تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتاۋدى كوزدەيدى, يران نارىعىنا شىعۋدى دا جوسپارلاۋدا. بۇل جەردە 120 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. تولىق قۋاتپەن جۇمىس ىستەگەن كەزدە 600 جۇمىس ورنى اشىلادى.
2016 جىلدىڭ باسىنان جارتى ميلليارد تەڭگەگە 840 ترانسفورماتور شىعارىلعان. ال بۇل دەگەنىمىز, كاسىپورىن جوسپارلانعان قۋاتتىڭ 62,5%-ىنا قول جەتكىزدى دەگەن ءسوز. 300 ترانسفورماتور تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتالدى. بۇدان باسقا, اعىمداعى جىلى ورال ترانسفورماتور زاۋىتى تۇرىك ينۆەستورلارىمەن سەرىكتەستىكتە ەلەكتر تەحنيكالىق جابدىقتار ءوندىرىسى بويىنشا «ورالەلەكترو» جشس بىرلەسكەن كاسىپورنىن اشپاق.
«ازىرگە زاۋىتتىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 3500 دانا ترانسفورماتوردى قۇرايدى. الايدا, ەكىنشى جەلى اياقتالۋعا جاقىن, ول ىسكە قوسىلعان سوڭ كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتى ەكى ەسەلەنەتىن بولادى. قازىرگى كۇنگە بۇل جەردە 150 جۇمىس ورنى اشىلعان, زاۋىت تولىق قۋاتقا كوشكەننەن كەيىن شامامەن 650 جۇمىس ورنىن اشۋ قاراستىرىلادى. ونىڭ تولىق جوبالىق قۋاتى – جىلىنا 10 مىڭ دانا ترانسفورماتور», دەپ حابارلادى «Alageum Electric» حولدينگتىك كومپانياسى بايقاۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى سايدوللا كوجاباەۆ.
ەكىنشى بەسجىلدىقتا 440 جۇمىس ورنىن اشۋمەن جالپى سوماسى 72 ملرد. تەڭگە 10 جوبانى ەنگىزۋ جوسپارلانعان. 2015 جىلى 2 جوبا ەنگىزىلدى. ونىڭ بىرەۋى گاز-تۋربينالى ەلەكتر ستانساسى. «باتىس پاۋەر» جشس ەنەرگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە وبلىستىڭ ەنەرگيالىق تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋگە, سونداي-اق, ەلەكتر ەنەرگياسى بويىنشا ەكسپورتتاۋشى قاتارىنا ەنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2016 جىلى 270 جۇمىس ورنىن اشۋمەن قۇنى 52 ملرد. تەڭگە بولاتىن 6 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. سولاردىڭ ءبىرى – ك5 ەكولوگيالىق كلاستى موتور وتىندارىن وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسى («كوندەنسات» اق). بۇل جوبا قازاقستاننىڭ باتىس ايماعىنىڭ ساپالى اۆتوموبيل بەنزينىنە قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «كوندەنسات» اق 5-ءشى ەكولوگيالىق كلاستى جوعارى وكتاندى ەتيلدەنبەگەن بەنزيننىڭ كەڭ اسسورتيمەنتىن شىعاراتىن بولادى. جوبانىڭ قۇنى – 45 ملرد. تەڭگە.
تاعى ءبىر جوبا – 600 تونناعا دەيىن قۇرعاق سالماقتى جاڭا كلاستى كەمەلەر شىعارۋدى يگەرۋ ءۇشىن تەڭىز كەمە قۇرىلىسىن دامىتۋ («زەنيت» ورال زاۋىتى» اق). زاماناۋي كاتەرلەر مەن كەمەلەر شىعاراتىن «زەنيت» زاۋىتى بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكانىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋدا. 23 اسكەري كەمە جانە كۇزەت كاتەرلەرى زاۋىت ونەركاسىبىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ كەمە قۇرىلىسى سالاسىنىڭ جولباسشىسى بولىپ تابىلادى.
«قازىر «زەنيت» زاۋىتىندا ءوندىرىستى جاڭارتۋ جۇرگىزىلۋدە. جىلدىڭ اياعىنا قاراي جاڭا تسەح پايدا بولادى. سودان كەيىن كاسىپورىن سۋ سىيىمدىلىعى 600 تونناعا دەيىن جەتەتىن ارنايى كەمەلەردى شىعارا الادى», دەيدى وبلىس اكىمى التاي كۇلگىنوۆ.
ءوندىرىستى جاڭارتۋدىڭ اتالعان باعىتىن تاڭداۋ كاسپيدە مۇناي-گاز ونىمدەرىن ءوندىرۋ كەزىندە تەڭىز وپەراتسيالارىن قولداۋ قاجەتتىلىگىنە نەگىزدەلگەن. جوبانىڭ قۇنى – 460 ملن. تەڭگە. بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ وندىرىلەتىن ءونىم نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋگە, ءىرى كولەمدى كەمە قۇرىلىسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تاعى ءبىر ءورشىل جوبا – جىلىنا قۋاتتىلىعى 10 توننا ۋىلدىرىق جانە 131 توننا بەكىرە ەتى بولاتىن قارا ۋىلدىرىق جانە تاۋارلى بەكىرە ءوندىرىسى بويىنشا اكۆامادەني كەشەن قۇرۋ. العاش رەت تۇيىق سۋمەن جابدىقتاۋ شارتتارىندا قارا ۋىلدىرىق جانە بەكىرە ەتىنىڭ ءوندىرىسى جولعا قويىلاتىن بولادى. جوبانىڭ قۇنى – 4,5 ملرد. تەڭگە.
«ءبىز جالپى الاڭى 12 مىڭ شارشى مەتر زاۋىت سالامىز. سالىستىرۋ ءۇشىن كەلتىرەيىن, مىسالى, رەسەيدە شامامەن 10 توننا تاۋارلى قارا ۋىلدىرىق وندىرىلەدى. جوبانىڭ قۇنى 3,6 ملرد. تەڭگە. قازىر جوباعا ينۆەستيتسيانى «Ordabasy Group» سالۋدا, دەپ حابارلايدى «اكۆامادەني تاجىريبە-ونەركاسىپتىك ءوندىرىس وقۋ-عىلىمي كەشەنى» جشس باس ديرەكتورى الماز سامارحانوۆ.
كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدا كىشى جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. جىلدىڭ باسىنا وبلىستا تىركەلگەن كىشى جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 45,4 مىڭدى قۇرادى. بۇل سالادا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ جالپى سانى – 108 مىڭ ادام, بۇل الدىڭعى جىلعا قاراعاندا 3%-عا كوپ. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنەن مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق تولەمدەرى 49 ملرد.تەڭگە قۇرايدى, بۇل الدىڭعى جىلعا قاراعاندا 2 ملرد. تەڭگەگە ارتىق.
«بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ونى ىسكە اسىرۋدىڭ باسىنان باستاپ 56 ملرد. تەڭگەگە 513 جوبا ماقۇلداندى. 22 مىڭ جۇمىس ورنى ساقتالدى, 3300-دەن استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. اۋىلدى جەرلەردە 20 ملرد. تەڭگەگە 195 جوبا قولداۋ تاپتى. 2015 جىلى 6 ملرد. تەڭگەگە 108 جوبا ماقۇلداندى. قولدانعان جوبالاردىڭ جالپى سانىنىڭ 56%-ى اۋىلعا تيەسىلى», دەپ حابارلايدى كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ميرجان ساتكانوۆ.
«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» شەڭبەرىندە 2015 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 466 ملن.تەڭگە سوماعا 231 ميكرونەسيە بەرىلدى. بارلىعى 3136 جۇمىس ورنى اشىلدى.
2015 جىلى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى قولداۋعا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر قاراجاتى ەسەبىنەن, سونداي-اق, ۇلتتىق قوردان 7 ملرد. تەڭگە ءبولىندى, بۇل 2014 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 42%-عا كوپ. وسى كەزەڭدە وبلىستىڭ اگروقۇرىلىمدارى 6 ملرد. تەڭگە نەسيەلىك قورلاردى تارتتى, بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 14%-عا كوپ. ليزينگكە 1,0 ملرد. تەڭگەگە 284 بىرلىك اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى ساتىپ الىندى.
اگروونەركاسىپتىك كەشەندە ەت ءوندىرۋ مەن قايتا وڭدەۋ بويىنشا جانە ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى تارتۋ بويىنشا جوبالار تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ەكسپورتقا باعىتتالعان ەت جانە ەت ونىمدەرى كاسىپورىندارى جۇمىس جاسايدى. جالپى العاندا, وبلىس بويىنشا 21 اسىل تۇقىمدى شارۋاشىلىق, اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدىڭ 26 مىڭ باسىنا 101 اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتورلار, 12 مىڭ باسقا ارنالعان 6 بورداقىلاۋ كەشەندەرى جۇمىس ىستەيدى. 2800 باسقا ارنالعان 4 بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ قوسىمشا قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. جاڭا بورداقىلاۋ وندىرىستەرىن قۇرۋ بويىنشا ينۆەستورلاردى تارتۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرۋدە.
2015 جىلى «قازاگرو» اق قاتىسۋىمەن جالپى سوماسى 3,2 ملرد. تەڭگەگە 10 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى.
«وسى جىلى ەگىس ناۋقانىنا 414 شارۋا قوجالىعى قاتىسادى: ونىڭ ىشىندە 274 ءداندى داقىل وندىرىسىمەن, 81 – ماي, 156 – جەم-ءشوپ, 51 — كوكونىس جانە باقشا شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. مال شارۋاشىلىعىن قولداۋ ءۇشىن ءبىز ءداندى داقىل الاڭدارىن قىسقارتامىز جانە جەمشوپ الاڭدارىن كوبەيتەمىز. سونداي-اق, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ دا سانى ارتۋدا. سوڭعى جىلدارى شارۋاشىلىقتار سانى 2-3%-عا كوبەيدى», دەپ حابارلايدى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى مارات وڭعاربەكوۆ.
اگروونەركاسىپتىك كەشەن تاۋارلارى ىشكى نارىقتا دا جانە سىرتقى نارىقتا دا ساتىلادى. وبلىستىڭ ءىرى ەكسپورتشىلارىنىڭ ءبىرى – «كۋبلەي» جشس-ءنىڭ ەت جانە كونسەرۆى ونىمدەرىنىڭ 100-دەن استام ءتۇرى قازاقستاننىڭ ىشىنە دە, جاقىن شەتەل نارىقتارىنا دا جەتكىزىلەدى. «كۋبلەي» جشس ءبىر اۋىسىمدا 10 توننا ەت (ىقم 70 باسى) ءوندىرۋ قۋاتى بار سۋىق قاساپحانا قۇرىلىسى بويىنشا جوبانى قوسىمشا جۇزەگە اسىرۋدا.
«جايىق ەت» جشس, «مياسودەل» ساۋدا بەلگىسىمەن ەت جانە شۇجىق بۇيىمدارىن شىعارۋمەن اينالىسادى, بۇل پاتەنتتەلگەن برەند قازاقستان مەن جاقىن جانە الىس شەتەلدەردە تانىمال.
جىل سايىن ءىرى قارا مال جانە ۇساق قارا مالدىڭ باسى وسۋدە, الايدا, وكىنىشكە وراي, نارىقتا مال تەرىسىنە سۇرانىس جوق. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن «پوش-رۋنو» تەرىلەردى وڭدەۋ بويىنشا كاسىپورىن قۇرىلادى, ول ينۆەستوردىڭ ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. جوبانىڭ قۋاتى – جىلىنا 210 مىڭ ءىرى قارا مال تەرىسى 750 مىڭ ۇساق قارا مال تەرىسى. تۇپكىلىكتى ناتيجەدە كاسىپورىن تەرى بۇيىمدارىن شىعاراتىن بولادى. ناتيجەسىندە شامامەن 100 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. جاقىن ۋاقىتتا قۇرىلىس جۇمىستارى باستالادى.
زەلەنوۆ اۋدانىنىڭ ششاپوۆو اۋىلىندا ەت ءوندىرۋ باعىتىنداعى قۇس فابريكاسى «جايىق اگرو لتد» جشس سالۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە, قۋاتى – جىلىنا 6 مىڭ توننا قۇس ەتى. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 3,5 ملرد. تەڭگە.
«اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ وبلىس حالقىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە جانە تاعام ونىمدەرىنە باعالاردى تۇراقتاندىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇل جوبا وبلىس حالقىن وزىمىزدە وندىرىلگەن قۇس ەتىمەن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى, ال وبلىستىڭ قۇس ەتىنە قاجەتتىلىگى جىلىنا 3000 توننادان ارتىق. سونداي-اق, قوسىمشا 109 جۇمىس ورنى اشىلاتىن بولادى. قارجىلاندىرۋ ينۆەستوردىڭ ءوز قاراجاتى جانە نەسيەلەۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسادى. پايدالانۋعا ەنگىزۋ كەلەسى جىلعا جوسپارلانىپ وتىر», – دەدى وبلىس اكىمى التاي كۇلگىنوۆ
وبلىس بويىنشا اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جالپى ۇزاقتىعى 6 530 كم. قۇرايدى, ونىڭ 1 392 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جانە 5 137 شاقىرىمى وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزداعى جول. 2016 جىلى رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جەلىسىن جوندەۋ جانە ۇستاۋعا 9 ملرد. تەڭگە ءبولىندى.
بارلىعى اعىمداعى جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا 230 شاقىرىمنان استام اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولدارىن جوندەۋ جوسپارلانعان.
داعدارىسقا قارسى شارالار شەڭبەرىندە 2016 جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جانە قاجەتتى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمعا 12 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. 2016 جىلى بارلىق قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنەن جالپى الاڭى 130 مىڭ شارشى مەتر 15 كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي سالۋ جانە 22 ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن سالۋ جوسپارلانعان.
ورالدا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا بەس ۇيدەن قۇرالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جۇرۋدە. بەس ءجۇز پاتەر كەزەكتە تۇرعاندار اراسىندا بولىنەتىن بولادى.
«جوبا 2,9 ملرد. تەڭگە سوماعا باعالانادى. ولار «بايتەرەك» ۇقح ارقىلى ءبولىنگەن. سونداي-اق, قالادا تۇرعىنۇيقۇرىلىسجيناقبانكىنىڭ سالىمشىلارىنا ارنالعان ءۇش ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. قازىر ينجەنەرلىك جەلىلەردى تارتۋدى اياقتاۋ عانا قالدى», – دەيدى قالالىق قۇرىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى رۋستەم زاكارين.
«ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسى شەڭبەرىندە باتىس قازاقستان وبلىسىندا قازاقستاندىق بىرتەكتىلىكتى نىعايتۋ, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا ءتۇرلى اكتسيالار مەن ءىس-شارالار ءوتتى.
وبلىس بويىنشا «بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىمنىڭ جول كارتاسى» مەگاجوباسى شەڭبەرىندە ون مىڭداعان ادامداردىڭ قاتىسۋىمەن 800 ءىس-شارا وتكىزىلدى, 700 تۇرعىنعا 7,5 ميلليون تەڭگە سوماعا كومەك كورسەتىلدى. 2000-نان استام ادامنىڭ قاتىسۋىمەن 125 كونفەرەنتسيا, دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزىلدى, 390 مەكتەپتە «ماڭگىلىك ەل» تاقىرىبىنا ساباقتار جۇرگىزىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس اعىمداعى جىلدىڭ اقپان ايىندا ورال قالاسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءۇيى اشىلدى, ول ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا جانە بىرەگەي ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدى.
سونداي-اق, «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى» جالپىحالىقتىق جوبا جۇزەگە اسىرىلادى, ونىڭ باستالۋى وبلىستا اسسامبلەيا ءۇيىن اشۋمەن قاتار كەلىپ, وسى جىلدىڭ 4 اقپانىندا باستاۋ الدى.
مەرەكە تاڭاتاروۆ
باتىس قازاقستان وبلىسى