اقش پرەزيدەنتى باراك وباما ءوزىنىڭ كۋبا رەسپۋبليكاسىنا ساپارىن «تاريحي وقيعا جانە تاريحي مۇمكىندىك» دەپ باعالادى. ارينە, جۇرت ونىڭ بۇل پىكىرىن ءوزىن ءوزى ماداقتاعاندىق دەپ قابىلدامايتىنى انىق. اڭگىمە بۇرىن ءبىر-ءبىرىن جاۋ سانايتىن ەلدەردىڭ تابىسۋىندا بولىپ وتىر.
جاۋلاسۋ ەكى جاققا دا ءتيىمسىز. كۋبا سياقتى ارالداعى شاعىن ەلگە عانا ەمەس, الەمگە ايتقانىن ىستەتىپ وتىرعان اقش-تاي الىپ ەلگە دە ءتيىمسىز. بۇكىل كوممۋنيستىك جۇيە بۇل ارال-مەملەكەتتى ءوزىنىڭ ءبىر اسكەري بازاسىنا اينالدىرسا, اقش وعان قارسى ءبىراز اسكەري شارالاردى جۇرگىزۋگە ءماجبۇر بولدى. ول ميللياردتاعان دوللار قارجىنى تالاپ ەتتى. كسرو-نىڭ باسشىسى بولعان نيكيتا حرۋششەۆتىڭ ۇرداجىق ءبىر ارەكەتى وسى كۋبا جەرىندە بولعان. 1962 جىلى وسىندا يادرولىق سوعىستىڭ باستالا جازداعانىن دا ەشكىم ۇمىتپايدى. سوندا اقش پرەزيدەنتى دجون كەننەديدىڭ ۇستامدىلىعى, حرۋششەۆتى كەلىسىمگە شاقىرۋى الاپات سوعىستىڭ الدىن العان.
كۋبا الىستاعى اعايىندارى كسرو-عا, قىتايعا, ۆارشاۆا شارتى ەلدەرىنە ارقا سۇيەدى. ولاردان از دا العان جوق. اسكەري قورعانىش بولعانى ءوز الدىنا, كوپ قارجىلاي كومەك بەردى. جاي بەردى, قارىزعا بەردى. ءتىپتى, بەرتىندە, وسى وتكەن جىلى كسرو-نىڭ مۇراگەرى رەسەي كۋباداعى 32 ميلليارد دوللار قارىزىن دا كەشتى. از ەمەس, بىراق الىپ كورشىسىمەن جاۋلاسۋ كۋباعا بۇدان دا قىمباتقا تۇسكەن. كۋبا ەكونوميستەرىنىڭ ەسەبىنە قاراعاندا, اقش-تىڭ بۇل ەلگە ساۋدا ەمبارگوسىن جاريالاۋىنان كۋبا ەكونوميكاسىنا 236 ميلليارد دوللار زيان كەلىپتى. بۇل دوس ەلدەرىنىڭ كومەگىنەن الدەقايدا كوپ.
اقش-قا نەگە ساۋدا ەمبارگوسىن ەنگىزدىڭ دەپ وكپە ايتۋدىڭ دا ءجونى جوقتاي. كۋبا الىستاعى دوستارىنا ارقا سۇيەپ, 1960 جىلى ءوز اۋماعىنداعى اقش مۇلكىن يەمدەنىپ الدى. سوندا ۆاشينگتون ەمبارگو ەنگىزدى, 1961 جىلى ديپلوماتيالىق قاتىناسىن ءۇزدى. 1982 جىلى بۇل ەلدى تەرروريزمدى قولدايتىن ەلدەر تىزىمىنە كىرگىزدى. وسىلايشا, كۋبا ايتارلىقتاي ەكونوميكالىق تا, ساياسي دا شەكتەۋگە ۇشىرادى. وزىنە ءوزى جاسادى. الىستاعى اعايىننىڭ ءوز كۇيلەرى كەتىپ, قارايلاسا الماعان. سوندا كۋبا وتكەن ىسىنە وكىنگەن دە شىعار. بىراق, وكپەسى قاتىپ قالعان اقش پرەزيدەنتتەرىنىڭ ەشقايسىسىنىڭ كۋباعا ءىشى جىلىمادى.
بۇل توڭدى بۇزعان ب.وباما بولدى. مۇنى ناعىز قايراتكەرلىك قادام دەپ باعالاعان ءجون بولار. بۇل كوپ قايراتكەرلەردىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن قادام. اسىرەسە, مەن ۇلى ەلدىڭ باسشىسىمىن دەپ كوكىرەگىن كوتەرەتىن كەردەڭدەردىڭ قولىنان كەلمەيدى. وباما كىشىرەك ەلدىڭ باسشىسىن (راۋل كاسترونى) تومەندەتپەي, الدىمەن ءوزى قولىن ۇسىندى. ءتورت كەزدەسۋگە دە ءوزى باستاماشى بولدى. سونىڭ ارقاسىندا جاۋلىق تىيىلدى, ەل تابىستى, ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورنادى. كۋبا تەرروردى قولداۋشى ەل تىزىمىنەن شىعارىلدى.
ب.وبامانىڭ كۋباعا ساپارى جونىندە ءارتۇرلى پىكىر ايتىلىپ جاتىر. امەريكالىقتاردىڭ 60 پايىزى ونى قۇپتايدى ەكەن. كورشى ەلدەردىڭ تابىسقانىن ءجون سانايدى. ال ەل حالقىنىڭ 40 پايىزىنىڭ قۇپ كورمەيتىنىنە, ارينە, تاڭداناسىڭ. بۇلار پرەزيدەنتتىڭ ساياسي قارسىلاستارىن قولداۋشىلار, سىرت جاقتاعى جالپى اقش-قا قارسىلار ەكەنى انىق. پرەزيدەنتتىككە رەسپۋبليكاشىلاردىڭ باس ۇمىتكەرى دونالد ترامپ كۋبا وبامانى جوندەپ قارسى المادى دەپ, اقش ابىرويىن ويلاعان بولادى. سونداعىسى قارسى الۋعا راۋل كاسترو شىقپاعان كورىنەدى. شىن مانىندە, كاسترونىڭ قارسى الۋى الدىن الا قاراستىرىلماعان ەكەن. مۇنى باراك وبامانىڭ كىشىپەيىلدىلىگى, 80-نەن اسقان قارتتى اۋرەلەمەگەنى دەسە دە بولار. مىقتىلارعا كىشىپەيىلدىلىك جاراسادى.
كىم نە دەسە دە, ب.وبامانىڭ كۋباعا ساپارى تاريحي وقيعا بولىپ تاريحقا ەنەتىنى, باسقا قايراتكەرلەرگە ونەگە بولاتىنى داۋسىز. ەكى ەل اراسىندا ءالى دە شەشىلمەگەن ماسەلە كوپ. بىراق ەڭ باستىسى – جاقسىلىققا, تابىسۋعا, تۇسىنىستىككە جول اشىلدى. ونى اشقان بيلىك مەرزىمى اياقتالىپ كەلە جاتقان باراك وباما. وسىنداي ىستەرىمەن دە ول تاريحتا قالادى.
شەكارا ماسەلەسى ميتينگىمەن شەشىلمەيدى
قىرعىز بەن وزبەك اعايىنداردىڭ شەكاراسىندا جانجال تۋدى. زەردەلەپ قاراعاندا, الىپ بارا جاتقان دا ەشنارسە جوق سياقتى. ال ايقاي كۇشتى-اق. نوتا دا تاپسىرىلىپ جاتىر, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا رەسمي ءوتىنىش تە جاسالعان.
جاعدايدى ءدوپ باسىپ ايتۋ دا قيىن. جانجالداسقان ەكى جاق ونى وزدەرىنشە تۇسىندىرەدى. قىرعىز جاعى وزبەكتەر شەكاراعا اسكەر مەن تەحنيكاسىن اكەلدى (2 بتر جانە 2 كاماز, 30-40 سولدات), بەلگىلەنبەگەن ايماققا كىردى دەيدى. وزبەكتەر ەشقانداي كەلىسىمدى بۇزعانىمىز جوق, كەلىسىم شەگىندە ارەكەت ەتىپ جاتىرمىز دەيدى. تەك ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا شەكارا كۇزەتىن كۇشەيتكەندەرىن ايتادى.
بۇل جانجالعا, اسىرەسە, قىرعىز جاعى قاتتىراق كوڭىل ءبولىپ وتىر. ەل پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ ۇقشۇ-عا ءوتىنىش ايتىپ, جانجالدى شەشۋگە كومەك سۇراسا, ۇكىمەت باسشىسى تەمىر ساريەۆ داۋلى ايماققا, جالالاباد وبلىسىنا بارىپ, حالىقتى سابىرعا شاقىردى. ماسكەۋدە ۇقشۇ-نىڭ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى بولىپ, العاشقى كۇنى ەشقانداي شەشىم قابىلدانعان جوق. كەيىن قانداي شەشىمگە توقتارى بەلگىسىز. ال قىرعىزستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ جانجال ايماعىنا ساپارىنا توقتالعان ءجون-اق.
اڭگىمە بۇل ايماققا ساريەۆپەن جارىسىپ, بالكىم, وزىڭقىراپ, وپپوزيتسيا بەلسەندىلەرى, بىرقاتار ارانداتۋشىلار دا جەتكەن. ولار 500-1000 ادام قاتىسقان ميتينگ وتكىزىپ تە ۇلگەرگەن. ۇكىمەت باسشىسى سولارمەن اڭگىمەلەسىپ, «شەكارا ماسەلەسىن ميتينگىمەن شەشۋگە بولمايدى, وعان ديپلوماتيالىق جول كەرەكتىگىن» ءتۇسىندىردى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءجون ايتىپ وتىرعانى داۋسىز. بىراق ونىڭ ءسوزى سول حالىققا جەتە قويعانى دا كۇماندىلەۋ. وپپوزيتسيا تىك كوتەرىلىپ, مىنا جاعدايدى بيلىكتى سىناۋعا پايدالانىپ وتىر. ولار مۇنى بيلىكتىڭ ارەكەتسىزدىگىنەن دەيدى. سونىڭ سالدارىنان «جاۋ» كەلىپ قالدى, قاسيەتتى جەردىڭ ءار سۇيەمىن قورعاۋعا حالىق كوتەرىلۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتادى. جەر ءۇشىن قان قوزادى. ونى ارانداتۋشىلار جاقسى بىلەدى.
سول ميتينگتە بەلگىلى وپپوزيتسيالىق قايراتكەر ازىمبەك بەكنازاروۆ «پۋتينگە, حالىقارالىق قوعامداستىققا» اراعا جۇرۋگە ۇسىنىس جاسادى. تاعى ءبىر جاس بەكنازاروۆ (رۋسلان) پايدا بولىپ, حالىقتى كۇرەسكە شاقىردى.
كوكتەمدە قىرعىز اعايىنداردىڭ قانى قوزادى دەسەك, ولاردىڭ نامىسىنا تيگەندەي بولاسىڭ, ال ارانداتۋشىلاردىڭ قاۋىرت قيمىلداپ جاتقانى دا شىندىق. ولار بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن پايدالانىپ, جاعدايدى ۋشىقتىرۋعا بارىنشا ارەكەت جاساۋدا. قىرعىزستاننىڭ ءبىراز جەرى كورشىلەرىنە كەتكەن دەپ بايبالام سالۋدا. قىتاي, وزبەكستان, تاجىكستاندى بىلاي قويعاندا, ءتىپتى, قازاقستاندى دا اۋىزعا الادى. مۇنداي داۋرىعۋدىڭ ماقساتى – قالايدا ەل ءىشىن ءبۇلدىرۋ, جاعدايدى ۋشىقتىرۋ. بيلىك تە سولاردىڭ ارانداتۋىنان اسا الماي وتىرعان سىڭايلى.
شەكارا – ارينە, ماڭىزدى ماسەلە. ونى بىردەن قولعا الىپ, شەشىپ تە تاستاۋ كەرەك ەدى. ولاي ەتپەگەننىڭ اياعى بۇگىنگى داۋ-دامايعا سوقتىرىپ وتىر. ەندى, بۇل ماسەلەنى ارانداتۋشىلاردىڭ جەتەگىندە كەتپەي, بارىنشا بايىپپەن شەشكەن ءجون. اعايىندىققا جۇگىنۋ ارقىلى شەشىلەتىن ماسەلەنى الەم تالقىسىنا سالۋ دا قاجەتسىز-اق قوي دەيسىڭ. اعايىنداردىڭ ءوز قوتىرلارىن وزدەرى قاسىعانى ءتيىمدى. باسقالار قاسىسا, قانى شىعادى.
ماماديار جاقىپ, جۋرناليست.
