يندۋستريالاندىرۋ ءىسى ىلگەرىلەي بەرەدى

وتكەن 2015 جىل قازاقستان ەكونوميكاسىندا ەلەۋلى جەتىستىكتەرمەن ەستە قالدى. بۇل جىلى ەلىمىزدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 800 ميلليارد تەڭگەنىڭ 120 جوباسى ىسكە قوسىلدى. 10 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. قازاقستان تۇڭعىش رەت الەمنىڭ جەتەكشى 50 ەكسپورتتاۋشىلارىنىڭ قاتارىنا قوسىلىپ, 43-ءشى ورىنعا تابان تىرەدى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىردى. الدىن الا بولجامدار بويىنشا جاڭا عانا ەسىگىن اشقان 2016 جىل ەكونوميكا ءۇشىن كۇردەلى بولادى دەگەن سوزدەر بار. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل جىلى الەمدى كەرنەگەن داعدارىس بۇرىنعىدان دا تەرەڭدەي تۇسپەك. ءبارىن بىلاي قويعاندا, وسى ۋاقىتقا دەيىن سەرپىندى قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقان قىتاي ەكونوميكاسى سىر بەرىپ وتىر. ەكىنشى الىپ كورشىمىز رەسەي ەكونوميكاسىنداعى جاعداي دا ءماز ەمەس. وتكەن جىلى بۇل ەلگە سىرتتان كەلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالار كولەمى ەداۋىر ازايىپ كەتكەن. قۇلدىراعان مۇناي باعاسى جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرا تۇسۋدە. مىنە, وسى قيىندىقتاردىڭ بارلىعى ەكى الىپ ەلدىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستاندى دا اينالىپ وتپەيتىنى انىق. بىراق سوعان قاراماستان, ءبىز وتكەن جىلدى تابىستى قورىتىندىلادىق. ەكو­نومي­كامىز بۇل جىلدى دامۋ جاعدايىن­دا وتكىزدى. ونىڭ ۇستىنە بىزگە كەلىپ جات­قان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى كوبەي­مەسە, ازايعان جوق. ياعني, قازاقستان الەم ەلدەرىنىڭ الدىندا ءوزىنىڭ ينۆەس­تي­تسيالىق تارتىمدىلىعىن ساقتاپ قالا الدى. بۇل ءبىزدىڭ رەسەي ەكونوميكاسى­مەن سالىستىرعانداعى ءبىر ارتىقشى­لى­عىمىز جانە بيىلعا جىلعا وزەك ەتەتىن باسىم­دىقتارىمىزدىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. رەسەيمەن سالىستىرعاندا قازاقستاندىق ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تاعى ءبىر ءوتىمدى تۇسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ ىسىنە بەلسەندى تۇردە ەرتەرەك كىرىسكەندىگىمىز بولىپ تابىلادى. وتكەن بەسجىلدىقتا ءبىز بۇل ماسەلەدە ءبىراز تاجىريبە جيناقتاپ, ارتىق-كەم تۇسىمىزدى ەكشەپ الدىق. قاجەتتى باعدارلاما مەن زاڭدار ساقاداي-ساي ازىرلەندى. يندۋستريالاندىرۋ ءىسى ءوزىنىڭ بۇلجىماس داڭعىل جولىنا ءتۇستى. سوندىقتان, 2016 جىلى دا بۇل ءىس جالعاسىن تاباتىندىعى انىق. بىزگە كۇنى بۇرىن بەلگىلى بولعانىنداي, 2016 جىلى بۇل ىسكە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 40,7 ميل­ليارد تەڭگە جۇمسالاتىن بولادى. بۇ­دان بولەك اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن دامىتۋعا 193 ميلليارد تەڭگە ءبولى­نەدى. ناق وسى بيىلعى جىلدان باستاپ, اگروونەركاسىپ سالاسىنداعى دايىنداۋشى ۇيىمدارعا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا شارالارى جۇزەگە اسىرىلا باستايدى. ارينە, مۇندا ءسوز بولىپ وتىرعان قارجىلار تەك مەملەكەت تاراپىنان قوسىلاتىن ۇلەس بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ سالاسىنا نەگىزگى قارجى جەكەمەنشىكتەن, سونىڭ ىشىندە, شەتەلدىك ينۆەستورلاردان ءتۇسۋى ءتيىس. وتكەن جىلى كورشىلەس قىتايمەن, ۇلىبريتانيامەن, فرانتسيامەن, كۋۆەيتپەن جانە باسقا دا بىرقاتار ەۋروپالىق ەلدەرمەن جاسالىنعان مەموراندۋمدار مەن كەلىسىمدەر بيىلعى جىلى دا ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ ىسىنە جاڭا قارقىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. ءتىپتى, باسقانى بىلاي قويعاندا, كورشىمىز قىتايدان قازاقستانعا ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ كوشىرىلۋى بيىلعى جىلدان باستاۋ الىپ, قازاقستان ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىنمەن دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن بەرۋى ابدەن ىقتيمال. ونىڭ سىرتىندا الدىن الا جوسپارلانعانداعىداي, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزى تولىقتاي ىسكە قوسىلاتىن بولادى. باستاپقىسىندا بۇل عاسىرلىق ماڭىزى بار الىپ جوبانىڭ بىرقاتار بولىكتەرى كونتسەسسيالىق نەگىزدە جانە ينۆەستيتسيالىق قارجىلاردى قاراستىرۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى دەپ جوسپارلانعان ەدى. الايدا, ىقتيمال كونتسەسسيونەردىڭ تابىلماۋىنان قازاقستان ۇكىمەتى ءوزىنىڭ باستاپقى شەشىمىن وزگەرتىپ, وعان حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىن تارتۋ جونىندە ۇيعارىم جاسادى. ءسويتىپ, بۇل جۇمىس ءوزىنىڭ جالعاسىن تاپتى. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» كولىك ءدالىزىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ازىرلەنگەن تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنە سايكەس ۇلكەن الماتى اينالما جولىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اينالما جول قۇرىلىسى اياقتالعاننان كەيىن ول اتالمىش دالىزبەن قوسىلادى. ءسويتىپ, ءدالىز پايدالانۋعا بەرىلەدى. ايتا كەتەيىك, بۇل حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىز مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن 2009 جىلى باستالعان بولاتىن. جوبا بويىنشا جالپى جولدىڭ 2 452 شاقىرىمى قايتا سالىنادى. ونىڭ 1 390 شاقىرىمى 1 تەحنيكالىق ساناتتاعى 4 جولاقتى قوزعالىسقا ارنالعان. 2009 جىلدان 2014 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە رەسەي فەدەراتسياسى شەكاراسىنان شىمكەنت قالاسىنا دەيىنگى 1 884 شاقىرىمدا جول بويىندا قوزعالىس اشىلعان بولاتىن. ەندى بيىلعى جىلى بۇل جول قىتايعا دەيىن جەتكىزىلەدى. ءسويتىپ, جوبا تولىق ماندە جۇمىس ىستەي باستايدى. قازىرگى كۇنى ۇكىمەت ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىن ودان ءارى جاقسارتۋ ماقساتىندا بىرقاتار تىڭ شارالاردى جۇزەگە اسىرا باستاعانى بەلگىلى. ماسەلەن, ەلىمىزگە كەلەتىن ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ تولىق جۇمىس ىستەيتىن بولادى. وسى ماقساتتا ينۆەستورلارعا قولداۋ كورسەتۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. بۇل بولاشاقتا ونلاين رەجىمىندە ينۆەستورلاردىڭ تىركەلۋىنە, اقپارات الۋىنا, رۇقسات قۇجاتتار الۋ ءۇشىن وتىنىشتەر جىبەرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. 2015 جىلى بۇل جوبا قاناتقاقتى رەجىمدە جۇمىس ىستەگەن بولاتىن. سول كەزدە بۇل ءىستىڭ تيىمدىلىگى انىقتالدى. «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ينۆەستورلارمەن 200-دەن استام كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. مىنە, ينۆەستورلارعا جاسالىناتىن وسىنداي قولايلى جاعدايلار ەلىمىزگە شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ اعىلۋىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋدىرادى. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ءيميدجىنىڭ ارتۋىنا جاردەمدەسەدى. وتكەن جىلدار ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن دالەلدەپ بەردى. دەمەك, بيىلعى جىلى داعدارىس قانشاما دەندەپ ەندى دەسەك تە, ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق سەنىمدىلىگى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز. بيىلعى جىلى استانادا «يسلام» ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىنىڭ شتاب-پاتەرىن ورنالاستىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل جاڭالىق قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ ەكسپورتقا شىعۋىنا ىقپال جاسايتىن بولادى. ايتا كەتەيىك, اتالعان ۇيىمدى قۇرۋ يدەياسىن قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2011 جىلى 28 ماۋسىمدا استانادا وتكەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ سامميتىندە جاريا ەتكەن بولاتىن. بۇل يدەياعا اتالعان ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى قولداۋ ءبىلدىرىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن «يسلام» ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىن قۇرۋ جونىندەگى دايىندىق شارالارى جۇرگىزىلىپ كەلدى. ەندى بيىلعى جىلدان باستاپ وسى ۇيىم جۇمىس ىستەي باستايتىن بولادى. ونىڭ شتاب-پاتەرىنىڭ استانا قالاسىندا اشىلۋى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سەكتورىنىڭ دامۋىنا قوسىمشا ىقپال ەتەتىنى انىق. ۇستىمىزدەگى جىلى ەلىمىزدە بۇدان باسقا دا كوپتەگەن ماڭىزدى جۇمىستار جۇزەگە اسپاق. وسىنىڭ بارلىعى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ ءساتتى ورىندالۋىنا اسەر ەتەتىندىگى ايقىن. سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».