ەكولوگيالىق باقىلاۋ پارمەندىلىگى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىن­دىكتەرى” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ سترا­تەگيالىق جوسپارىن ىسكە اسىرۋ, حالىق ءومىرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتى ودان ءارى دامىتۋ جونىندە ءتيىستى ورگاندار الدى­نا ناقتى مىندەتتەر قويعانى بەلگىلى. وسىعان وراي, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى حالىقارالىق ستاندارتتارعا, قورشاعان ورتا ساپا­سىن تۇراقتاندىرۋعا, قوعامنىڭ ور­نىقتى دامۋعا كوشۋ نەگىزدەرىن قۇرۋعا سايكەس, قورشاعان ورتانى لاس­تاۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە, قور­شاعان ورتانى قورعاۋ جانە ەكولو­گيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جۇمىستار ءجۇر­گىزۋدە. ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ ودان ءارى ناشارلاۋىنىڭ ناقتى جانە ىقتيمال قاۋپىنىڭ الدىن الۋعا با­عىتتالعان شارالار كەشەنى ءجۇر­گى­زىل­دى. رۇقساتتار بەرۋ كەزىندەگى ەميس­سيالار ليميتتەرىن بەلگىلەۋگە تا­لاپتار كۇشەيتىلدى. وندىرىستىك ەكو­لوگيالىق باقىلاۋ ءرولى, ولاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن تابيعات پايد­ا­لانۋ­شى­لاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتى­رىلدى. ەكولوگيا كودەكسىنە سايكەس, ەميس­سيالارعا رۇقسات الۋ ءوتىنىم­دە­رىن قاراۋ, سونداي-اق, تابيعات پاي­دالانۋشىلاردىڭ ناقتى ورىنداۋ مەرزىمى مەن كەپىلدى قارجىلان­دى­رۋى كورسەتىلگەن تەحنيكالىق جانە عىلىمي-زەرتتەۋ شارالارى بار تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن كەلىسۋ كەزىندە قورشاعان ورتانىڭ نورما­تيۆتىك كورسەتكىشتەرىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ەكو­لوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋدا تابيعات پايدالانۋشىلاردىڭ تابي­عات قورعاۋ ءىس-شارالارى جوسپارلا­رىن ورىنداۋى ماڭىزدى رولگە يە ەكەنى بەلگىلى. مينيسترلىك پەن كو­ميتەت وسى ماسەلەگە اسا كوڭىل ءبولۋ­دە. تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن ورىنداۋ ماسەلەسى 2009 جىلى مينيسترلىكتىڭ القا ماجىلىسىندە دە كوتەرىلگەن بولاتىن. جۇرگىزىلگەن جۇمىستار مەن العا قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە كاسىپورىنداردىڭ ءوز قاراجاتتارى ەسەبىنەن تابيعات قور­عاۋ ءىس-شارالارىن قارجىلاندىرۋ كولەمى ءبىرشاما ءوستى. تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن قار­جىلاندىرۋ جاعدايىن تالداۋ سوڭعى 3 جىل ىشىندە قارجىلاندىرۋ كولەمىنىڭ 2007 جىلعا جوسپار­لان­عان 131 ملرد. تەڭگەدەن 2009 جىلى 139 ملرد. تەڭگەگە ارتقاندىعىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار, قار­جىنى يگەرۋ 2007 جىلى 144,23 ملرد. تەڭگە بولسا, 2009 جىلى 155,2 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان. دەگەنمەن, كوميتەت تەك تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنا بولىنگەن قاراجات سوماسىنا عانا ەمەس, ولار­دى تۇراقتى باقىلاۋعا الا وتىرىپ, ءوز كەزەگىندە ناقتى ناتيجەلەر بە­رەتىن ءىس-شارالاردىڭ ورىندالۋىنا جانە ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىنە كوپ كوڭىل بولەتىندىگىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. اتاپ ايتسام, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارىن ىسكە اسىرۋ لاستاۋشى زاتتار شىعارىندى­لارى­نىڭ مولشەرىن 2009 جىلى (2,653 ملن. توننا) 2008 جىلمەن سالىس­تىر­­عاندا (2,794 ملن. توننا) 141 مىڭ تونناعا, ال 2007 جىلمەن سالىس­تىرعاندا (2,943 ملن.توننا) 290 مىڭ تونناعا تومەندەتۋگە ءمۇم­كىندىك بەردى. سونىمەن بىرگە, رەس­پۋبليكا ايماقتارىنداعى تەحنوگەن­دىك جۇكتەمەنى تومەندەتۋ جانە ەكو­لوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا جىل سايىن رۇقسات ەتىلگەن ەميس­سيالار مولشەرى ازايۋ ۇستىندە. 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا 2009 جىلى قورشاعان ورتاعا رۇقسات ەتىلگەن ەميسسيالار مولشەرى: – لاستاۋشى زاتتاردىڭ شىعا­رىن­دىلارى بويىنشا 3,3 ملن. تون­نادان 3,1 ملن. تونناعا دەيىن نە­مەسە 6,1 پايىزعا; – لاستاۋشى زاتتاردىڭ توگىن­دى­لەرى بويىنشا 2,9 ملن. توننادان 2,85 ملن. تونناعا دەيىن نەمەسە 1,8 پايىزعا; – قالدىقتاردى ورنالاستىرۋ بوي­ىنشا 1190,3 ملن. توننادان 907,365 ملن. تونناعا دەيىن نەمەسە 22 پايىزعا تومەندەدى. كوميتەت ۇنەمى تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارلارىن ىسكە اسىرۋ, ءىس-شارالاردىڭ ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىن باعالاۋدى باقىلاۋ ءجو­نىندە جۇمىستار جۇرگىزەدى. قورشاعان ورتاعا ەميسسيالارعا رۇقسات بەرۋ وتىنىمدەرىن قاراۋ كە­زىن­دە بۇعان دەيىنگى بەلگىلەنگەن تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ ورىندالۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبو­لى­نەدى. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتاما قورىتىن­دى­سىن, قورشاعان ورتاعا ەميسسيا­لاردىڭ رۇقساتىن العان سوڭ جانە تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوس­پارى بەكىتىلگەننەن كەيىن, كوپ جاعدايدا تابيعات پايدالانۋشىلار ەميسسيالار كولەمىن ۇلعايتۋ بوي­ىن­شا ەميسسيالار نورماتيۆتەرى جو­بالارىنا بىرنەشە رەت تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ فاكتىلەرى ورىن الادى. سوندىقتان, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارىن ورىنداۋدا كوپتەگەن كەمشىلىكتەر انىقتالعان­دىق­تان, مينيسترلىكتىڭ ەكولوگيا­لىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتە­تىمەن ءىرى تابيعات پايدالانۋشىلار تاراپىنان تابيعات قورعاۋ ءىس-شا­رالارىنىڭ سوڭعى 3-4 جىلدا ورىندالۋىنا تالداۋ جۇرگىزىلدى. وزگەرتۋ ەنگىزىلگەن تۇستا ەميس­سيالار كولەمىنىڭ ۇلعايۋىن ناقتى نەگىزدەۋ جانە قورشاعان ورتاعا ەميس­سيالارعا رۇقسات الۋ ءوتىنىم­دە­رىنىڭ ءتيىستى ماتەريالدارىن قاراۋ كەزىندە تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارى جوسپارلارىنا تالاپتاردى كۇشەيتۋ, ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىم­دە­رىن ۇنەمى اۋىستىرۋ بولىگىندە تا­بيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوسپارلارىن تۇزەتۋگە جول بەرمەۋ قاجەتتىلىگى ەسكەرتىلەدى. بارلىق تابيعات پايدالانۋشى­لاردىڭ نازارىن قورشاعان ورتاعا ەميسسيالارعا رۇقسات الۋ كەزىندەگى تالاپتاردى, سونداي-اق, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ورىنداماۋ جاعدايىندا كوميتەت رۇقساتتاردى قايتارىپ الۋ جانە كاسىپورىننىڭ قىزمەتىن توقتاتۋعا شەيىن قورشاعان ورتاعا ەميسسيالارعا رۇقسات قىزمەتىن توقتاتۋعا باستاماشىلىق ەتەتىندىگىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. اتالعان ماسەلەنى قورىتا كەلە, تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن ورىن­داۋدىڭ ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ ۇدەرىسىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن جانە ونىڭ كوميتەت تاراپىنان تۇراقتى باقىلاۋعا الىنعاندىعىن تاعى ءبىر مارتە اتاپ ايتقىم كەلەدى. ياعني, ەكولوگيالىق رەتتەۋ قۇ­رال­دارىن جەتىلدىرۋ ەلىمىزدەگى بيز­نەس-كليمات جاعدايىن جاقسارتۋعا جانە تابيعات قورعاۋ قۇجاتتامالا­رىن راسىمدەۋ كەزىندەگى پروتسەدۋ­را­لاردى جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار, اتالعان وزگەرىستەر ىشكى باقىلاۋدى جانە باقىلاۋشى ورگاندار الدىنداعى تابيعات پايدا­لانۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى, سونداي-اق, وزدەرى قا­بىل­داعان مىندەتتەمەلەردى ورىندا­ما­عان جاعدايدا ەكولوگيالىق ىقپال ەتۋ شارالارىن قاتاڭداتۋدى كوز­دەيدى. سونىمەن قاتار, قورشاعان ورتا ساپاسىن رەتتەۋدىڭ ەكولوگيالىق تەتىكتەرىنىڭ ماڭىزدى ءرولى تاعى دا كورىنىس تابادى. اسىرەسە, تابيعات پاي­دالانۋشىلاردىڭ نازارىن تا­بيعات قورعاۋ ءىس-شارالارى جوسپارى­نىڭ مازمۇنىنا عانا ەمەس, ولاردىڭ نەگىزگى ماقساتىنا – ءىس-شارالاردى جوسپارلاۋ كەزىندەگى ەكولوگيالىق تيىمدىلىگىنە باسا كوڭىل ءبولۋ قا­جەتتىلىگىنە اۋدارۋ قاجەت. ساعىنبەك مۇتاشەۆ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ  مينيسترلىگى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ  كوميتەتىنىڭ توراعاسى.