ۇيقىداعى اۋىل

ماسقارا! جاڭاارقا وڭىرىندە تۇگىسكەن دەگەن اۋىل بار. كەزىندە جامبىل وبلىسى سا­رىسۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى بولعان جەر. ودان بەرتىندە 50-60 مىڭ قوي ءوسىرىلىپ, شارۋاشىلىق شالقىپ, اتاق الىسقا جاڭعىرعان ۋاقىتتى كەشتى. قازىر ول سول ءىستى جالعاستىرۋشى “جەڭىس” اكتسيونەرلىك قوعامى ەڭبەككەرلەرىنىڭ مەكەنى. ەل ورتاسىنا جۇمىس ساپارىندا ادەت­تە الدىمەن اۋىلدىق اكىمدىككە سوعاسىڭ. سول داعدى بويىنشا جەرگىلىكتى مەملە­كەتتىك مەكەمە تابالدىرىعىن اتتاي بەرىپ, قالت تۇرىپ قالدىق. سىرتىنان-اق سي­ىق­سىزداۋ كورىنگەندە ءىشى ودان دا كوزگە قو­راش ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ سوناۋ ەلۋىنشى جىلدارعى القا-سالقا بولىمشە كەڭسەلەرى ەسكە ءتۇستى. قابىرعالارى سىلاعى قۇلاپ, ەدە­نى سىقىرلاپ, ەسىگى توپساعا ازەر ىلىك­كەن عيماراتتىڭ مۇنداي سيقىن مىناۋ زا­ماندا كورەمىز دەگەن كىمنىڭ ويىنا كىرىپتى. بۇلاي بولعان سوڭ ماماندار وتىرا­تىن بولمەلەردە نە ءسان بولسىن. قالتىل­داعان ۇستەل ۇستىندەگى كومپيۋتەر بۇدان 10-15 جىل بۇرىن قولدانىسقا ەنە باس­تاعان ۇلگىلەرىن ەلەستەتتى. ەكى-ۇشەۋىنىڭ جۇمىس ىستەۋىنەن, تۇرىسى ءجيى كورىنەدى. كەلۋشىلەر نازارى دا ەرىكسىز اۋدا­رى­لاتىن شىعار, جاڭبىر تامشىسىنان سار­عال­دانعان توبە, بۇرىش-بۇرىشتا تورلان­عان سۇڭگى اڭعارىلماي قالمادى. ءدالىزدىڭ ءدال تورىندەگى جىلۋى شامالى پەش اۋ­زىنان كوتەرىلەتىن كوك ءتۇتىننىڭ قىس بوي­عى ازابى الدا ەكەنى سەزىلەدى. شىندىعىن ايتقاندا, الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق الەۋەتى جاعىنان كوپ ىلگەرى جا­ڭاارقا اۋدانىنا جاراستى ەمەس وسى­ناۋ ابدەن توزعان, كەڭسە دەرلىكتەي ون ەكى­دە ءبىر نۇسقاسى جوق اكىمدىك ءۇيىنىڭ ۇشى­را­س­ۋى ءبىرىنشى ەدى. قارااعاش, بايدالى بي, بيدايىق, قىزىلجار اۋىلدىق وك­رۋگ­تەرى ورىن تەپكەن عيماراتتار كوز ءسۇي­سىن­تەرلىگىن بىلەمىز. ال بۇلاردان تۇگىسكەننىڭ نەسى كەم؟ الدە جوندەۋگە, كۇتىمدى ۇستاۋعا, ماماندار قىزمەتىنە قولايلى جاعداي جاساۋعا قاراجات جەتكىلىكسىز بە؟ بۇلاي دەيىن دەسەڭىز, بارىندە مۇمكىندىك بىردەي. “جول كارتاسى” باعدارلا­ماسى اياسىندا بولىنگەن قارجىنىڭ ءبىر بولىگى اتالعان ماقساتقا ارنالىپ جاتسا, ودان تۇگىسكەن اۋىلدىق وكرۋگى دە قۇرالاقان ەمەستىگى ان­ىق. بىراق ماسەلە قالاي ۇقسا­تىلۋىنا تىرەلەتىندەي. ۇسىنىقتى ەتىلسە وزگە جەرلەردەگىدەي جارقىراتىپ, جاينا­تىپ قويۋعا شاما جەتەر ەدى-اۋ. ءبىز ءبىرازدان بىلەتىندەي اۋىل اكىمى سۇلەيمەن بالداەۆ تاجىريبەلى مەملە­كەت­تىك قىزمەتكەر. بۇل مىندەتتى اتقارىپ كەلە جاتقانىنا 15 جىلدان اسىپ قالعان. زەي­نەت­كەرلىك جاستان اسسا دا ات ۇستىندە. وسى ۋاقىتتا باسقاسىن ايتپاعاندا اكىمدىك عي­ماراتىن اۋىلدىڭ كوركى ەتۋگە قابىلەت تانىتپاۋى سونشاما جىلعى ءىسىنىڭ قالاي وتكەنىن بايقاتادى. سوعان شىداپ, ءمان بەرمەي كەلگەن اۋدان باسشىلىعىنىڭ كوز­جۇم­بايلىعىنا تاڭقالاسىڭ. ءۇن-ءتۇن­سىزدىك ءتۇسى­نىكسىز. دەگەنمەن ءبىرىن-ءبىرى اۋ­ىس­تىرعان اكىم­دەردىڭ بىرەۋى دە اۋىل كەڭ­­­سەسى ەسىگىن اش­ىپ كورمەسە سولاي بولما­عاندا قايتەدى. ال اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سەرپىلىستى, وزگەرىستەردى كۇتكەنى قاشان. اشىق تۇ­رۋىنان جابىق كۇنى كوپ مادەنيەت ءۇيى دە تارتىمسىز. مادەني شارالار ۇمىت بو­لىپ­تى. كۇل-قوقىستان اياق الىپ جۇرگىسىز كوشەلەر, اۋلالار كوز ۇيالدىرادى. جان-جاق­تان قاۋ­مالاعان كەنىشتەردەن كو­تە­رىلگەن شاڭ-توزاڭ تۇرعىندار دەنساۋلى­عىنا, مال جايىلىم­دا­رىنا زالالىن تي­گىزبەي جاتقان جوق. سونىڭ زاردابىن جە­ڭىلدەتۋ ءۇشىن وندىرىسشىلەردى تارتىپكە شا­قىرۋ, قورشاعان ورتانىڭ بۇزىلۋىنا ايىپ-پۇل تالاپ ەتۋ سياقتى ىستەردىڭ قولعا الىنباۋىنا جۇرت وكپەسى قارا قازانداي بولعانىمەن, پيعىل تۇزەلمەگەن. قازىر اينالاسىنداعى اۋىلدارداعى ءومىر تۇبىرىنەن وزگەرگەن كەزىندە تۇگىس­كەندىكتەرگە كوش سوڭىندا قالۋ باتادى. قازان ايىندا وسىندا وتكىزىلگەلى وتىرعان مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋدىڭ وبلىس­تىق سەمينار-كەڭەسىنە قاتىسۋشىلار ال­دىندا ۇياتقا قالامىز با دەپ قاپالانادى. الايدا ءبىر جاعىنان جاي-كۇيدى ۇلكەن اكىم­نىڭ دە اينالىپ وتپەي, ءوزى تىكەلەي كورسە دەگەن وي تىلەنەدى. بالكي, تۇگىسكەن سون­دا عانا ۇزاق ۇيقىدان ويانىپ قالار. ايت­تى-ايتپادى, اۋىلعا ءبىر سەرپىلىس اكە­لەر كۇندى كۇتە بەرۋ ەندى كەشتىك ەتەرى حاق. ايقىن نەسىپباي, قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانى.