كەشە ىستامبۇلداعى “چيراگان كەمپينسكي” قوناق ۇيىندە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ح ءسامميتى بولدى, ونىڭ جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
بىرلىك جاڭا جەتىستىكتەر مەن جەڭىستەرگە باستايدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىندە وسىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى
سامميت جۇمىسىن قارسى الۋشى جاق رەتىندە تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. سامميتكە قاتىسۋشىلارعا قۇتتىقتاۋىنان كەيىن ول ءوزىنىڭ رەسمي ءسوزىن ايتتى. تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋى – تاريحي شەشىم بولىپ تابىلادى, دەپ اتاپ ءوتتى تۇركيا پرەزيدەنتى. ءبىز بۇگىن وسىنداي تەرەڭ قاتىناسقا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. ودان كەيىن لاتىن الىپبيىندەگى رەتىنە قاراي ءازىربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ سويلەدى.
ءۇشىنشى بولىپ سويلەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوزىن وزدەرىن ىستىق ىقىلاسپەن قابىلداعان تۇرىك جاعىنا ريزاشىلىق بىلدىرۋدەن باستادى. ودان ءارى قازاقستان پرەزيدەنتى ءسوزىن: “بۇگىن ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ 2009 جىلى ناحچىۆاندا وتكەن 9-شى ءسامميتى بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردى ىسكە اسىرۋ مىندەتى تۇر. سونىمەن قاتار ءبىز بولاشاقتاعى جوسپارلاردى تالقىلاۋىمىز كەرەك”, دەپ جالعاستىردى. ناحچىۆان باسقوسۋى بارىسىندا ءازىربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان جانە تۇركيا باسشىلارى تاريحي ماڭىزى زور قۇجاتقا – ءتۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن (تۇركى كەڭەسى) قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزگەنىن ەسكە الدى. بۇل كەلىسىم جاقىندا قازاقستان پارلامەنتى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, راتيفيكاتسيالاندى. تۇركى كەڭەسىنىڭ تولىققاندى جۇمىسقا كىرىسۋىنە ءبارىمىز دە ءمۇددەلىمىز جانە بۇل ۇردىسكە وزگە باۋىرلاس ەلدەر دە قوسىلادى دەگەن ءۇمىتتەمىز, دەي كەلىپ, وسى قاتاردا بۇگىنگى سامميتتە تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتىڭ دە قاتىسىپ وتىرعانىنا قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى. تۇركىمەنستان باسشىلىعىنىڭ ورتاق باسقوسۋلارعا قاتىسۋى جالپى تۇركىلىك ىقپالداسۋ ءۇردىسىنە قوماقتى ۇلەس قوساتىنى ءسوزسىز.
بۇگىنگى سامميت تۇركى كەڭەسىنىڭ ينستيتۋتتىق قالىپتاسۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىن. ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇركى كەڭەسى حاتشىلىعىنىڭ قۇرىلۋى, اقساقالدار القاسى تۋرالى ەرەجەنىڭ قابىلدانۋى, تۇركى الەمى اكادەمياسىنىڭ ناقتى جۇمىسقا كىرىسۋى سياقتى جالپى تۇركىلىك قۇرىلىمداردى ودان ءارى دامىتۋ مىندەتى تۇر. بىلتىر ناحچىۆان سامميتى كەزىندە ءبىز تۇركى الەمى اكادەمياسىن اشۋ جونىندە يگى باستاما كوتەرگەن ەدىك. وسى اكادەميانىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى مامىر ايىنىڭ اياعىندا استانادا وتكىزىلدى. حالىقارالىق مارتەبەگە يە بولاتىن بۇل اكادەميا جۇمىسى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ تامىرلاس تاريحىن زەردەلەۋگە جانە ورتاق مادەنيەتىن دامىتۋعا جۇمىلدىرىلادى. وسىعان وراي, جالپى تۇركىلىك وركەنيەتتىڭ وركەندەۋىنە مۇددەلى بارشا مەكەمەلەر مەن عالىمداردى اكادەميانىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىرامىن, دەدى ن.نازارباەۆ.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەلەسى كەزەكتە قازاقستاننىڭ ناقتى جۇمىستارىنا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە تۇركى الەمى اكادەمياسى ءۇشىن عيمارات ءبولىنىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قاراجات كوزدەلگەنىن, ءتيىستى حالىقارالىق كەلىسىم جوباسى ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. قازاق تاراپى دايىنداعان بۇل ماڭىزدى قۇجاتقا باۋىرلاس بارلىق ەلدەر قوسىلادى دەگەن سەنىمىن ءبىلدىردى. ودان ءارى قازاقستان پرەزيدەنتى وسى تاراپتاعى
جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋعا جاۋاپتى ورتاق حالىقارالىق ۇيىمىمىز – تۇركسوي-دىڭ اتقارار ءرولى زور دەپ ەسەپتەيتىنىن اتاپ كورسەتتى. سوندىقتان تۇركسوي-دىڭ وكىلەتتىگىن كۇشەيتىپ, ونىڭ قىزمەت ەتۋ اياسىن كەڭەيتكەن ءجون. تۇركسوي – تۇركى الەمىنىڭ شىن مانىندەگى يۋنەسكو-سىنا اينالۋى ءتيىس. سوندىقتان, تۇركسوي قورىن قۇرۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جانداندىرۋ ىسىنە كوڭىل اۋدارۋىمىز كەرەك.
ن.نازارباەۆ سونداي-اق تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ورتاق رۋحاني, مادەني قۇندىلىقتارىنىڭ بىرلىگى ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتاردى نىعايتۋعا دا جاقسى نەگىز بولاتىنىنا توقتالدى.
بۇگىندە تاۋەلسىز التى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتىڭ ورتاق ىشكى جالپى ءونىمى شامامەن 1 تريلليون دوللاردان اساتىنىن, بىراق وسىنداي ەكونوميكالىق الەۋەتتىڭ تۇركىتىلدەس ەلدەر اراسىنداعى ءوزارا تاۋار اينالىمىندا ناقتى مۇمكىندىكتەرگە دە, مۇددەلەرگە دە ساي كەلمەيتىنىن اتاپ كورسەتتى. ماسەلەن, دەدى قازاقستان باسشىسى, 2009 جىلى قازاقستاننىڭ وزگە تۇركىتىلدەس ەلدەرمەن ساۋدا كولەمى نەبارى 3,717 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. بۇل – قازاقستاننىڭ جالپى سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ تەك 3,8 پايىزى عانا دەگەن ءسوز.
وسىنداي جاعدايدى تۇزەتۋ ءۇشىن
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ گەوستراتەگيالىق ورنالاسۋ ەرەكشەلىگىن پايدالانۋ ارقىلى كولىكپەن جۇك تاسىمالداۋ جانە ترانزيت ماسەلەسىنە ءجىتى كوڭىل ءبولۋ كەرەك. ۇلى جىبەك جولىن قايتا جاڭعىرتۋ بۇكىل ەۋرازيا ءوڭىرىنىڭ وركەندەۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. وسىنى باسشىلىققا العان قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” ترانسقۇرلىقتىق كولىك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسىن ءجۇرگىزۋدە. وسىنداي جوبالار ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ نىعايۋىنا جانە قوسىمشا حالىقارالىق جۇك تاسىمالىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەر ەدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قىرعىزستانداعى پروبلەمالارعا دا كەڭىنەن توقتالىپ ءوتتى. ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ەلدەرىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە دە, حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگىنە دە جاۋاپ بەرەتىنى ءسوزسىز. قازىرگى كەزدە كورشى قىرعىزستانداعى كۇردەلى احۋالدىڭ تۋىنداۋىنا وسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ شەشىلمەۋى باستى سەبەپ بولعانى بەلگىلى. قىرعىز باۋىرلارىمىزدىڭ باسىنا ءتۇسكەن جاعداي ءبارىمىزدى دە تولعاندىرىپ وتىر. قازاقستان ەكى جاقتى نەگىزدە بولسىن, ەقىۇ-عا توراعالىق اياسىندا بولسىن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ, رياسىز گۋمانيتارلىق جاردەم بەرىپ كەلەدى. بۇل جەردە ءبىز قىرعىز ەلىنە كومەك كورسەتۋ ىسىندە قارجىلاي جاعىنان عانا ەمەس, ونىڭ ناقتىلىعىنا جانە پراكتيكالىق تيىمدىلىگىنە ءجىتى كوڭىل بولگەنىمىز ءجون. وسى ورايدا, مەن تومەندەگىدەي ناقتى جانە ءبىرلەسكەن ءىس-شارالاردى قولعا الۋعا شاقىرامىن.
قازاقستان باسشىسى وسىلاي دەي كەلىپ,
بارلىق تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردى بىرلەسە وتىرىپ, قىرعىزستاننىڭ وش جانە جالالاباد ءوڭىرلەرىندە مەكتەپ جانە اۋرۋحانا سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار تۇرعىزۋعا شاقىردى. سونداي-اق قىرعىز جاستارىنا تەگىن ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن ەلدەرىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا كۆوتالاردىڭ مولشەرىن ارتتىرعان ءجون بولاتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسى ورايدا, ماسەلەن, تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الەۋەتىن تولىعىراق پايدالانۋعا بولار ەدى.
بۇگىنگى كۇنى قىرعىزستانعا جۇمىلا وتىرىپ جاردەمدەسۋ – بۇكىل ورتالىق ازيا وڭىرىندە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاپ قالۋعا يگى اسەر ەتەدى. بۇل رەتتە, جاقىندا الماتىدا قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن وتكەلى وتىرعان حالىقارالىق دونورلار كونفەرەنتسياسىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلادى. اتالعان ءىس-شاراعا تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ وكىلدەرى بەلسەندى تۇردە اتسالىسىپ, ناقتى ۇلەس قوسادى دەگەن سەنىمدەمىن, دەپ جالعاستىردى قىرعىزستانعا قاتىستى ءسوزىن ن.نازارباەۆ.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى ءسامميتىمىز ءوزارا ىقپالداسۋ ۇدەرىسىنىڭ جاڭا ساتىسىنا كوشە باستاعان تۇركى الەمى ءۇشىن ەرەكشە تاريحي احۋالدا وتۋدە. التايدان اقتەڭىزگە دەيىنگى ۇلان-عايىر ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى باۋىرلاس ەلدەرىمىز الەمدىك ىستەرگە بەلسەنە ارالاسۋىمەن قاتار, ماڭىزدى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمداردىڭ تىزگىنىن قولدارىنا الۋدا. سونىڭ ىشىندە قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىعىن ابىرويمەن جۇرگىزۋدە.
وسى جىلدىڭ 1-2 جەلتوقسانى كۇندەرى استانادا ەقىۇ ءسامميتىن وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قازاق ەلىنىڭ وسى ۇيىمداعى توراعالىعىنىڭ تاريحي جەتىستىگى رەتىندە باعالانۋدا. مارتەبەلى ۇيىمنىڭ 11 جىل ۇزىلىستەن كەيىن استانادا وتكەلى وتىرعان ءسامميتى ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ورتاق كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ ۇردىسىنە, قۇرلىعىمىزداعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى دەگەن ۇمىتتەمىز, دەي كەلىپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىن دا استانا سامميتىندە ىستىق قۇرمەتپەن قارسى الىناتىنىن جەتكىزدى. ودان ءارى قازاقستاننىڭ بيىلعى ماۋسىم ايىنان بەرى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن باسقارۋعا كىرىسكەنىن, ال كەلەسى جىلى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنە توراعالىق ەتەتىنىن ايتىپ ءوتتى. ەلىمىز بۇل بەدەلدى ۇيىمدارداعى ءتوراعالىعىندا مادەنيەتارالىق جانە دىنارالىق ۇنقاتىسۋ يدەياسىن ءجۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسىنە باستى نازار اۋداراتىن بولادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كەلەسى كەزەكتە تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى ماۋسىمدا ازيا كەڭەسىنە توراعالىق تىزگىنىن ءبىزدىڭ قولىمىزدان قابىلداپ العانىن, وسىنداي ماڭىزدى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمداردا شەشۋشى ءرول اتقاراتىن ەلدەرىمىز ازيالىق جانە ەۋروپالىق قۇرىلىمدار شەڭبەرىندەگى ارەكەتتەستىكتى ءتيىمدى دامىتۋعا ءجىتى كوڭىل بولگەندەرى ءجون ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سوڭعى كەزدەرى الەمدىك ساياساتتا ورىن الىپ وتىرعان ءدىني ەكسترەميزم, ەسىرتكى مەن قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمى, ادام ساۋداسى, حالىقارالىق لاڭكەستىك ءبىر عانا مەملەكەت جانە وڭىرمەن شەكتەلىپ قالماي, بارشاعا ورتاق تۇيتكىلگە اينالۋى دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتى الاڭداتۋدا. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, وي-پىكىرلەرى ءبىر, ەكونوميكالىق ماقساتتارى جاقىن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ وزەكتى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك تۇيتكىلدەرگە قاتىستى بىرەگەي نەمەسە ۇقساس ۇستانىمدا بولعاندارى ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن, دەدى ن.نازارباەۆ.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا 2011 جىلدىڭ – قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇركىمەنستان جانە ءازىربايجان ءۇشىن ەرەكشە, ساياسي ماڭىزى زور تاريحي جىل ەكەنىن, ويتكەنى ولار ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەتىنىن ايتىپ ءوتتى. مۇنى تۋىسقان تۇركيا ءۇشىن دە ەرەكشە مەرەيلى جىل دەپ ەسەپتەيتىنىن ءمالىمدەدى. تۇركيانىڭ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن الەمدە ءبىرىنشى بولىپ تانىعانىنا دا 20 جىل تولادى. وسى ورايدا, مەن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى سىندى ايتۋلى وقيعانى اۋقىمدى تۇردە بىرلەسكەن ءىس-شارالار سيپاتىندا اتاپ ءوتۋدى ۇسىنامىن. مەنىڭ ويىمشا, مۇنداي قادام ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى باۋىرلاستىق دانەكەرلىگىن نىعايتۋعا ناقتى ۇلەس قوسادى. سونداي-اق تۇركى حالىقتارىنىڭ جەتىستىكتەرىن, مادەنيەتى مەن ونەرىن حالىقارالىق ارەنادا ناسيحاتتاۋعا قولعابىسىن تيگىزەدى. ءبىزدىڭ ء“بىر جاعادان – باس, ءبىر جەڭنەن – قول شىعارىپ”, ءوزارا ىقپالداسۋىمىز – ەلدىگىمىزدىڭ نىعايۋىنا, ەكونوميكالىق قۋاتىمىزدىڭ ارتۋىنا جانە مادەني دامۋىمىزدىڭ وركەندەۋىنە باستايتىن سارا جول. ءبىز وسىلاي ءبىرتۇتاس تۇركى الەمى رەتىندە عانا داڭقتى بابالارىمىزدىڭ مۇراسىنا ادال بولىپ, جاڭا جەڭىستەر مەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزە الامىز, دەدى ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان باسشىسى.
وسىدان كەيىن قىرعىز رەسپۋبليكاسى وتپەلى كەزەڭىنىڭ پرەزيدەنتى ر.وتۋنباەۆا مەن تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گ.بەردىمۇحامەدوۆ سويلەدى. سامميت قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىلارى ۇندەۋ قابىلدادى.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ح مەرەيتويلى ءسامميتى بىرلەسكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزۋمەن اياقتالدى. ونى تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. الدىمەن ول سامميتتە قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر تۋرالى بايانداپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە سامميت جۇمىسى اياسىندا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى, قۋات رەسۋرستارىن يگەرۋ سالاسى باسشىلارىنىڭ كەلىسسوزدەرى بولعانىن ايتتى. ودان ءارى وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا ناحچىۆاندا بولعان سامميتتە كەلىسىلگەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر اتقارۋشى حاتشىلىعىن قۇرۋ يدەياسىنىڭ جۇزەگە اسقانىن اتاپ كورسەتتى. حاتشىلىقتىڭ باس حاتشىسى بولىپ ءبىز تۇرىك ازاماتى, ءتۇركيانىڭ رەسەيدەگى بۇرىنعى ەلشىسى حالەل اكىندجەنى تاعايىنداپ, وعان ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالارىن جۇرگىزۋدى جۇكتەدىك. سونداي-اق مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسى, سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسى, اقساقالدار كەڭەسى جۇمىستارىن جالعاستىراتىن بولادى. تۇركسوي مەن تۇركى الەمى اكادەمياسىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ باعىتىندا ناقتى ۇسىنىستار ىسكە اسىرىلاتىن بولدى, دەدى تۇركيا پرەزيدەنتى.
2011 جىلى ورتالىق ازياداعى تۇركى مەملەكەتتەرى مەن ءازىربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءوز تاۋەلسىزدىكتەرىن العانىنا 20 جىل تولۋىنا بايلانىستى مەرەيتويلىق شارالار شەڭبەرىندە تۇركىمەنستاندا تۇركى مەملەكەتتەرى مادەنيەتىنىڭ فەستيۆالى وتەتىن بولدى. ال تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەزەكتى ءسامميتى كەلەسى جىلى قىرعىزستاندا ۇيىمداستىرىلادى. سونىمەن قاتار, ءبىز ايماقتىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە بىرلەسە قارسى تۇرۋ شارالارى تۋرالى دا پىكىر الماستىق, دەگەن ابدۋللا گۇل ءسوزىنىڭ سوڭىندا تولىق تۇسىنىستىك پەن دوستىق, تۋىستىق جاعدايىندا بىرلەسە اتقارىلعان جۇمىستار ءۇشىن ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىنە العىسىن ايتتى.
وسىدان كەيىن مەملەكەت باسشىلارى جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. سونىڭ ىشىندە تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گ.بەردىمۇحامەدوۆتەن ازىربايجانمەن ەكى اراداعى كاسپي تەڭىزىندەگى شەكارالارىنىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن دەليميتاتسيالانباۋ سەبەبى سۇرالدى. وعان گ.بەردىمۇحامەدوۆ ونداي ماسەلەنىڭ بار ەكەندىگىن, بىراق ول شەشىلۋ جاعدايىندا ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, ەكى مەملەكەتتىڭ وسىناۋ “تۇرمىستىق” پروبلەماعا قاراماستان, قارىم-قاتىناستارى جاقسى جولمەن دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ءسوزىن ءازىربايجان پرەزيدەنتى ي.اليەۆ قوستاپ, قازىر بۇل ماسەلەنىڭ ەكى ەل اراسىندا ءبىرىنشى ورىنداعى پروبلەما بولۋدان قالعاندىعىن ايتا كەلىپ, قازىر ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جاڭا ساپاعا كوتەرىلگەنىن مالىمدەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتان قىرعىزستان پروبلەماسى تۋرالى, وعان ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسى جونىندە قانداي پىكىرلەر بولعاندىعى سۇرالدى. وعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ماسەلەگە جاناشىرلىقپەن قارالعانىن جانە كومەك ۇيىمداستىرۋدا ناقتى شارالار بەلگىلەنەتىنىن ايتتى. وسى قاتاردا ءبىز 10 قازاندا بولاتىن پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ قورىتىندىسىن توساتىن بولامىز, سول كەزدە قۇرىلاتىن جاڭا ۇكىمەتپەن تىعىز جۇمىس ىستەۋ نيەتىمىز بار, دەدى قازاقستان باسشىسى. سونىمەن بىرگە, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ ەشقانداي بلوكقا قوسىلمايتىن, ەشكىمگە قارسى كەلمەيتىن ۇيىم ەكەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سوزدەرىن قىرعىزستاننىڭ وتپەلى كەزەڭدەگى پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا دا قوستاپ, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ قىرعىزستاندا داعدارىس باستالعان ساتتەن باستاپ ۇلكەن گۋمانيتارلىق كومەكتەر بەرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ەندى پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا تۇركىتىلدەس ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىعىمىز ارتا تۇسەر دەگەن ۇمىتتەمىز, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, ينۆەستورلار تارتۋ ءماسەلەسى بويىنشا قىرعىزستاندا قازىردىڭ وزىندە بىرقاتار وڭ جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
* * *
ىستامبۇل قالاسىندا بولعان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سامميتىنە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سارسەنبى كۇنى كۇن باتار كەزدە كەلدى.
ىستامبۇل اۋەجايىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتى اراسىندا تۇركيانىڭ مەملەكەتتىك ءمينيسترى د.يىلمىز, ىستامبۇل پروۆينتسياسىنىڭ گۋبەرناتورى ح.مۋتلۋ, ىستامبۇل قالاسىنىڭ مەرى ك.توپباش, قازاقستاننىڭ تۇركياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ب.امىرەەۆ بار رەسمي ادامدار قارسى الدى.
سارسەنبى كۇنى كەشكە سامميت جۇمىسىنا قاتىسۋ ءۇشىن قازاقستان مەن تۇركيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنان باسقا ءازىربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى وتپەلى كەزەڭىنىڭ پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا, تۇركىمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتىڭ كەلگەندەرى بەلگىلى بولدى.
وسى كۇنى كەشكە, سامميت شەڭبەرىندە, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇلمەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ودان كەيىن تۇركيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنان كەشكى رەسمي اس بەرىلدى. ال كەشە تاڭەرتەڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىرعىزستاننىڭ وتپەلى كەزەڭدەگى پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆامەن جانە ءازىربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يلحام اليەۆپەن كەزدەسىپ, ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى.
جاقسىباي سامرات – ىستامبۇلدان.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
