پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ الماتى وبلىسىنىڭ جاركەنت وڭىرىندەگى قورعاس اۋىلىنا كەلىپ قايتتى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ رەسمي ءىسساپارى ەكى ەل شەكاراسىندا سالىنىپ جاتقان “قورعاس” حالىقارالىق شەكارالىق ارىپتەستىك ورتالىعىنداعى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ بارىسىمەن تانىسۋعا ارنالدى.
“قورعاس” ءحشاو پرەزيدەنتى عابدۋلحاكيم جاشىبەكوۆ ۇكىمەت باسشىسىنا ورتالىقتا اتقارىلىپ جاتقان ىستەر جونىندە بايانداپ, قورعاس-جەتىگەن تەمىر جولى مەن الماتى-قورعاس اۆتوجول قۇرىلىسىنىڭ بارىسىمەن تانىستىردى. بۇدان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى قحر تاراپىنا ءوتىپ, كورشىلەس ەلدىڭ اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
كارىم ءماسىموۆتىڭ الماتى وبلىسىنا كەلگەندەگى باستى ماقساتى – اتالعان ورتالىقتىڭ 2012 جىلعا بەلگىلەنگەن العاشقى كەزەڭىندە اتقارىلاتىن ىستەردى باعامداۋ بولاتىن. “قورعاس” حالىقارالىق شەكارالىق ارىپتەستىك ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى باسشىلارىنىڭ باستاماسىمەن ءبىرلەسىپ جاسالعان, قىتاي ەلىمەن ەكى اراداعى ساۋدانى جانداندىرۋعا, سونىمەن بىرگە ەكى مەملەكەتتىڭ دە تاسىمال الەۋەتىن دامىتۋعا ارنالعان ءىرى جوبا بولىپ تابىلادى. ول وندىرىستىك, كولىكتىك سالاعا كاپيتال جۇمساۋعا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى بارىنشا تابىستى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2004 جىلدىڭ 24 قىركۇيەگىندە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شۇار-عا بارعان ساپارىندا قازاقستان مەن قىتاي شەكارالارى اراسىندا “قورعاس” حالىقارالىق شەكارالىق ارىپتەستىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان بولاتىن.
ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى ەكى ءبولىكتەن تۇرادى. ولار الماتى وبلىسىنىڭ پانفيلوۆ اۋدانىندا ورنالاسقان قازاقستاندىق جانە ىلە-قازاق اۆتونوميالى وبلىسى ايماعىنداعى شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدانىندا تۇرعان قىتايلىق بولىك دەپ اتالادى. ورتالىقتىڭ جالپى اۋماعى 528 گەكتاردى قامتيدى, ونىڭ 185 گەكتارى قازاقستاندىق, 343 گەكتارى قىتايلىق بولىكتە. ورتالىق پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن ەكى ەل ازاماتتارى ۆيزا رەسىمدەمەي-اق 30 تاۋلىك مەرزىمگە دەيىن جۇرە الادى.
جوبانىڭ قۇنى 382,9 ميلليارد تەڭگە, ونىڭ 73,7 ملرد. تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى, 309,2 ملرد. تەڭگەسى جەكە ينۆەستورلاردىڭ ەنشىسىندە. بيۋدجەتتەن ءبولىنگەن قارجىنىڭ 65,8 ملرد. تەڭگەسى ورتالىقتى جوبالاۋ مەن ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىس نىساندارىن سالۋعا جۇمسالىپتى. ورتالىق قۇرىلىسىنىڭ العاشقى كەزەڭىن اياقتاۋ 2012 جىلعا بەلگىلەنسە, 2018 جىلدان باستاپ ول تولىق قۋاتىندا ىسكە كىرىسەدى. قازىرگى كەزدە كوپتەگەن نىساندا قۇرىلىس جۇمىستارى قىزۋ قارقىنمەن جۇرگىزىلۋدە.
“قورعاس” ەركىن ەكونوميكالىق ايماعى بىرنەشە بولىمنەن تۇراتىن بولادى. مۇندا ۇلكەن كولىك تەرمينالى, ساۋدا كورمەسى, كەلگەن ادامدار اشىق اسپان استىنا شىقپاي جالعاستىرا ارالايتىن ساۋدا پاۆيلوندارى, ءبىر مەزەتتە 5 مىڭ ادام قابىلداۋعا مۇمكىندىگى بار قوناقۇي كەشەنى سالىنادى. حالىقارالىق قارجى جانە وندىرىستىك ۇيىمداردىڭ ءىرى حالىقارالىق كەزدەسۋلەرىن, كونفەرەنتسيالارىن, سيمپوزيۋمدارىن وتكىزۋگە ارنالعان ورتالىق سالىنباقشى. وفيستەر مەن مەيرامحانالار, كازينو, كينوتەاتر, كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر, مەكتەپ پەن بالاباقشا, كەلۋشىلەر دەمالاتىن باسقا ورىندار جايى دا ويلاستىرىلعان.
ورتالىقتىڭ قىزمەتى ساۋدامەن عانا شەكتەلمەيدى. بۇل جەردە شىۇ مامىلەسىنىڭ قۇرامىنداعى مەملەكەتتەردىڭ مادەنيەتى مەن تاريحي دامۋىنان كەڭ ماعلۇمات بەرەتىن ەتنيكالىق پارك جاسالعان. ءوندىرىس ورىندارىمەن قحر-دا نەمەسە الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىندە جاسالاتىن تەحنيكا مەن وندىرىستىك قۇرال-جابدىقتاردىڭ بولشەكتەرىن جاساپ بەرۋگە شارتتاسۋعا بولادى. مۇنىڭ ءوزى حالىقارالىق ەڭبەك رىنوگىن ورىستەتەدى. ىسكەر ازاماتتار وسىنداعى كورمەلەردەن وزىنە قاجەت تاۋار تۇرلەرىن تاڭداپ, كەلىسىم-شارت جاساسۋىنا, قولما-قول ەسەپ ايىرىسۋىنا بولادى. مۇندا كەلگەن ىسكەر ادامداردى عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەرمەن تانىستىرۋ ءمۇمكىندىگى دە بار. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك شىعىس شەكاراسى سانالاتىن قورعاستا الداعى ۋاقىتتا ينفراقۇرىلىمى وتە جوعارى دەڭگەيدەگى, الەم نازارىن وزىنە اۋداراتىن ءسان-سالتاناتتى قالا پايدا بولماق. مۇنداي ەركىن ەكونوميكالىق ايماق الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە ءالى جاسالماعان دەۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, قورعاستان كورشىلەس ازيا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە جول اشاتىن جاڭا ءدالىز قالىپتاسپاقشى.
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆپەن بىرگە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى ابىلعازى قۇسايىنوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ جانە بىرقاتار سالا باسشىلارى بولدى.
* * *
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ وتكەن سارسەنبىدە ارنايى ەكونوميكالىق ايماققا كىرەتىن “Alatau ءىT ءCىty” اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىندە بولدى. ۇكىمەت باسشىسى وسى جەردە ءبىلىم جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارمەن جانە كەلەشەكتە قولعا الىناتىن ءىس-شارالارمەن تانىستى. “Alatau ءىT ءCىty” اقپاراتتىق تەحنولوگيالىق پاركىندە ۇكىمەت باسشىسىمەن بىرگە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ جانە قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ بولدى.
ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ وتكىزگەن كەڭەيتىلگەن جيىندا “Alatau ءىT ءCىty” اقپاراتتىق تەحنولوگيا پاركىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. وعان بەلگىلى عالىمدار, جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارى, سونىمەن قاتار بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ باسشىلارى دا قاتىستى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بۇدان جەتى جىل بۇرىن, ياعني 2003 جىلى تامىز ايىندا قۇرىلعان بولاتىن. ونى قۇرۋداعى ەڭ نەگىزگى ماقسات ەلىمىزدە بۇگىنگى كۇننىڭ جوعارى تالابىنا ساي كەلەتىندەي اقپاراتتىق ءوندىرىستى ودان ءارى دامىتىپ, ءوركەندەتۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, قازىرگى تاڭداعى باستى قاجەتتىلىككە اينالىپ وتىرعان جوعارى تەحنولوگيالىق كاسىپورىنداردى قۇرۋ ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءبىر قۇپتارلىعى, قازىردە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ قاتىسۋشىسى 24 كومپانيا بولىپ ەسەپتەلىنەدى. ولار بۇل پاركتەگى قىزمەتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىن ىسكە اسىرۋدا.
كوپشىلىككە بەلگىلى, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى جاڭا كەزەڭگە اياق باستى. سوعان وراي, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلاتىن جوبالار قانداي سالادا بولماسىن ىسكەرلىك پەن ساپالىلىقتى جانە جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىندىگى ءسوزسىز. سول سەبەپتەن دە, كەزدەسۋدە بۇل ماسەلەگە باستى نازار اۋدارىلدى. ەكونوميكانى مودەرنيزاتسيالاۋ اياسىندا تەحنولوگيانى جەتىلدىرۋ, ەڭبەك ءونىمدىلىگىن قارقىندى تۇردە ارتتىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى وتە زور. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ كەلەشەكتەگى دامۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ تۇساۋكەسەرىندە ءسوز العان “ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قور” اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى زارينا ارسلانوۆا بۇل سالادا بۇگىنگى تاڭدا قول جەتكەن جەتىستىكتەر جانە كەلەشەكتە قولعا الىناتىن جوبالار تۋرالى جان-جاقتى بايانداپ بەردى.
بۇل ورايدا, اسىرەسە, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنە كاسىپكەرلەردىڭ كەلۋىن ىنتالاندىراتىن ءبىرشاما جاعىمدى جۇمىستار كورىنىس بەرۋى قۇپتارلىق ءجايت. انىعىراق ايتقاندا, سالىق مولشەرىن تومەندەتۋ باعىتىندا ءبىرشاما ءىس-شارالار قابىلدانۋىنىڭ, سونىمەن قاتار, نورماتيۆتىك-اقپاراتتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردىڭ ەنگىزىلۋىنىڭ ماڭىزى زور.
زارينا ارسلانوۆانىڭ پىكىرىنشە, كاسىپكەرلەردى قولداۋ جانە ولارعا كومەك قولىن سوزۋ ماسەلەسىندە ەسكەرەتىن جايتتەر از ەمەس. مىنە, وسى جۇمىستاردىڭ اراسىندا كاسىپكەرلەردىڭ وفيستەرگە تولەم قۇنىنىڭ – ولاردىڭ تالابىنا ساي كەلۋى, ياعني باعانىڭ تىم قىمباتتاپ كەتۋى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇل باعىتتاعى وزگە دە كۇردەلىلىكتەردىڭ ءوز شەشىمىن تابۋىنىڭ قاجەتتىلىگى زور ەكەندىگى داۋسىز. ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماققا اكەلىنەتىن بارلىق تاۋارلاردىڭ دەرلىك كەدەندىك باج سالىعىنان بوساتىلۋى, تەحنولوگيالىق جابدىقتار يمپورتى سالىعىنىڭ ازايتىلۋى تۋرالى ۇسىنىستاردىڭ بار ەكەندىگى دە ايتىلدى. سالا باسشىلارى اتاپ كورسەتكەنىندەي, شىن مانىسىندە دە قازاقستاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرىن شەتەلدەردە وزدەرىنە پايدالى باعامەن وتكىزۋى ءۇشىن ەكسپورتتىق باج سالىعىن تومەندەتۋدىڭ ءمانى زور.
ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماقتاعى كەزدەسۋدە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ ەلەكتر, گاز جانە سۋمەن قامتاماسىزداندىرۋعا باسا نازار اۋداردى. ۇكىمەت باسشىسى وسىعان بايلانىستى الماتى جانە الماتى وبلىسى اكىمدىكتەرىنە كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەنى قىسقا مەرزىمدە شەشۋدى تاپسىردى. سونداي-اق بۇل ىسكە شەتەلدىك مامانداردى بەلسەندى تۇردە تارتۋ كەرەكتىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى. اشىعىن ايتقاندا, ءوندىرىستىڭ وركەندەۋى ماماندار بىلىكتىلىگىنە تاۋەلدى. سوندىقتان دا بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ماماندار دايىنداۋدىڭ اۋاداي قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن ۇكىمەت باسشىسى وزگە دە اۋقىمدى مىندەتتەرگە توقتالدى. ەلىمىزدە اقپاراتتىق جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ودان ءارى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ جانە جوبالاردى قارجىلاندىرۋ دا نازاردان تىس قالماي, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولارعا ناقتى مىندەتتەر جۇكتەلدى.
اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ اۋماعىنداعى كورمەدە “زەردە” اق, “قازاقتەلەكوم” اق, “دەلتا” ءىت” جشس, “حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتى” اق, “سۇلۋ سۆەت” كونسورتسيۋمى, “التسترانتەلەكوم” جشس, “Zerecon” جشس, “فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋت” جشس جانە باسقا دا كومپانيالاردىڭ ءار الۋان جوبالارى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. بۇل ورايدا حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنالعان ءبولىم تۋرالى اتاپ ايتقان ءجون. اقش-تىڭ “كارنەگي مەللون” ۋنيۆەرسيتەتىمەن تىعىز بايلانىستاعى وقۋ ورنى جاس ماماندار دايارلاۋدا ۇلكەن ىزدەنىس پەن ىسكەرلىكتىڭ ۇلگىسىن تانىتۋدا. الەمدىك دەڭگەيدەگى ماماندار دايىنداۋ – ەل كەلەشەگىنە قوسىلاتىن مول ۇلەس. باستى تۇجىرىم وسى.
كۇمىسجان بايجان, باقىت بالعارينا, الماتى وبلىسى.
“قورعاس” ءحشاو پرەزيدەنتى عابدۋلحاكيم جاشىبەكوۆ ۇكىمەت باسشىسىنا ورتالىقتا اتقارىلىپ جاتقان ىستەر جونىندە بايانداپ, قورعاس-جەتىگەن تەمىر جولى مەن الماتى-قورعاس اۆتوجول قۇرىلىسىنىڭ بارىسىمەن تانىستىردى. بۇدان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى قحر تاراپىنا ءوتىپ, كورشىلەس ەلدىڭ اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
كارىم ءماسىموۆتىڭ الماتى وبلىسىنا كەلگەندەگى باستى ماقساتى – اتالعان ورتالىقتىڭ 2012 جىلعا بەلگىلەنگەن العاشقى كەزەڭىندە اتقارىلاتىن ىستەردى باعامداۋ بولاتىن. “قورعاس” حالىقارالىق شەكارالىق ارىپتەستىك ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى باسشىلارىنىڭ باستاماسىمەن ءبىرلەسىپ جاسالعان, قىتاي ەلىمەن ەكى اراداعى ساۋدانى جانداندىرۋعا, سونىمەن بىرگە ەكى مەملەكەتتىڭ دە تاسىمال الەۋەتىن دامىتۋعا ارنالعان ءىرى جوبا بولىپ تابىلادى. ول وندىرىستىك, كولىكتىك سالاعا كاپيتال جۇمساۋعا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى بارىنشا تابىستى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
2004 جىلدىڭ 24 قىركۇيەگىندە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شۇار-عا بارعان ساپارىندا قازاقستان مەن قىتاي شەكارالارى اراسىندا “قورعاس” حالىقارالىق شەكارالىق ارىپتەستىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان بولاتىن.
ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى ەكى ءبولىكتەن تۇرادى. ولار الماتى وبلىسىنىڭ پانفيلوۆ اۋدانىندا ورنالاسقان قازاقستاندىق جانە ىلە-قازاق اۆتونوميالى وبلىسى ايماعىنداعى شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدانىندا تۇرعان قىتايلىق بولىك دەپ اتالادى. ورتالىقتىڭ جالپى اۋماعى 528 گەكتاردى قامتيدى, ونىڭ 185 گەكتارى قازاقستاندىق, 343 گەكتارى قىتايلىق بولىكتە. ورتالىق پايدالانۋعا بەرىلگەننەن كەيىن ەكى ەل ازاماتتارى ۆيزا رەسىمدەمەي-اق 30 تاۋلىك مەرزىمگە دەيىن جۇرە الادى.
جوبانىڭ قۇنى 382,9 ميلليارد تەڭگە, ونىڭ 73,7 ملرد. تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى, 309,2 ملرد. تەڭگەسى جەكە ينۆەستورلاردىڭ ەنشىسىندە. بيۋدجەتتەن ءبولىنگەن قارجىنىڭ 65,8 ملرد. تەڭگەسى ورتالىقتى جوبالاۋ مەن ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىس نىساندارىن سالۋعا جۇمسالىپتى. ورتالىق قۇرىلىسىنىڭ العاشقى كەزەڭىن اياقتاۋ 2012 جىلعا بەلگىلەنسە, 2018 جىلدان باستاپ ول تولىق قۋاتىندا ىسكە كىرىسەدى. قازىرگى كەزدە كوپتەگەن نىساندا قۇرىلىس جۇمىستارى قىزۋ قارقىنمەن جۇرگىزىلۋدە.
“قورعاس” ەركىن ەكونوميكالىق ايماعى بىرنەشە بولىمنەن تۇراتىن بولادى. مۇندا ۇلكەن كولىك تەرمينالى, ساۋدا كورمەسى, كەلگەن ادامدار اشىق اسپان استىنا شىقپاي جالعاستىرا ارالايتىن ساۋدا پاۆيلوندارى, ءبىر مەزەتتە 5 مىڭ ادام قابىلداۋعا مۇمكىندىگى بار قوناقۇي كەشەنى سالىنادى. حالىقارالىق قارجى جانە وندىرىستىك ۇيىمداردىڭ ءىرى حالىقارالىق كەزدەسۋلەرىن, كونفەرەنتسيالارىن, سيمپوزيۋمدارىن وتكىزۋگە ارنالعان ورتالىق سالىنباقشى. وفيستەر مەن مەيرامحانالار, كازينو, كينوتەاتر, كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر, مەكتەپ پەن بالاباقشا, كەلۋشىلەر دەمالاتىن باسقا ورىندار جايى دا ويلاستىرىلعان.
ورتالىقتىڭ قىزمەتى ساۋدامەن عانا شەكتەلمەيدى. بۇل جەردە شىۇ مامىلەسىنىڭ قۇرامىنداعى مەملەكەتتەردىڭ مادەنيەتى مەن تاريحي دامۋىنان كەڭ ماعلۇمات بەرەتىن ەتنيكالىق پارك جاسالعان. ءوندىرىس ورىندارىمەن قحر-دا نەمەسە الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىندە جاسالاتىن تەحنيكا مەن وندىرىستىك قۇرال-جابدىقتاردىڭ بولشەكتەرىن جاساپ بەرۋگە شارتتاسۋعا بولادى. مۇنىڭ ءوزى حالىقارالىق ەڭبەك رىنوگىن ورىستەتەدى. ىسكەر ازاماتتار وسىنداعى كورمەلەردەن وزىنە قاجەت تاۋار تۇرلەرىن تاڭداپ, كەلىسىم-شارت جاساسۋىنا, قولما-قول ەسەپ ايىرىسۋىنا بولادى. مۇندا كەلگەن ىسكەر ادامداردى عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەرمەن تانىستىرۋ ءمۇمكىندىگى دە بار. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك شىعىس شەكاراسى سانالاتىن قورعاستا الداعى ۋاقىتتا ينفراقۇرىلىمى وتە جوعارى دەڭگەيدەگى, الەم نازارىن وزىنە اۋداراتىن ءسان-سالتاناتتى قالا پايدا بولماق. مۇنداي ەركىن ەكونوميكالىق ايماق الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە ءالى جاسالماعان دەۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, قورعاستان كورشىلەس ازيا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە جول اشاتىن جاڭا ءدالىز قالىپتاسپاقشى.
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆپەن بىرگە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى ابىلعازى قۇسايىنوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ جانە بىرقاتار سالا باسشىلارى بولدى.
* * *
پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ وتكەن سارسەنبىدە ارنايى ەكونوميكالىق ايماققا كىرەتىن “Alatau ءىT ءCىty” اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىندە بولدى. ۇكىمەت باسشىسى وسى جەردە ءبىلىم جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار سالاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارمەن جانە كەلەشەكتە قولعا الىناتىن ءىس-شارالارمەن تانىستى. “Alatau ءىT ءCىty” اقپاراتتىق تەحنولوگيالىق پاركىندە ۇكىمەت باسشىسىمەن بىرگە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ, بايلانىس جانە اقپارات ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ جانە قارجى ءمينيسترى بولات جامىشەۆ بولدى.
ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ وتكىزگەن كەڭەيتىلگەن جيىندا “Alatau ءىT ءCىty” اقپاراتتىق تەحنولوگيا پاركىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. وعان بەلگىلى عالىمدار, جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارى, سونىمەن قاتار بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ باسشىلارى دا قاتىستى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بۇدان جەتى جىل بۇرىن, ياعني 2003 جىلى تامىز ايىندا قۇرىلعان بولاتىن. ونى قۇرۋداعى ەڭ نەگىزگى ماقسات ەلىمىزدە بۇگىنگى كۇننىڭ جوعارى تالابىنا ساي كەلەتىندەي اقپاراتتىق ءوندىرىستى ودان ءارى دامىتىپ, ءوركەندەتۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, قازىرگى تاڭداعى باستى قاجەتتىلىككە اينالىپ وتىرعان جوعارى تەحنولوگيالىق كاسىپورىنداردى قۇرۋ ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءبىر قۇپتارلىعى, قازىردە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ قاتىسۋشىسى 24 كومپانيا بولىپ ەسەپتەلىنەدى. ولار بۇل پاركتەگى قىزمەتتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىن ىسكە اسىرۋدا.
كوپشىلىككە بەلگىلى, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى جاڭا كەزەڭگە اياق باستى. سوعان وراي, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلاتىن جوبالار قانداي سالادا بولماسىن ىسكەرلىك پەن ساپالىلىقتى جانە جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىندىگى ءسوزسىز. سول سەبەپتەن دە, كەزدەسۋدە بۇل ماسەلەگە باستى نازار اۋدارىلدى. ەكونوميكانى مودەرنيزاتسيالاۋ اياسىندا تەحنولوگيانى جەتىلدىرۋ, ەڭبەك ءونىمدىلىگىن قارقىندى تۇردە ارتتىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى وتە زور. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ كەلەشەكتەگى دامۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ تۇساۋكەسەرىندە ءسوز العان “ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قور” اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى زارينا ارسلانوۆا بۇل سالادا بۇگىنگى تاڭدا قول جەتكەن جەتىستىكتەر جانە كەلەشەكتە قولعا الىناتىن جوبالار تۋرالى جان-جاقتى بايانداپ بەردى.
بۇل ورايدا, اسىرەسە, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنە كاسىپكەرلەردىڭ كەلۋىن ىنتالاندىراتىن ءبىرشاما جاعىمدى جۇمىستار كورىنىس بەرۋى قۇپتارلىق ءجايت. انىعىراق ايتقاندا, سالىق مولشەرىن تومەندەتۋ باعىتىندا ءبىرشاما ءىس-شارالار قابىلدانۋىنىڭ, سونىمەن قاتار, نورماتيۆتىك-اقپاراتتىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردىڭ ەنگىزىلۋىنىڭ ماڭىزى زور.
زارينا ارسلانوۆانىڭ پىكىرىنشە, كاسىپكەرلەردى قولداۋ جانە ولارعا كومەك قولىن سوزۋ ماسەلەسىندە ەسكەرەتىن جايتتەر از ەمەس. مىنە, وسى جۇمىستاردىڭ اراسىندا كاسىپكەرلەردىڭ وفيستەرگە تولەم قۇنىنىڭ – ولاردىڭ تالابىنا ساي كەلۋى, ياعني باعانىڭ تىم قىمباتتاپ كەتۋى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇل باعىتتاعى وزگە دە كۇردەلىلىكتەردىڭ ءوز شەشىمىن تابۋىنىڭ قاجەتتىلىگى زور ەكەندىگى داۋسىز. ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماققا اكەلىنەتىن بارلىق تاۋارلاردىڭ دەرلىك كەدەندىك باج سالىعىنان بوساتىلۋى, تەحنولوگيالىق جابدىقتار يمپورتى سالىعىنىڭ ازايتىلۋى تۋرالى ۇسىنىستاردىڭ بار ەكەندىگى دە ايتىلدى. سالا باسشىلارى اتاپ كورسەتكەنىندەي, شىن مانىسىندە دە قازاقستاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرىن شەتەلدەردە وزدەرىنە پايدالى باعامەن وتكىزۋى ءۇشىن ەكسپورتتىق باج سالىعىن تومەندەتۋدىڭ ءمانى زور.
ارناۋلى ەكونوميكالىق ايماقتاعى كەزدەسۋدە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ ەلەكتر, گاز جانە سۋمەن قامتاماسىزداندىرۋعا باسا نازار اۋداردى. ۇكىمەت باسشىسى وسىعان بايلانىستى الماتى جانە الماتى وبلىسى اكىمدىكتەرىنە كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەنى قىسقا مەرزىمدە شەشۋدى تاپسىردى. سونداي-اق بۇل ىسكە شەتەلدىك مامانداردى بەلسەندى تۇردە تارتۋ كەرەكتىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى. اشىعىن ايتقاندا, ءوندىرىستىڭ وركەندەۋى ماماندار بىلىكتىلىگىنە تاۋەلدى. سوندىقتان دا بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ماماندار دايىنداۋدىڭ اۋاداي قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن ۇكىمەت باسشىسى وزگە دە اۋقىمدى مىندەتتەرگە توقتالدى. ەلىمىزدە اقپاراتتىق جانە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ودان ءارى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ جانە جوبالاردى قارجىلاندىرۋ دا نازاردان تىس قالماي, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولارعا ناقتى مىندەتتەر جۇكتەلدى.
اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركىنىڭ اۋماعىنداعى كورمەدە “زەردە” اق, “قازاقتەلەكوم” اق, “دەلتا” ءىت” جشس, “حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتى” اق, “سۇلۋ سۆەت” كونسورتسيۋمى, “التسترانتەلەكوم” جشس, “Zerecon” جشس, “فيزيكا-تەحنيكالىق ينستيتۋت” جشس جانە باسقا دا كومپانيالاردىڭ ءار الۋان جوبالارى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. بۇل ورايدا حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنالعان ءبولىم تۋرالى اتاپ ايتقان ءجون. اقش-تىڭ “كارنەگي مەللون” ۋنيۆەرسيتەتىمەن تىعىز بايلانىستاعى وقۋ ورنى جاس ماماندار دايارلاۋدا ۇلكەن ىزدەنىس پەن ىسكەرلىكتىڭ ۇلگىسىن تانىتۋدا. الەمدىك دەڭگەيدەگى ماماندار دايىنداۋ – ەل كەلەشەگىنە قوسىلاتىن مول ۇلەس. باستى تۇجىرىم وسى.
كۇمىسجان بايجان, باقىت بالعارينا, الماتى وبلىسى.
