ماڭىزدى بەتبۇرىس

مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ “جا­ڭا ونجىلدىق — جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ — قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى بي­ىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەل­گىلەنگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدار­لاماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. جوبا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن ءوت­كەن ۇكىمەت وتىرىسىندا تالقىلانىپ, وعان قا­تىسقان ۇكىمەت مۇشەلەرى, پارلامەنت دەپۋ­تات­تارى, وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ, وتانىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم قىزمەتكەرلەرى كاسىپوداعىنىڭ وك­ىل­دەرى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى, وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارمالارىنىڭ باستىق­تارى, وزگە دە ازاماتتار ۇسىنىس-تىلەكتەرىن ءبىلدىردى. جوبا قازىر تالقىلانۋ ۇستىندە. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, ءوز ۇسىنىستارىن, تىلەك, تالاپتارىن بەلسەنە بىلدىرەم دەگەندەرگە جول اشىق. سەبەبى, ەل بولاشاعى ءۇشىن اتالمىش باعدارلامانىڭ ماڭىزى وراسان زور. قازىرگى كۇنى ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان نەگىزگى مىندەت – باسەكەگە توتەپ بەرە الاتىن جوعارى بىلىكتى جۇمىس كۇشىن دايارلاۋ. جالپى, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق گۇلدەنۋىنىڭ نەگىزى بولۋى كەرەك. بۇدان بۇرىن قابىلدانعان 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرا وتىرىپ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرگە توقتالار بولساق, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن باعالاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى قۇرىلدى. ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيى ءتيىستى ۇيىمدار جۇيەسىمەن ينستيتۋتسيونالدى قامتاماسىز ەتىلدى. قازاقستاندىق مەكتەپ وقۋ­شى­لارى تۇڭعىش رەت ءTىMSS, ءPىSA حالىقارالىق زەرتتەۋگە قاتىستى. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم قايتادان قالپىنا كەلتىرىلدى. باكالاۆر-ماگيستر-Ph.D. دوكتورى ءۇش دەڭگەيلى ماماندار دايارلاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم سالاسى بويىنشا 130 حالىقارالىق كەلىسىم-شارتتارعا قول قويىلدى. دەگەنمەن, ءالى دە بولسا شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر جەتكىلىكتى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن سالۋ, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ, سالانىڭ تومەن دارەجەدە قارجىلاندىرىلۋى, ءتيىمسىز باسقارۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ ناشارلىعى, شاعىن كەشەندى مەكتەپتەر مەن با­لا­باقشانىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, تەحنيكالىق, كا­سىپتىك جانە جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەك­تەردىڭ ەڭبەك رىنوگىنىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرمەۋى, ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنىڭ تيىمسىزدىگى, تاعىسىن-تاعىلار. مۇنىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنا كەدەرگى جاساپ وتىر. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, 2011-2020 جىلدارعا ار­نالعان مەملەكەتتىك باعدارلامادا ءبىلىم بەرۋ­دىڭ بارلىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قاراستىرىلعان. باعدارلاما ماقساتى ەكونوميكانىڭ جانە ازا­ماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ادام كاپيتالىن دامىتۋ ءۇشىن ونى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك باعدارلامادا ءبىلىم بەرۋدىڭ ءار­بىر دەڭگەيى بويىنشا 2020 جىلعا مىناداي ماق­ساتتىق ينديكاتورلارعا جەتۋ قاراستىرىلعان: ءبىرىنشى, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋ سالاسىندا – قالالىق, سونىمەن بىرگە, اۋىلدىق جەرلەردە مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋ­مەن تولىق قامتۋ; ەكىنشى, ورتا ءبىلىم بەرۋ سالا­سىندا – 12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋ, “نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبى”, جوعارى ساتىداعى “بەيىندىك مەكتەپ” جەلىلەرىن دامىتۋ; ءۇشىنشى, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا – ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن, بەيىندىك ستاندارت­تاردى ازىرلەۋ; ءتورتىنشى, جوعارى ءبىلىم بەرۋ سا­لا­سىندا – ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ كىرىگۋىن, ين­تەل­لەكتۋالدى جەكە مەنشىك ونىمدەرىن كوممەر­تسيالاندىرۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋ, بولون پروتسەسى شەڭبەرىندە مىندەتتى, ۇسىنىلعان ءول­شەم­دەردى ورىنداۋ. مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە پەداگوگ مارتەبەسىن كوتەرۋ, شاعىن مەكتەپتەردىڭ دامۋ سترا­تەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ, “e-ءlearnىng” ەلەك­تروندى وقىتۋ مەن جان باسىنا شاققانداعى (ۆاۋ­چەرلىك) قارجىلاندىرۋدى ەنگىزۋ, ءبىلىم بەرۋدى باسقارۋ جۇيەسىن جۇرتشىلىقتى تارتۋ ارقىلى جەتىلدىرۋ سياقتى كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىرگە كەزدە قازاقستاندا مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە جانە وقىتۋمەن بالالاردىڭ تەك قانا 38,7%-ى عانا قامتىلعان. بالاباقشالاردا ورتا ەسەپپەن 100 ورىنعا 111 بالادان كەلەدى (قالا­لىق جەرلەردە – 120). قالالىق جەرلەردە ءاربىر ءۇشىنشى بالا, ال اۋىلدىق جەرلەردە 100 بالانىڭ ىشىنەن بەسەۋى عانا بالاباقشاعا بارادى. سون­دىقتان, بالاباقشا تاپشىلىعىن ازايتۋ كۇن تارتىبىندە تۇرعان نەگىزگى ماسەلە. ەلباسى ن.نا­زارباەۆ تا ءوزىنىڭ بيىلعى جىلعى جولداۋىندا وسى ماسەلەنى قاداپ ايتىپ, “بالاپان” مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. بۇل باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىندە ءبىز 2020 جىلعا قاراي اۋىلدىق جانە قالالىق جەرلەردە بالاباقشا تاپشىلىعى تولىعىمەن شەشىمىن تابادى دەپ وتىرمىز. بۇل ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار­دىڭ بالامالى – جەكە مەنشىك, وتباسىلىق, ۆەدومستۆولىق, مەملەكەتتىك جەلىسىن دامىتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل باعىتتا باسىم ماقسات “با­لاپان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ارتىلادى. وعان قوسا, وقۋ باعدارلامالارى جاڭارتىلىپ, وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەر ازىرلەنەدى, مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جوعارى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, اتا-انالار ءۇشىن كونسۋل­تاتيۆتىك بولىمشەلەر قۇرىلادى. 2015 جىلدان باستاپ ەلىمىز مەكتەپتەرى 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشى­رىلەدى. 11 جىلدىق مەكتەپتىڭ 9-سىنىبىنان 12 جىل­دىق مەكتەپتىڭ 11-سىنىبىنا سەكىرىپ ءوتۋ 2015-2016 جىلداردان باستاپ 2019-2020 جىلدار اراسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ دا قولعا الىنباق. بارلىق وڭىرلەردە ەرەسەك جاس­تاعى بالالارعا تۇزەۋ-پەداگوگيكالىق قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن تۇزەۋ جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ كابينەتتەرى قۇرىلادى. 2015 جىلعا دەيىن جەلى 380-نەن 540 بىرلىككە دەيىن وسەدى. پەداگوگ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءتۇرلى شارالارعا قاراماستان, پەداگوگ مامان­دىعىنا سۇرانىس از. قازىرگى كۇنى ەلىمىزدەگى ءاربىر بەسىنشى مۇعالىم 50 جانە ودان ۇلكەن جاستا. پەداگوگتاردىڭ جالپى سانىنان 3 جىلعا دەيىنگى ءوتىلى بارلار – 13%. جىل سايىنعى جاس كادرلار ەسەبىنەن تولىعۋ تەك 2,6%-دى قۇراپ وتىر. ءتو­مەن جالاقى (ەلىمىزدەگى ورتاشا جالاقىنىڭ 60% جۋىعى), پەداگوگ ماماندىعىنىڭ بەدەلىنىڭ بول­ماۋى جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ وسى سالادان كەتۋىنە ىقپال ەتەدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك باع­­دارلامادا وسى ماسەلەگە بارىنشا دەن قويىلعان. پەداگوگ مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن پەداگوگي­كا­لىق قىزمەتكەرلەر ەڭبەگىنە مەملەكەتتىك قول­داۋدى كۇشەيتىپ, ولاردىڭ ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋ ارتپاق. ولاردىڭ ورتاشا جالاقىسىن ەكونو­ميكاداعى ورتاشا جالاقىعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. 2016 جىلى پەداگوگتاردىڭ 70%-ى ۆاۋچەر­لىك قارجىلاندىرۋ ءپرينتسيپى بويىنشا بىلىك­تىلىگىن ارتتىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە كاسىبي شە­بەرلىك دەڭگەيى بويىنشا پەداگوگكە قويىلاتىن تالاپتاردى جوعارىلاتادى. پەداگوگتەردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدى باقىلاۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا تاۋەلسىز اتتەستاتسيالىق اگەنتتىكتەر قۇرىلادى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جانە باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وقۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ, پە­داگوگتار مەن وقۋشىلاردى ەڭ جاقسى ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا جانە تەحنولوگيالارىنا تەڭ قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە “e-ءlearnىng” ەلەكتروندى وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. ول ءۇشىن پەداگوگتار قۇزىرەتىنە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيانى (اكت) قالىپتاستىرىپ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قۇرۋ, وقۋ پروتسەسىنە اۆتوماتتاندىرۋدى ەنگىزۋ جوسپارلانعان. 2011 مەن 2015 جىلدار ارالى­عىن­دا ءار پەداگوگ اكت قولدانۋ بويىنشا بىلىك­تىلىگىن ارتتىرۋ كۋرسىنان وتەدى. قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ەرەك­شەلىگى – شاعىن جيناقى مەكتەپتەردىڭ (شجم) بولۋىندا دەسەك بولادى. ەلىمىزدە جال­­پى ورتا ءبىلىم بەرەتىن 7576 ۇيىمنىڭ 56,8%-ى شجم قۇرايدى, اۋىلدىق جەرلەردە بۇل كورسەتكىش 70%-عا جۋىق. سوڭعى 15 جىلدا نەگىزگى شجم-نىڭ سانى ەكى ەسەگە كوبەيدى. ءبىز ەندى ونداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جاساماقپىز. وتانى­مىزدا مەكتەبى جوق 1522 ەلدى مەكەنىندە 36 960 وقۋشى تۇرادى. ولاردى تاسىمالداۋدى ۇيىم­داس­تىرۋ ءىسى اسا ماڭىزدى. 2011 جىلى “مەك­تەپ­تەرى جوق ەلدى مەكەندەردە تۇراتىن ءبىلىم الۋ­شىلار مەن تاربيەلەنۋشىلەردى مەكتەپكە جانە كەرى تەگىن ءارى قاۋىپسىز جەتكىزۋمەن قامتاماسىز ەتۋ” ستاندارتى ازىرلەنىپ قابىلدانادى. بىرنەشە جاقىن جەرلەردە ورنالاسقان شجم-نى بىرىڭعاي ءبىلىم كەڭىستىگىنە بىرىك­تىرەتىن وڭىرلەردە 160 “تىرەك مەكتەبىن” قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. ەلىمىزدە 882 تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبى­لىم بەرۋ ورىندارى بار, ونىڭ 322-ءسى كاسىپتىك لي­تسەي بولسا, قالعانى كوللەدجدەر. ونىڭ 20 پايىزعا جۋىعى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. قازىرگى كەزدە مۇندا بارلىعى 609,0 مىڭ ادام ءبى­لىم الۋدا. الايدا, تجكب جۇيەسىندە وقىتۋ جاس­تار ءۇشىن تارتىمسىز ءارى بەدەلسىز بولىپ وتىر. ينجەنەر-پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ مارتەبەسىنىڭ تومەن بولۋى جوعارى بىلىكتى كادرلاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. ونىڭ ۇستىنە ماماندارعا قويىلاتىن ەسكىرگەن بىلىكتىلىك تالاپتارى بويىنشا كادرلاردى دايارلاۋ مازمۇنى يندۋستريا جانە جۇمىس بەرۋشىلەر سۇرانىستارىن قامتاماسىز ەتە المايدى. سوندىقتان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ەكونوميكالىق سۇرانىستى ەس­كەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسى ەنگى­زىلەدى. سونىمەن قاتار يندۋستريا جوبالارى بوي­ىنشا مامانداردى دايارلاۋدىڭ ينفرا­قۇرىلىمى دامىتىلىپ, تجكب ءبىلىم بەرۋدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2020 جىلعا قاراي تجكب وقۋ ورىندارىنىڭ 90%-ى جاڭارتىلادى جانە زاماناۋي وقۋ-ءون­دىرىستىك جانە تەحنولوگيالىق قۇرال-جاب­دىق­تار­مەن جابدىقتالادى (زاماناۋي ستانوكتار, ين­تەر­اكتيۆتى وقۋ قۇرالدارى, ترەناجەرلەر, ۆيرتۋالدى ترەنينگتىك لابوراتوريالار جانە ت.ب.) تجكب تۇلەكتەرى جۇمىس بەرۋشىلەر مويىن­داعان سەرتيفيكاتتار الاتىن بولادى. حالىق­ارا­لىق تاجىريبەگە سايكەس, بىلىكتىلىكتى سەرتي­فيكاتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورگاندار قۇرىلادى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ەڭبەك رى­نوگى­نىڭ قاجەتتىلىكتەرىن, ەلدىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ جانە جەكە تۇلعانىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىراتىن جوعارى ءبىلىم ساپاسىنىڭ دەڭگەيىنە كوشۋ كوزدەلىپ وتىر. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنىڭ 80%-ىنىڭ جۇمىسقا تۇرۋىنا قول جەتكىزۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن جوعارى ءبىلىم مازمۇنى مەن قۇرى­لى­مىن بولوندىق پروتسەستىڭ پارامەترلەرىمەن سايكەستەندىرۋ ارقىلى ەۋروپالىق جوعارى ءبىلىم ايماعىنا كىرىگۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ءبىلىم جانە عىلىمنىڭ ىقپالداسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ, ينتەللەكتۋالدى جەكە مەنشىكتىڭ ونىمدەرىن كوممەرتسيا­لاۋ ءۇشىن جاعداي جاسالىنادى. جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن باعالاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق اككرەديتاتسيالىق ۇيىمدار حالىقارالىق اككرەديتاتسيالىق اگەنتتىكتەر جەلىسىنە ەنەدى. باعدارلاما ەكى كەزەڭدە (2011-2015جج. – ءى كەزەڭ; 2016-2020جج. – ءىى كەزەڭ) ىسكە اسىرى­لا­دى. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە جەكەلەگەن باعىتتار بويىنشا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مودەلدەرى ازىرلەنەدى, ولار سىناقتان وتكىزىلىپ, وسىعان بايلانىستى جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ەكىنشى كەزەڭدە قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىنادى, ينۆەستيتسيالاردى ء(بىلىم بەرۋدىڭ ماتەريالدىق ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ جانە وزگە شىعىندى جۇمىستار) كوزدەيتىن ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلادى, ادىستەمەلىك, كادرلىق, اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى الدىڭعى كەزەڭدەردە الىنعان ناتيجەلەر ورىندالادى. مەملەكەت ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدى; الەمدىك كەڭىستىكتەگى ادامي كاپيتالدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدى; قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ; حالىقارالىق رەيتينگتەگى كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋدى; بالا تاربيەسىندەگى اتا-انالار جاۋاپكەرشىلىگىن جەتىلدىرۋدى قامتاماسىز ەتسە, اتا-انالار ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە; قورعان­شىلىق كەڭەستەرى ارقىلى ءبىلىمدى باسقارۋعا ارالاسۋعا; مەكتەپالدى تاربيە مەن وقىتۋدا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە; بالانىڭ تابىستارى تۋرالى اتا-انا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بايلانىسى ارقىلى قاشىقتىقتان اقپارات الۋعا قۇقىلى بولادى. ال پەداگوگتار پەداگوگ ءمار­تەبەسىن ارتتىرۋدى; جالاقىنى ەكونوميكاداعى ورتاشا جالاقى دەڭگەيىن جەتكىزۋدى; قىزمەتتىك ءوسۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى; قىزمەتتىڭ بارلىق كەزە­ڭىندە كاسىبي بىلىكتىلىكتى, ونىڭ ىشىندە شەتەلدە دامىتۋدى تالاپ ەتە الادى. ءبىلىم الۋشىلارعا بارلىعىنا بىردەي ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزۋگە; ۇزدىك ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارى مەن تەحنولو­گيالارىن پايدالانۋعا; كوممۋنيكاتيۆتىك جانە كاسىبي بىلىكتىلىكتى دامىتۋعا مۇمكىندىك جاسالادى. باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 4 ملن. تەڭگەگە جۋىق قارجى كەتەدى دەپ بول­جانىپ وتىر. جاڭا باعدارلامانىڭ وسىنداي وڭ ءناتي­جە­لەرگە قول جەتكىزۋگە بولاتىن تۇستارىن سالا قىزمەتكەر­لە­رىنىڭ ەسىنە سالا وتىرىپ, تالقىلاۋ ىسىنە شاقىرامىن. جانسەيىت تۇيمەباەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.