بۇگىندە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءومىر جولىن بىرقاتار قابىرعالى قازاق قالامگەرلەرى زەرتتەپ جۇرگەنى بەلگىلى. ءيا, باۋكەڭدەي ءور مىنەزدى ادامنىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ, ديدارلاسقان جان وزىنشە وي قورىتىندىلاپ, كوكەيگە تۇيگەن پايىمىن قاعازعا تۇسىرۋگە قۇقى بار. ءوز زامانىنىڭ تۋ ۇستاۋشىسى بولعان اعامىزدىڭ ءومىر جولى ارقىلى تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ تامىر سوعىسىن تاپ باسىپ تانۋعا بولادى. ارينە, ول ءۇشىن ونىڭ ءومىرىن جەتە زەرتتەي ءتۇسۋ كەرەك. ءبىز ءالى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تۇلعالىق بولمىسىن تانىپ بولعان جوقپىز. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن ءبىز اڭگىمەمىزگە ارقاۋ ەتكەلى وتىرعان ءجۇنىس ىبىراەۆتىڭ «مايدان جىرى مەن سىرى» زەرتتەۋى تولىقتىرا ءتۇستى. ءجۇنىس ىبىراەۆتىڭ بۇل ەڭبەگى 1993 جىلى 5000 دانامەن شاعىن كىتاپشا تۇرىندە باسىلىپ شىعىپتى. ياعني, ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە يە بولعان العاشقى جىلدارى وقىرمان قاۋىمنىڭ قولىنا تيگەن قۇندى تۋىندى. ەگەر بۇل زەرتتەۋ بۇدان ەرتەرەكتە باسپاعا بارسا, تسەنزۋراعا تاپ بولار ما ەدى؟ كىم ءبىلسىن؟ 90-جىلدارداعى وتپەلى كەزەڭىنىڭ قارساڭىندا شىققان كىتاپ رەسپۋبليكا كولەمىنە تولىقتاي تارالدى دەپ تە ايتا المايمىز. سوندىقتان قالامگەر اعامىزدىڭ بۇل تۋىندىسى ءالى دە بولسا وقىرماندارىمەن تولىقتاي قاۋىشىپ ۇلگەرمەگەن ەڭبەك دەپ ەسەپتەيمىز. ءجۇنىس ىبىراەۆ ەڭ العاش «ارپالىس» پوۆەسىمەن 1947 جىلى تانىسقانىن جازادى. جان-جۇرەگى ساۋلەگە تولى قالامگەر بۇل شىعارمانىڭ ومىرگە كەلۋىنە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قانشالىقتى ىقپال-اسەرى بولعانىن بىلۋگە تىرىسىپ باعىپتى. ول تۋىندىمەن تانىسقان كەزدە اسكەر قاتارىندا وتان الدىنداعى بورىشىن وتەپ جۇرگەن ەدى. كەيىننەن ستۋدەنت اتانىپ, تۋعان اۋىلىنان وقۋعا پاروحودپەن ەرتىستى بويلاپ قايتىپ بارا جاتقاندا اقىن ەسەت اۋكەباەۆتى كەزدەستىرەدى. جاس جىگىت ءسوز قادىرىن بىلەتىن ازاماتتى جولىقتىرعان بەتتە «ارپالىس» جايىندا كوكەيگە تۇنعان سۇراقتارىنىڭ شەتىن شىعارىپ, قويا باستايدى. ونىڭ ءجونى دە, رەتى دە بار ەدى. ويتكەنى, ول كەزدە ەسەت اۋكەباەۆ اسكەري قىزمەتتەگى ادام بولاتىن. زەيىندى جاس جىگىتتىڭ كوكەيگە قونىمدى سۇراعىن مۇقيات تىڭداعان اقىن اعا ادەبي زەرتتەۋ ماسەلەسىمەن تىكەلەي اينالىسپاعانىن ەسكەرتىپ, الەكساندر بەك جازۋشى رەتىندە باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ كۇندەلىكتەرىن, اۋىزشا ايتقان اڭگىمەلەرىن كوركەمدەپ, بەينەلەپ كىتاپ ەتىپ شىعارعان بولۋى مۇمكىن دەگەن ءوز توپشىلاۋىن ايتادى. وسىلايشا, ەساعاڭ زەيىندى جاستىڭ كوكەيىندەگى شوقتى ۇرلەپ, قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا تۇسكەنىن بايقايمىز. ءيا, سول كەزدە بۇل كىتاپ دۇنيەجۇزىنە كەڭ تاراعان كوركەم دۇنيەلەردىڭ ءبىرى ەدى. ءسوز ەتىپ وتىرعان شىعارما سوعىستان كەيىنگى از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە چەح, گرەك, فرانتسۋز, نەمىس, پولياك, ۆەنگر, فين, رۋمىن, كورەي, اعىلشىن تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, دۇنيەجۇزىندەگى كىتاپقۇمارلاردىڭ ءسۇيىپ وقيتىن تۋىندىسىنا اينالعان-تىن. شىعارمانى سوعىس بارىسىن باياندايتىن جاي عانا كوركەم تۋىندى دەپ قاراستىرا المايمىز. پوۆەست اسكەريلەر ءۇشىن زاماناۋي مايدان تاكتيكاسىن دارىپتەگەن وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال بولعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. قالاي دەسەك تە, الەكساندر بەك سوعىس ءتاسىلىن باۋكەڭدەي جەتىك بىلمەگەنى انىق. اسكەريلەردىڭ زور قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزعان مۇنداي تۋىندىنى مايدان ءومىرىن جەتىك بىلەتىن ستراتەگ قولباسشىنىڭ قاتىسۋىنسىز جازۋ مۇمكىن ەمەس. وعان تالانتتى جازۋشى قوسىلىپ, ءبىرتۋار ەڭبەك دۇنيەگە كەلگەن. سوندىقتان بۇل تۋىندىنى كەزىندە ازۋىن ايعا بىلەگەن بريتانيا مەن امەريكا اسكەري باس شتابتارى اسكەري وقۋ ورىندارىندا ادىستەمەلىك وقۋ قۇرالى رەتىندە كەڭىنەن پايدالانعانىن تاريحتان بىلەمىز. سونداي-اق, قىتاي مەن كورەيادا جوعارى شەندى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن اسكەريلەرگە وقۋ قۇرالى رەتىندە ۇسىنىلعان. كەڭەس وداعىندا بۇل كىتاپتىڭ ورىس ءتىلىندەگى نۇسقاسى 8 رەت باسىلىپ شىققانىنان, كوپشىلىك قاۋىم ءۇشىن ءسوز ەتىپ وتىرعان تۋىندىنىڭ ءمانى مەن مازمۇنى قانشالىقتى ماڭىزدى بولعانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. جاس قالامگەر ءجۇنىس ىبىراەۆتىڭ كوكەيىندەگى سۇراق كەلەسى ءبىر سۇراقتى وياتا بەرگەن. ول سانسىز ساۋالدارعا ناقتى جاۋاپتى باۋكەڭنەن ەستيتىنىن ءبىلدى. بىراق سۇستى, ايبارلى باتىرعا سالىپ ۇرىپ بارۋعا اسىققان جوق. ويىن جيناقتاپ, زەرتتەۋىن مەيلىنشە جۇيەلەپ الۋدى ويلادى. ءجۇنىس ىبىراەۆ تەرەڭ ويدىڭ قۇشاعىندا ءجۇرىپ, قالامداس اعاسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆقا باۋكەڭمەن كەزدەستىرۋگە قولقا سالىپ, ءوتىنىش ايتادى. ول كەزدە ازەكەڭنىڭ «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» رومانى جارىققا شىعىپ, اتى دۇركىرەپ تۇرعان بولاتىن. قوس مايدانگەر ۇدايى پىكىرلەسىپ, ءبىر-بىرىمەن ءجيى ارالاسىپ دوس-جار ادام بولعان سوڭ, ءازىلحان اعا ءىنىسىنىڭ ءسوزىن جىقپاي, باۋكەڭە ءوتىنىشىن جەتكىزەدى. باتىر اعا دا «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى قىزمەتكەرىنىڭ بەتىن قاقپاي, وزىمەن جولىعىپ تىلدەسۋ تۋراسىنداعى جاس جازۋشىنىڭ ۇسىنىسىن قابىل العانىن بايقايمىز. وسىلايشا, ءجۇنىس ىبىراەۆ جىلدار بويى مازالاعان سۇراقتاردى قويىن داپتەرىنە ءتۇسىرىپ, باۋكەڭنىڭ تىكەلەي وزىنە قويۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. بارشا حالىق قۇرمەتتەيتىن باتىردىڭ الدىندا ءسوزدى جۇيەلەپ, اسكەري بۇيرىقتار سياقتى انىق, ءدال جەتكىزۋىڭ كەرەك. دەگەنمەن, باۋكەڭ قانشا ايبارلى بولسا دا, جاستارعا كەلگەندە جايماشۋاق ەدى. «ارپالىس» جايىندا ءتۇرلى جايتتاردى بىلۋگە ۇمتىلعان قالامگەردىڭ ىقىلاسى باۋكەڭنىڭ دە تاڭدانىسىن تۋعىزعانى جاسىرىن ەمەس. وعان «مايدان جىرى مەن سىرىن» پاراقتاپ وقىعانىمىزدا كوزىمىز جەتە ءتۇستى. وسىلايشا, جۇكەڭنىڭ باتىر اعاسىنا قويعان العاشقى سۇراعى اسكەري ناقتىلىقتان ءبىر ەلى دە اينىمادى. – الەكساندر بەكتىڭ ءوزى كىتاپتىڭ العىسوزىندە «مەن ۇقىپتى جازىپ الۋشى بولدىم» دەگەنىنە ءسىزدىڭ اڭگىمەڭىزدى بەرگەنگە ۇقسايدى؟ – دەپ العاشقى سۇراعىن قويادى. ءوز كەزەگىندە باۋكەڭنىڭ جاۋابى دا قىسقا ءارى نۇسقا بولعان: – اڭگىمەلەپ بەرگەنىم دە, كۇندەلىكتەردى وقىتقانىم دا, بەكتىڭ جازىپ العانى دا راس, – دەيدى. وسىدان كەيىن-اق سىرعا تولى سۇراقتاردىڭ قابى اقتارىلا جونەلەدى. باۋكەڭ كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلعان ساۋالدارعا شىن پەيىلىمەن جاۋاپ بەرەدى. قازاقتىڭ ءورشىل رۋحتى باتىرى ءوزىنىڭ مايدان دالاسىندا كوز مايىن تاۋىسىپ جازعان كۇندەلىكتەرىن الەكساندر بەكتىڭ پايدالانۋىنا بەرىپ, تارتىمدى شىعارمانىڭ ومىرگە كەلۋىنە اۋەل باستان مۇددەلى بولعانىن اشىپ ايتقان. بىراق تۋمىسىنان العىر, الىستى كۇنى بۇرىن ويلايتىن باۋكەڭ ورىس جازۋشىسىنا جازباشا تۇردە تالاپتارىن قويىپ, ويى ۇشقىر قالامگەردىڭ اسىرە قيالدىڭ جەتەگىندە كەتىپ قالماۋىن كۇنى بۇرىن ويلاستىرعانىن بايقايمىز. باتىر بۇل جايىنداعى ويىن ءجۇنىس ىبىراەۆقا بىلاي جەتكىزەدى. – العاش رەت قورشاۋدان شىققانىمىز ماعان قاتتى اسەر ەتتى. قانداي ارپالىس بولىپ جاتسا دا كۇندەلىك جۇرگىزۋ كەرەك دەپ وزىمە قاتال تالاپ قويدىم. ۇرىس تىنىشتالعان, ءتۇن قاراڭعىسىندا جازاتىنمىن. كۇندەلىككە ءار كۇن سايىن باتالوننىڭ باستان كەشىرگەن جايتتارىن تىركەدىم. ءسوز بايلىعىم جەتپەگەن ساتتەردە مايدان شەپتەرىنىڭ كارتاسىن سىزىپ, بەينەلەۋشى ەدىم. وسىلايشا, قالىڭ قايىس داپتەردىڭ ەكەۋىن تاۋىسىپ, باتالونىمىزدىڭ 35 رەت ۇرىستى قالاي جۇرگىزگەنىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن قالدىرماي تاپتىشتەپ جازدىم. الەكساندر بەكپەن بىرگە وسى كىتاپتى ازىرلەۋ كەزىندە الگى جازبالارىمنىڭ سىزبالار مەن سۋرەتتەرىمنىڭ ءمان-مازمۇنىن اشىپ كەڭ, تۇسىنىك بەرگەنىمدى ايتۋعا ءتيىسپىن. سوعىستىڭ ەسكىرگەن ادىستەرىنىڭ جاڭارتۋ سەبەپتەرىن ايتىپ, اسكەري ءبىلىمنىڭ قاعيدالارىنا قانىقتىردىم. كەلىسىپ وتىرىپ, ۇرىستىڭ ەڭ ءماندى كەزدەرىن ىرىكتەدىك. قورىتتىق, كوركەمدىك سيپات بەردىك. تۋراسىن ايتساق, «ۆولوكولامسك تاس جولى» كىتابى ءبىزدىڭ سوعىس تاجىريبەمىزدىڭ, اسكەري ءبىلىمىمىزدىڭ, جازۋشى الەكساندر بەك شەبەرلىگىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە قابىلداعان ءجون, – دەپ باۋكەڭ كىتاپتى قالاي باستاعاندارىن اڭگىمەلەپ بەرەدى. ءسويتىپ, 1943 جىلى «زناميا» جۋرنالىنىڭ №5-6 ساندارىندا كىتاپتىڭ ءبىرىنشى اڭگىمەسى «پانفيلوۆشىلار العى شەپتە» دەگەن اتپەن جارىق كورەدى. جۋرنالعا شىققان قۇندى دۇنيەنى جۇرتشىلىق جاتا-جاستانا وقىعان. رەداكتسياعا جۇزدەگەن حاتتار كەلىپ تۇسەدى. جازۋشىلار وداعى ءبىر كەزدە سولداتتىققا جونەلتكەن الەكساندر بەك وسىلايشا برونعا ىلىگەدى. ول ۇرىمتال ءساتتى پايدالانۋ ءۇشىن شىعارمانىڭ نەگىزگى جۇيەسىن اڭگىمەلەۋشى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ كەلىسىمىنسىز ەكىنشى اڭگىمەسىن جازىپ, «زناميا» جۋرنالىنا ۇسىنادى. وسىلاي الەكساندر بەك العاش رەت باۋىرجان مومىش ۇلىنا بەرگەن ۋادەسىن بۇزادى. بىراق «زناميا» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, پروفەسسور ەكاتەرينا ميحايلوۆا قولجازبامەن مۇقيات تانىسىپ شىعىپ, جازبا سۇرەڭسىز, ءبىرىنشى ءبولىمنىڭ ءساتسىز قايتالانۋى دەپ الەكساندر بەككە قولجازبانى كەرى قايتارىپ بەرەدى. وسىدان كەيىن ەكاتەرينا ميحايلوۆا باۋكەڭە شىعارمانىڭ ەكىنشى ءبولىمى سولعىن جازىلعانىن ايتىپ, قولجازبانى شيراتۋ ءۇشىن الەكساندر بەككە كومەك كورسەتۋ تۋراسىندا ءوتىنىش حات جازعانىن باۋكەڭ ءجۇنىس ىبىراەۆقا اڭگىمەلەپ بەرەدى. وسىلايشا, باۋىرجان مومىش ۇلى مەن ا.بەكتىڭ اراسىندا العاش رەت ىڭعايسىز جاعداي ورىن الادى. بۇل كىتاپتىڭ قانداي جاعداي بولسا دا جازىلۋىنا ىقىلاستى بولعان باۋكەڭ الەكساندر بەكتىڭ اڭعالدىعىنا كەشىرىممەن قاراپ, تۇسىنىستىك تانىتقان. ءدال وسى ساتتە باۋكەڭ «ارپالىستىڭ» جازىلۋىنا قاتتى قىزىققان جۇكەڭە سىرىن اشىپ, بىلاي دەيدى: – وسى كەزگە دەيىن ءتۇپ-تامىرىن قوپارىپ ايتپاي جۇرگەن ءبىر سىردى اشايىن. 1942 جىلى ناۋرىز ايىندا الەكساندر بەك ەكەۋمىز اۋىزشا كەلىسىم جاسادىق. سول شارتتا بولاشاق پوۆەستە پانفيلوۆشىلاردىڭ ءوز ەسىمدەرى ساقتالىپ, شىن بولعان ۇرىس وقيعالارى جازىلادى دەپ كەلىستىك. بۇل شارت 1944 جىلى 18 جەلتوقساندا قاعاز ءجۇزىندە بەكىتىلىپ, الەكساندر بەك ەكەۋمىزدىڭ قولىمىز قويىلعان بولاتىن, – دەپ باۋكەڭ كوپتەن بەرى ىشىندە ساقتاپ كەلگەن سىرىن جاريا ەتەدى. – مەن جازباشا جانە اۋىزشا دايىنداۋشى مىندەتىن ءوز موينىما الدىم, – دەيدى باۋكەڭ جۋرناليست ءجۇنىس ىبىراەۆقا. – باستان كەشكەندى الەكساندر بەكپەن بىرلەسىپ, ويدى قورىتۋ يگىلىكتى ماقساتىن كوزدەدىم. ونىڭ وي تەرەڭىندە سۋارىلعان سالماقتى شىعارما تۋدىرۋىنا كومەكتەسپەك بولدىم. مۇنى ءوز پارىزىنا ادال ءجۇز مىڭداعان سولداتتىڭ ءىس-ارەكەتى جانە قاننىڭ كول بولىپ توگىلگەنى جايىندا ۇرپاق ءۇشىن اتقارامىن دەپ ءبىلدىم. وسىلايشا, قۇربان بولعان جانە قاسىرەت شەككەن ادال سولداتتارىمنىڭ الدىنداعى پارىزىمدى وتەمەككە بەل بۋدىم. باتىر اعا الەكساندر بەكتىڭ ەكىنشى قولجازباسىنا قاتىستى ءوزىنىڭ كەلىسپەيتىن تۇستارىن اشىق ايتىپ, «زناميا» جۋرنالى باس رەداكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەكاتەرينا ميحايلوۆاعا حات جولدايدى. باتىر اعا ءوز حاتىندا: «ساياسي جۇمىستىڭ ءمانى ادام جانىن تەبىرەنتە بىلۋدە, بيىك ارمان-ماقساتتاردى وياتۋدا. سوندىقتان كوماندير جاۋىنگەرلىك سوزدەرمەن قارۋلانۋى كەرەك. ودان ءتاتتى قيال ليريكاسىمەن كوگەرە كەپكەن نان ءدامى تاتىماسىن. ول شىندىعىمەن جان ۇيىرەرلىك قاراپايىمدىلىعىمەن سولداتتى باۋراپ الۋى شارت», – دەپ ءوزىنىڭ بايلامىن العا تارتادى. «ارپالىس» جايىنداعى اقيقاتقا جەتۋدى ماقسات تۇتقان ءجۇنىس ىبىراەۆتىڭ مىنا وي-پايىمىنان ءبىراز جايتتى اڭعارامىز: – ءوز ويى پوۆەستە بۇرمالانىپ بارا جاتقانىنا باۋىرجان اعا قاتتى قاپالانادى. الەكساندر بەك پوۆەستىڭ ەكىنشى قولجازباسىندا باس كەيىپكەرى باۋىرجان مومىش ۇلىن بىلاي سويلەتەدى: «مەن قارا قازاقپىن. ونى بۇرىن كىر-قوجالاق دەپ اتايتىن». باۋكەڭ اۆتوردىڭ مۇنداي وعاش سوزىنە زاڭدى رەنىش ءبىلدىرىپ: «بۇعان نە دەرسىڭ, شىركىن, ءسىز ءوزىڭىز-اق ءتۇسىنىپ وتىرسىز عوي. الەكساندر بەك وسىلاي جازادى. بۇل اۆتوردىڭ سىپايىلىقتان اۋلاق قانداي دورەكىلىگى دەسەڭىزشى. بۇل وعان ابىروي اپەرمەس جانە ول ءۇشىن وقىرماندار الدىندا ارلانامىن»... – دەيدى. سۇراپىل سوعىس ارپالىس اراسىندا, شايقاستىڭ بەل ورتاسىندا, ساعات سايىن قاۋىپ ءتونىپ تۇراتىن سول ءبىر كەزەڭدەردە دە بولاشاق كىتاپقا باۋكەڭنىڭ وسىنشالىق كوڭىل ءبولۋى, ونىڭ وتانداستارى الدىنداعى پارىزىنا اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانىن ايعاقتاسا كەرەك. باۋكەڭ الەكساندر بەكتىڭ وعاش ايتىلعان سوزدەرىن تولىقتاي سۇزگىدەن وتكىزىپ, قازاق حالقىنىڭ ابىروي-بەدەلىنە ينەنىڭ جاساۋىنداي كىر كەلتىرەتىن سوزدەردى سىلىپ تاستاعان. بۇعان «ارپالىس» پوۆەسىن تاعى ءبىر وقىپ شىققان كەز كەلگەن ادام كوز جەتكىزە الادى. وسىلايشا, باۋكەڭنىڭ تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا تاعىلىمدى كوركەم دۇنيە, اسكەريلەرگە ادىستەمەلىك وقۋ-قۇرالى بولعان قۇندى كىتاپ دۇنيەگە كەلەدى. الەكساندر بەك تە باۋكەڭنىڭ ورىندى ۇسىنىستارىن قۇپ الىپ, ءوزىنىڭ اعاتتىق جاساعانىن تۇسىنگەن. بىراق كەيىپكەرگە اۆتوردى قارسى قويۋعا قۇمار جاندار تابىلعانى جاسىرىن ەمەس. سول جىلدارى «زناميا» جۋرنالىندا قىزمەت ەتكەن جازۋشى اناتولي تاراسەنكوۆ 1944 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا الەكساندر بەككە ۇلكەن شىعارماعا قاتىستى ويىن جازىپ, حات جولداپتى. وندا ا.تاراسەنكوۆ: «ءبىزدىڭ سوۆەتتىك جاعدايدا ءتىرى ادامنىڭ ادەبي كەيىپكەر بولۋى ءمۇمكىن ەمەس. سوندىقتان رەداكتسيا ءوز پوۆەسىڭىزدەگى باۋىرجان مومىش ۇلى دەگەن فاميليانى سىزىپ تاستاۋدى ۇسىنادى. ولاي ەتىلمەسە كىتاپتىڭ جالعاسىن ءبىزدىڭ جۋرنالدا جاريالاۋعا بولمايدى», – دەيدى. جازۋشى وزىنە كەلگەن حاتتى باۋكەڭە كورسەتەدى. وسى ءبىر جايسىز جاعداي تۋرالى باۋكەڭ ءىنىسى ءجۇنىس ىبىراەۆقا بىلايشا سىر اقتارعان: – مەن ادرەسىن, كىمگە جازىلعانىن سىزىپ تاستادىم دا ۇستىنە «باۋىرجان مومىش ۇلىنا» دەپ جازىپ قويدىم. سودان كەيىن الەكساندر بەككە: «مىنا حات سىزگە ەمەس, ماعان جازىلعان. ءسىز ايتىپ وتىرىپ جازعىزعانسىز» دەدىم دە مايدان دالاسىنا اتتانىپ كەتە باردىم, – دەيدى باۋكەڭ. شاماسى ولار باۋكەڭ وسى ءبىر بولماشى ۋاجگە سەنىپ, ءوزىنىڭ اتىن كورسەتپەۋگە كونە سالادى دەپ ويلاعان بولسا كەرەك. قازاق باتىرى مايدان دالاسىنا اتتانىپ كەتكەننەن كەيىن الەكساندر بەك اكادەميك ۆينوگرادوۆتان اقىل سۇرايدى. سول كەزدە ول: «باۋىرجان مومىش ۇلىنسىز «ۆولوكولامسك تاس جولى» جوق. ونى يۆانوۆپەن, ءتىپتى, بوريس مومىشەۆپەن اۋىستىرساڭىز قاتتى ۇتىلاسىز», – دەپ كەسىپ ايتقان ەكەن. وسىلايشا, ۇلكەن تالاس-تارتىسپەن پوۆەستىڭ ەكىنشى اڭگىمەسى 1944 جىلى جازىلىپ, «زناميا» جۋرنالىندا جاريالانادى. ءادىلىن ايتىپ, تۋرا سويلەۋگە داعدىلانعان باۋكەڭ ءوزىنىڭ سىن-ەسكەرتپەلەرىن تولىقتاي شىعارماعا ەنگىزەدى. باۋىرجان مومىش ۇلى مەن ءجۇنىس ىبىراەۆتىڭ اراسىندا بولعان اڭگىمەدە حاس باتىر ا.بەككە قاتىستى ەشقانداي وكپە-رەنىشى بولماعانىن ايتادى. وسىدان-اق باۋكەڭنىڭ قانداي كەڭ ادام بولعانىن بايقايمىز. ءجۇنىس ىبىراەۆتىڭ «مايدان جىرى مەن سىرى» ادەبي زەرتتەۋى «ارپالىس» پوۆەسىنىڭ انىق, شىنايى ءدال جازىلۋىنا باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ايرىقشا ەڭبەك سىڭىرگەنىن جان-جاقتى كورسەتكەن. تەك قانا شىنايىلىقتىڭ كورىنىس تابۋىن ماقسات تۇتقان باۋكەڭ بۇل جولدا ءبىر قادامدا كەرى شەگىنبەيدى. وسى رەتتە شىندىق پەن شىنايىلىق جايىندا ءجۇنىس ىبىراەۆ تا تاماشا وي قورىتىندىلايدى. «سوعىس جىلدارى فوتوتىلشىلەر قالتاسىنا ماسكەۋدەن وزىمەن بىرگە الا شىققان جاڭا پيلوتكانى سالىپ جۇرەدى ەكەن. جاۋىنگەردى سۋرەتكە تۇسىرەر الدىندا ونىڭ كۇنگە ابدەن وڭعان پيلوتكاسىن جاڭاعا اۋىستىرا قوياتىن. وسىلايشا, كەيبىرەۋلەر شىندىق پەن ويدان قوسۋدىڭ وسىنداي ۇشتاسۋىن اقيقات دەپ ءبىلدى», – دەيدى. شىندىق ءۇشىن كۇرەسكەن باۋكەڭنىڭ ەڭبەگى تولىقتاي اقتالدى دەسەك بولادى. ەگەر «ارپالىس» پوۆەسى شىنايى جازىلماسا, بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلمەس ەدى. سوندىقتان, بارشا كەڭەس حالقى شىندىقتىڭ شىراقشىسى بولعان باۋىرجان مومىش ۇلىنا العىس ايتۋى ءتيىس. ويتكەنى, بۇل كىتاپ تالاي جاۋىنگەرگە كۇش-جىگەر بەرىپ, قاسيەتتى جەڭىستى جاقىنداتا تۇسكەن قۇندى دۇنيە ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. سونداي-اق, باۋكەڭنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن جازىلعان تۋىندى جاستاردى بويىنداعى رۋحىن وياتىپ, وتانشىلدىققا تاربيەلەيتىن تاماشا قۇرال دەسەك بولادى.
نۇرلان جۇماحان.
