ءتۇتىندى سەيىلتەر تەتىك

الماتىدا  كولىكتەرگە گاز قۇياتىن ستانسا اشىلدى بۇگىندە الماتىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالى ءتۇرلى جوبالاردى قاراستىرۋعا ماجبۇرلەپ وتىرعان ءجايى بار. تاۋ بوكتەرىندەگى مەگاپوليستە كۇن سايىن كوبەيىپ جاتقان كولىكتەر لەگى دە وسى ماسەلەنى ۋاقىت وتكەن سايىن  ۋشىقتىرۋدا. ونسىز دا اۋاسى اينالمايتىن قالانى تۇتىننەن ارىلتۋدىڭ تاعى ءبىر جولى – قالاداعى اۆتوموبيلدەردى تابيعي گازعا كوشىرۋ دەگەن مامىلە جاسالعان-دى. وسىلايشا وڭتۇستىك استانادا الماتى قا­لالىق اكىمدىگى, “قازترانسگاز” اق پەن “بي دجي قازاقستان” كومپانيالارى اراسىندا “الماتى قالاسىنىڭ اۆتوكولىگىن سۇيىتىلعان تابيعي گازعا كوشىرۋ تۋرالى” مەموراندۋمعا قول قويىلعان بولاتىن. بۇل كەلىسىم بوي­ىن­شا قالالىق اكىمدىك تابيعي گازبەن جۇرەتىن 200 اۆتوبۋس ساتىپ الۋعا, جوعارىداعى كومپانيالار گاز قۇياتىن كومپرەسسورلىق ستانسالار سالۋى ءتيىس ەدى. تاياۋ كۇندەرى اتالمىش كەلىسىم-شارت كەلىسىمىن تاۋىپ, قالالىق اۆتوپاركتە العاش­قى ستانسانىڭ اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. ەگەر بۇل باستاما جالعاسىن تاۋىپ, قوعامدىق جانە جەكە كولىكتەر تابيعي گازعا اۋىساتىن بولسا – الماتىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالى ايتار­لىق­تاي ساۋىعارى ءسوزسىز. الدىن-الا كەلىسىل­گەندەي, اتالمىش جوبا بويىنشا “بي-دجي قازاقستان” كومپانياسى ءدال وسى ستانساعا كەرەكتى قۇرال-جاب­دىق­تاردى ساتىپ الىپ, قوندىرىپ, تەح­ني­كا­لىق قاۋىپ­سىز­دىك شا­را­لارى بوي­ىن­شا كە­ڭەستەر ۇسىن­سا, “قاز­ترانس­گاز” كوم­پا­نياسى ستان­سا قۇرى­لى­سىن تولىق قارجى­لان­دىرىپ, بەكەتتى جوعا­رى كاسىبي قىز­مەت­كەرلەرمەن قام­تا­ماسىز ەتىپ وتىر.  بىرىككەن جوبانىڭ قۇرىلىسىنا قازىرگە ەكى كومپانيا  600 ميلليوننان استام قاراجات سالعان. قالاي دەسەك تە, ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ەلىمىزدەگى كولىكتەردىڭ ءبارىن سۇيىتىلعان گازعا كو­شىرۋدى كوزدەيتىن جوبا كوممەرتسيالىق قانا ەمەس, الەۋمەتتىك جوبا دا بولىپ تابىلادى. ەندىگى جەردە ادام بالاسى قالاعان جەرىڭە كوزدى اشىپ-جۇمعانشا جەتكىزە قوياتىن كو­لىك­تەردەن تابيعات تازالىعى ءۇشىن عانا باس تارتا قويماس, الايدا, ودان قورشاعان ورتاعا كە­لەتىن زياندى قالدىقتاردى ازايتۋ دۇنيە ءجۇزىنىڭ باستى ماسەلەسىنە اينالعانى قاشان؟! ماسەلەن, بۇگىندە الماتىنىڭ اۋاسىنا تا­رايتىن زياندى قالدىقتاردىڭ  90 پايىزى كولىكتەرگە تيەسىلى ەكەنى دالەلدەنىپ, اي­تى­لۋ­داي ايتىلىپ, جازىلىپ تا ءجۇر. وسى كوكەي­كەستى ماسەلەنىڭ شەشىمى ناقتى شەشى­لىپ, شا­رالار ىسكە اسا باستاعانى داتكە قۋات. ال كو­لىكتەردى تابيعي گازعا كوشىرۋ باستاماسى الما­تىنى تۇتىننەن تۇبەگەيلى ساۋىقتىرماسا دا,  قاتتى زياندى قالدىقتاردىڭ اۋاعا تا­راۋىن ايتارلىقتاي ازايتا الادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا,  تابيعي گاز  اۋاعا ۇشىپ كەتۋ قاسيەتىنە يە بولعاندىقتان, ول اناعۇرلىم قاۋىپسىز.  ال قاۋىپسىز جەرلەرگە قويىلعان گاز باللوندارى 250-دەن استام اتموسفەرالىق قىسىمدى كوتەرە الادى. “قازترانسگاز” كومپانياسىنىڭ سۇيى­تىل­عان تابيعي گازدى 2010-2015 جىلدارعا قاراي موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن” جاساپ قانا قوي­ماي, جۇزەگە اسىرا باستاعانى ايتارلىقتاي وقيعا. وسى تۇجىرىمداماعا سايكەس,  بەس جىلدان سوڭ ەلىمىزدەگى 50 مىڭداي كولىك تا­بيعي گازبەن ءجۇرۋى ءتيىس.  ءوز ايماعىمىزدا وسىنشاما كولىكتى تابيعي گازعا كوشىرۋ ءۇشىن قا­زاقستاندا 100-گە تارتا اۆتوگازتولتىرۋ كوم­پرەسسورلىق ستانسالارى سالىنادى دەپ جوسپارلانعان.  اتالمىش بەسجىلدىق جوباعا  جالپى 20 ميلليارد تەڭگەدەي ينۆەستيتسيا سالىناتىن بولادى. الايدا, ءدال وسى تۇجىرىمداما تولايىم ىسكە اسۋى ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ ارالاسۋى, قولداۋى قاجەتتىگى دە كورىنەدى.  جەكە اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ تابيعي گازدى پايدالانۋعا قۇلشىنىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قانداي دا ءبىر العىشارتتار مەن سەبەپتەر كەرەكتىگى بايقالادى. سوندىقتان دا ەكى كومپانيا دا مەملەكەتتىك رەسمي باعدارلاما ارقىلى تابيعي گازدى قولداناتىن جەكە مەنشىك جۇرگىزۋشىلەرگە, اۆتوپاركتەرگە قانداي دا ءبىر جەڭىلدىكتەر قاراستىرىپ, وسى ۇردىسكە ىلەسكەن اۆتوكولىك, تاكسوپارك يەلەرىنىڭ پايداسىنا كولىككە سالىق سالۋ جۇيەسىندە وزگەرىستەر ەندىرۋ قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىر. ايناش ەسالي, الماتى.