ۇلكەن Cامميت – قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن ابىروي
كۇنى كەشە عانا وتكەن اقبۇلاقتاعى 56 ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى, ۇلكەن سامميت شاقىرۋ ءجونىندەگى بىراۋىزدىلىق قازاقستاننىڭ تاريحىنداعى ەڭ ەلەۋلى وقيعانىڭ ءبىرى دەپ سانايمىن. ونىڭ ۇستىنە ەقىۇ-نىڭ مۇنداي اۋقىمداعى جيىنى ون ءبىر جىل ءوتپەگەنىن ەسكەرسەك, قازاقستاننىڭ توراعالىعى جىلىندا ولاردىڭ باس قوسۋى قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلۋى – ول كىسىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىنىڭ بيىگىن دە كورسەتسە كەرەك.
بۇل رەتتە ەكى نارسەنى الا بوتەن اتار ەدىم, بىرىنشىدەن,بار نارسەنى كورسەتە ءبىلۋدىڭ ءوزى دە ءىسكەرلىك. الاتاۋدىڭ اسەم باۋرايىندا كەزدەسۋ وتكىزىپ, ولار قازاقستاندى, قازاقتىڭ قوناقجايلىلىعىن, كوركەم تابيعاتىن كورىپ قايتتى. ەكىنشىدەن, القالى باسقوسۋدا ەلباسىنىڭ ءوزى بايانداما جاسادى.
كەزدەسۋدە باستى ءۇش ماسەلە تالقىلاندى. ءبىرىنشىسى, الەمدىك ءتارتىپتىڭ تۇراقتىلىعى. ويتكەنى, بەيبىتشىل ەل ءۇشىن, ەڭ الدىمەن اينالاسىنداعى كورشى ەلدەردىڭ تۇراقتىلىعى, ولاردىڭ بەيبىتشىل كوزقاراسى كەرەك. سوندا عانا كورشىلەرمەن ساۋدا-ساتتىق ءجۇرىپ, دوستىق قارىم-قاتىناس جاسالماق. ەكىنشىسى, وسى مەملەكەتتەر اراسىنداعى بىرلەستىككە باعىتتالعان ورتاق قۇندىلىقتاردىڭ ساقتالۋى. ياعني, لاڭكەستىككە جول بەرمەۋ, ترانسۇلتتىق كەلىسىمدەر, بەيبىت قارىم-قاتىناستاردىڭ سالتانات قۇرۋى. ماسەلەن, مۇنداي بايلانىستار, قارىم-قاتىناستار ەۋروپا الەمىندە بار, ولاردىڭ ءبىر-بىرىمەن قاتىناسۋىنا ەش كەدەرگى جوق, شەكارالارى اشىق. بۇل, اسىرەسە, قاراپايىم حالىق ءۇشىن وتە قولايلى. مىنە, وسى ەۋروپالىق ءۇردىستى ءبىزدىڭ مەملەكەت باسشىسى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ورناتىپ, دوستىق جاعدايدا بارىس-كەلىستى رەتتەمەك. ونىڭ ءۇستىنە, ءبىز الەمدىك قارجى, ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعامىز, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تە ورنىعادى. مىسالى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە كەلسەك, كەيبىر مەملەكەتتەردە تابيعاتتىڭ قولايسىزدىعىنان, ءبىر جەردە جاۋىن-شاشىن كوپ بولىپ, ەگىندى جۋىپ-شايىپ كەتسە, ءبىر جەردە قۇرعاقشىلىق, سونىڭ سالدارىنان جەتىسپەۋشىلىك, اشتىق قاۋپى تۋىنداپ جاتادى. ءۇشىنشىسى, ەتنوستىق جانە ءدىني توزىمدىلىك ماسەلەسى. بۇل جونىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرىپ, الەمدە سونىڭ جاقسى ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. ەلىمىزدە تۇراتىن بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ تۇرمىس-جاعدايى قازاقتان ارتىق بولماسا, كەم ەمەس. بۇل ەلباسى كورەگەندىگىنىڭ, تاپقىرلىعىنىڭ ارقاسى.
وسى رەتتە مىنا ءبىر ءجايتتىڭ ەرەكشە استىن سىزىپ ايتىپ وتكىم كەلەدى. تورتكۇل دۇنيەدە ءبىر ۇلتتان تۇراتىن مەملەكەت جوق. بارلىق مەملەكەت كوپۇلتتى. بىراق, قازاقستاندا ونشاقتى نەمەسە جيىرما شاقتى ۇلت وكىلى بولسا, ولاردىڭ ارقايسىسىنا وزدەرىنىڭ ورتالىعىن اشىپ بەرىپ, ءتىلىن, ءدىنىن ساقتاۋعا تولىق مۇمكىندىك جاسالعان. بۇل – قازاقتىڭ كەڭدىگى, دانالىعى, دارقاندىعى. اتا-بابادان كەلە جاتقان قوناق كەلسە جالعىز قويىن سويىپ تاستاپ وتىراتىن جومارتتىعى, كەڭپەيىلدىلىگى. ماسەلەن, ەۋروپاداعى ەڭ دەموكراتيالىق مەملەكەت – فرانتسيانى الايىق. ەگەر ول ەلگە باسقا ءبىر ۇلت وكىلى كوشىپ بارىپ, فرانتسيانىڭ ازاماتتىعىن السا, ول سول كۇنى فرانتسۋز بولىپ شىعا كەلەدى. ءويتكەنى, تولقۇجاتىڭدا سولاي جازىلعان. ياعني, سەنىڭ ۇلتىڭا, دىنىڭە, تىلىڭە ءمان بەرىپ جاتقان ەشكىم جوق. ال بىزدە شە؟ قازاقستانعا باسقا ۇلتتان ون ادام كوشىپ كەلسە دە, ولارعا ءوز ورتالىعىن, ءوز ءتىلىن, ءداستۇرىن ۇمىتپاس ءۇشىن جەكسەنبىلىك مەكتەبىنە دەيىن اشىپ بەرەمىز. شۇكىر, بۇگىندە قازاقستانداعى قازاق 67 پايىزدى قۇرايدى. حالىقارالىق كەلىسىم بويىنشا, ەگەر مەملەكەتتى قۇراۋشى ۇلت سول حالىقتىڭ ءۇشتەن ەكىسىن قۇراسا, ول مونوەتنوستىق, مونوۇلتتىق, ياعني ءبىر ۇلتتان تۇراتىن مەملەكەت بولىپ ەسەپتەلەدى دەلىنگەن. دەمەك, ءبىزدىڭ سولاي جاساۋعا تولىق قۇقىمىز بار. ءبىراق, ولاي جاساپ جاتقان جوقپىز, قازاقستاندا تۇراتىن ءاربىر ۇلت وكىلىنىڭ جاعدايىمەن, سالت-ءداستۇرىمەن ساناسىپ, سىيلاستىقتا عۇمىر كەشىپ كەلەمىز. مەنىڭشە, ەڭ باستى اڭگىمە وسىندا. ەندەشە, بىزدەر وسى جاعدايدى بۇگىنگى ۇرپاققا كوبىرەك ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. تاريحتان بەلگىلى, سوعىس كەزىندە قازاق توپىراعىنا ستاليندىك سولاقاي ساياساتتىڭ قۇربانى بولىپ كەلگەن قانشاما ۇلت وكىلدەرىن, وزدەرى جەتىسىپ وتىرماسا دا, ەڭ سوڭعى نانىن ءبولىپ بەرىپ امان الىپ قالدى. وسى جاعدايدى باستان وتكەرىپ, قازاقتىڭ جاقسىلىعىن كورگەن سول اعايىنداردىڭ: “قازاقتار بولماعاندا قىرىلىپ قالار ەدىك, راحمەت” دەگەندەرىن كەزىندە ءوز قۇلاعىمىزبەن ەستىگەن كۋاگەردىڭ ءبىرىمىن. قازىر ول قاريالار دۇنيەدەن ءوتىپ كەتتى. وسىنى كەيىنگى ۇرپاق بىلە مە, بىلمەي مە؟ بىلمەسە, ايتىپ ءتۇسىندىرۋىمىز كەرەك.
قازاقستان ەقىۇ-نىڭ توراعالىق جىلىن بىرقاتار يگى قادامدارمەن باستادى. ماسەلەن, قىرعىزستانداعى, اۋعانستانداعى شيەلەنىستى جاعدايعا ارالاسىپ, ناتيجەسىندە ءبىراز ماسەلەلەردى وڭ شەشۋگە ىقپالىن تيگىزۋدە. كەيبىر ايتقىشتار “توراعالىقتىڭ كەرەگى نە, ۇلكەن ءسامميتتى وتكىزۋدىڭ قاجەتى بار ما, قانشا قارجى كەتەدى” دەگەندى ايتىپ قالۋدا. مەن ايتار ەدىم, بۇل ۇلكەن اۋقىمدى جيىن قازاقستاننىڭ داڭقىن ودان ءارى بيىكتەتىپ, اسقاقتاتپاق. قاراجات شىعىپ كەتتى دەپ ۋايىمداماسىن, ول قارجى كەزىندە ون, ءجۇز ەسەلەنىپ قايتىپ كەلەتىن بولادى. مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق بەدەلى كوتەرىلگەن سايىن ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ, ترانسۇلتتىق كوپتەگەن ءوندىرىس ورنى اشىلادى. قازاقستان ونسىز دا ينۆەستيتسيا كولەمىن ادام باسىنا شاققاندا تمد ەلدەرىنىڭ الدىندا تۇر. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. ينۆەستورلار زاۋىت سالىپ بەرسە, ونى قايتادان الىپ كەتپەيدى عوي. ءبىر عانا مىسال. كەزىندە تۇرىك اعايىندار تۇركىستان قالاسىندا 100 ملن. دوللارعا كەرەمەت ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىن تۇرعىزدى. كەسەنەنى دە ءوز ەسەپتەرىنەن كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتكىزىپ بەردى. ينۆەستيتسيا دەگەن وسى. قازاق حالقىنا اللا تاعالا ءتوزىمدىلىك, سابىرلىلىق قاسيەتتى ەنشى ەتىپ بەرسە كەرەك. كەلگەن ادامداردىڭ ءبارى سىيىپ كەتىپ جاتادى. ال تىنىشتىعى بار, بەرەكە-بىرلىگى جاراسقان ەلدە جۇمىس ىستەۋ كىمگە بولسا دا قولايلى, تابىستى. ەندەشە, ەقىۇ-نىڭ ۇلكەن ءسامميتىنىڭ ارقا توسىندە ەلوردادا ءوتۋى – قازاقستان ءۇشىن دە, قازاق ءۇشىن ۇلكەن ابىروي, بەدەل.
مۇرات جۇرىنوۆ, قر قازۇعا-نىڭ پرەزيدەنتى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.
ەل مەرەيى ارتا بەرسىن
سەرپىندى دامۋ جولىنا تۇسكەن ەلىمىزدە كۇن سايىن دەرلىك جاقسى جاڭالىقتار بولىپ جاتىر ەمەس پە؟ ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ الماتى وبلىسىندا وتكەن بەيرەسمي كەزدەسۋىندە قابىلدانعان شەشىمدى مەن وسىنداي جاڭالىقتاردىڭ بىرەگەيى رەتىندە قابىلدادىم.
استانا بۇگىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى باسقوسۋلار وتەتىن ورىنعا اينالدى. ادام جاقسىلىققا تەز ۇيرەنەدى عوي, سودان كەيىن دە شىعار, وتانىمىزدا ءدۇبىرلى جيىنداردىڭ ءجيى ءوتىپ جاتاتىندىعىنا ونشالىقتى تاڭعالمايتىن دا بولدىق. الايدا, مەن بۇل جولعى جيىننىڭ ورنى بولەك دەر ەدىم. ولاي دەيتىنىم, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى – ءدۇنيە ءجۇزى بويىنشا العاندا اسا بەدەلدى ۇيىم. تاۋەلسىزدىگىن العانىنا اسا كوپ ۋاقىت بولا قويماعان قازاقستان سونداي ۇيىمعا توراعالىق ەتىپ تۇرعان كەزدە ەقىۇ ءسامميتىنىڭ استانادا وتەتىندىگى ەل مەرەيىنىڭ بۇرىنعىدان دا وسە تۇسكەندىگىن ايعاقتايدى عوي دەپ ويلايمىن. بەيرەسمي باسقوسۋدا ءسوز العان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: ء“بىز ءوزىمىزدىڭ قيىن تاڭداۋىمىزدى جاساپ, ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە ۇيىم ءسامميتىن استانادا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىندا وتكىزۋدى ۇسىندىق” دەگەن جان تەبىرەنتەرلىك سوزدەرى ەلىمىزدىڭ بۇگىندە قانداي بيىكتەرگە جەتىپ وتىرعاندىعىن ايقىن كورسەتەدى.
قازاقستان ەقىۇ-نى جاي باسقارىپ قانا وتىرعان جوق, ۇيىم جۇمىسىن جانداندىرۋعا, ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك ۇعىمىن كونتينەنتتىك ايادان شىعارىپ, ەۋراتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك ۇعىمدارىنا اينالدىرۋعا بارىنشا كۇش سالۋدا. مۇنى ءبىز قىرعىزستان مەن اۋعانستانداعى جاعدايدى ورنىقتىرۋعا باعىتتالعان شارالار مىسالىنان ايقىن كورىپ وتىرمىز.
بەيرەسمي كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدى 2010 جىلدىڭ اياعىندا استانادا وتكىزۋ يدەياسىن تولىقتاي قولدايتىندىقتارىن ءبىلدىردى. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ, ەلباسىمىزدىڭ وسە ءتۇسىپ وتىرعان بەدەلىنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. ءومىر بويى جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان ەڭبەك ارداگەرى رەتىندە الداعى ۋاقىتتا دا مەرەيىمىز تاسقىنداي بەرسىن دەگەن اق تىلەگىمدى بىلدىرەمىن.
تۇرسىنحان مۇساحانوۆ, ەڭبەك ارداگەرى.
الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى.
استانا – ىنتىماقتاستىق الاڭى
قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا ءتوراعالىعىنىڭ جارتى جىلدىعى دا ارتتا قالدى. سوندىقتان دا ەندىگى جەردە وسى مەرزىم قازاقستانعا نە بەردى, ۇيىمنىڭ وزىنە نە بەردى دەگەن العاشقى ساۋالدار توڭىرەگىندە وي تۇيۋگە بولادى عوي دەپ سانايمىن. ءسال عانا ساياسي شەگىنىس جاسار بولساق, بۇدان ەكى جىل بۇرىن, قازاقستان 2010 جىلى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتەتىندىگى بەلگىلى بولعان كەزدە, وزدەرىن قازاقستاندىق وپپوزيتسيونەرلەردىڭ قاتارىنا قوسىپ جۇرگەن ساياساتشى توپتاردىڭ اۋزىنان: ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ – قازاقستاننىڭ نە تەڭى. ءوز ابىرويىن ءوزى توگۋ عوي – مۇنىڭ اتى. ول مۇنداي مىندەتتى ءتىپتى دە اتقارا المايدى. قاراڭىز دا تۇرىڭىز, ءدال وسىلاي بولادى. ۇيىمعا توراعالىق ەتۋگە ونىڭ ورەسى جەتپەيدى دەگەن بىرجاقتى, سىڭارجاق پىكىرلەردى دە ەستىگەنبىز.
ارينە, ەشكىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق قويا المايسىڭ. بۇگىندە الگىندەي سىڭارجاق پىكىر بىلدىرگەندەردىڭ ۇندەرى قۇمىعىپ قالعان. تىلدەرىن ءتىستەپ العانداي, ۇندەرى مۇلدەم ەستىلمەيدى. ويتكەنى, وسى جارتى جىلدىقتىڭ ىشىندە, قازاقستان ايرىقشا بەلسەندىلىك تانىتىپ, بۇعان دەيىن اتقارىلماعان ىستەردى وڭ جولعا قويا ءبىلدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستان كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مالىمدەگەن تومەندەگىدەي قاعيدات ماڭىزدى مانگە يە. “ەقىۇ-عا توراعالىق ەلىمىزدە سىرتقى ساياسي تابىس رەتىندە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جالپىۇلتتىق اۋقىمداعى قۇندىلىق رەتىندە دە قابىلداندى”.
وسى ءبىر قىسقا عانا قايىرىمدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى توراعالىققا دەگەن ءبىزدىڭ بارلىق ۇستانىمىمىزدى ءارى قازاقستان تۇرعىسىنان قاراستىرعاندا ونىڭ الاتىن ءمانى مەن ماڭىزىن ايقىن كورسەتىپ بەردى دەپ ايتا الامىز. قازاقستاندىق قوعام مەن الداعى جىلى ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان مەملەكەت ءۇشىن ونىڭ تاريحي ماڭىزدىلىعى ايرىقشا ەكەنىن دە ەلباسىنىڭ وسى پىكىرى ارقىلى ۇعىنا الامىز.
وسى ارادا مىنانداي سۇراق تۋىندايدى: “بۇل بىزگە نە بەرەدى؟”. بۇل جەردە ەكى فاكتوردى اتاپ كورسەتكەن ءجون. ۇيىمعا توراعالىق ءبىرلىك پەن قازاقستاندىق پاتريوتيزم سەزىمىن تەرەڭدەتۋگە ىقپال جاساپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە ول مەملەكەتتى ودان ءارى دەموكراتيالىق تۇرعىدا دامىتا بەرۋدىڭ قۋاتتى كاتاليزاتورى ءرولىن اتقارماق. بۇعان قوسا ول قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرى مەن تۇرمىس دەڭگەيىن ەۋروپالىق ستاندارتتارعا جەتكىزۋگە سەپتىگىن تيگىزبەك. توراعالىق شەڭبەرىندە “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ بەلگىلەنۋى وسى پىكىرىمىزدىڭ ايقىن ايعاعى.
سونداي-اق, قازاقستاننىڭ جارتى جىل ىشىندەگى ۇيىمعا توراعالىق قىزمەتىنىڭ كەيبىر ناتيجەلەرىنە كوز سالساق – ول ءوز وكىلەتتىلىگى شەڭبەرىندە ەقىۇ-نىڭ باسقا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, ازيا قۇرلىعىمەن, يسلام الەمىمەن ىنتىماقتاستىعىن ۇلعايتۋعا ۇمتىلىپ جاتقانى دەر ەدىك. وزگە دە ءدىن وكىلدەرىمەن وركەنيەتتى ۇنقاتىسۋ جولدارىن ۇستانىپ وتىرعانى دا – توراعالىقتىڭ تاماشا جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك.
مۇنىڭ سىرتىندا قازاقستاننىڭ توراعالىعى تۇسىنداعى ەقىۇ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن جاھاندىق دەڭگەيدە ۇلىقتاۋدىڭ باستى وتكىزگىشىنە دە اينالىپ وتىر. بۇل ءۇردىس, اسىرەسە, اسكەري-ساياسي, ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق باعىتتاردا جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىندە ايقىن بايقالادى.
قازاقستان توراعالىعىنىڭ ەقىۇ ءۇشىن قۇندىلىعىنىڭ باستى كورىنىسىنىڭ ءبىرى – حالىقارالىق كەڭىستىك شەڭبەرىندە ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن ونى جاڭعىرتۋ باعىتىن ۇستانۋىندا. بۇل باعىت ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ساياسي قىزمەتىمەن تىعىز ۇيلەسىم تابۋدا. بۇل تۇرعىدا اقبۇلاق كەزدەسۋىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ كورسەتكەن ەقىۇ-نىڭ ءۇش ولشەمى اياسىنداعى ءتورت ت-دان تۇراتىن تراست (cەنىم), تراديشن ء(داستۇر), ترانسپارەنسي (اشىقتىق), تولەرانس (توزىمدىلىك ) رۋحىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. بۇعان قوسارىمىز توزىمدىلىك جونىندە تاياۋدا استانادا وتكىزىلگەن كونفەرەنتسيا جانە وسى باعىتتاعى باسقا دا ىرگەلى قادامدار قازاقستاننىڭ الەم جۇرتشىلىعى الدىنداعى ابىرويى مەن بەدەلىن ودان ءارى كوتەرە تۇسەدى. ەگەر ءبىر كەزدەردە ەقىۇ شەتى مەن شەگى جوق ەۋروپالىق كەڭىستىكتىڭ شەتكەرى ايماقتارىندا تاپتىرماس ۇلگى بولسا, قازىر ءبىز قازاقستاندىقتار ونىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلامىز. ءويتكەنى, بىزدە وسىناۋ حالىقارالىق ۇيىمعا داۋىس بەرۋ قۇقىعىنا قوسا, وعان كوشباسشىلىق ەتۋ قۇقىعى دا بار.
قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعىنىڭ تاريحي كەزەڭ تۇرعىسىنان تاعى ءبىر ەرەكشەلىگىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كوپشىلىككە تۇسىنىكتى ويدى وبرازعا وراي وتىرىپ ايتقان تاماشا ءسوزىمەن تۇيىندەگەندە, بۇگىندە كەزىندە ءوز ءمىندەتىن اتقارعان حەلسينكي ۇدەرىسىنىڭ جارقىلى قازىر كۇڭگىرت تارتا باستادى. ءارى مىزعىماستاي كورىنگەن ونىڭ كەيبىر تاراۋلارىنىڭ كۇشى جويىلدى. ياعني ەلباسىنىڭ قاناتتى سوزىمەن ايتقاندا, جىل اياعىندا قازاقستاندا وتكىزىلەتىن ەقىۇ ءسامميتى الەمدىك قاۋىمداستىققا ۇيىمنىڭ “حەلسينكيدەن استاناعا دەيىنگى” ەۆوليۋتسياسىن پاش ەتپەك.
بۇل ەكى ارانى ارتىق-كەمى جوق وتىز بەس جىل ۋاقىت ءبولىپ جاتىر. بۇگىنگى ۋاقىت ولشەمى مەن تالابىنا سايساق – ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى ەلدەر وزدەرىنىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرلەرىن حالىقتار الدىندا تۇرعان وسى زامانعى سىناقتار مەن قاۋىپ-قاتەرلەر سالقىنىن تومەندەتۋگە جۇمساي ءبىلۋى كەرەك. ءارى وسى تۇرعىدا ورىستەيتىن بارلىق كۇردەلى ساۋالدارعا وركەنيەتتى تۇرعىدا جاۋاپ بەرۋگە ءتيىستى. قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋشى رەتىندە بۇل سىنداردان دا ويداعىداي ءوتىپ كەلەدى.
ەۋراتلانتيكا مەن ەۋرازيادا قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋمەن كىندىكتەس جاڭاشا تۇرعىدا, ۇيىم جاۋاپكەرشىلىگىندەگى كەڭىستىك قۇرۋ – ەقىۇ-نىڭ بارلىق ۇستانىمدارى مەن ءمىندەتتەرىن قايتادان بەكىتىپ, جاڭعىرتىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە, جاڭا تاريحي جاعدايدا حەلسينكي رۋحىن قايتا ورلەتۋگە ءورىس اشادى. بۇل تاريحي مىندەت تە قازاقستان ەنشىسىنە ءتيىپ وتىرعان تاپتىرماس مۇمكىندىك.
قىسقاسى, قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسى استانا قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ باعىتىندا ەقىۇ-دا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋدىڭ تاپتىرماس الاڭىنا اينالماق. وسى ۇنقاتىسۋدى كەيىنگە شەگەرمەي, ءدال بيىلعى جىلى وتكىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى دە, وزەكتىلىگى دە وسىندا.
بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن ەقىۇ ءسامميتىن بيىل, 2010 جىلى قازاقستاندا وتكىزۋ يدەياسىن ۇسىنۋ ارقىلى قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قايتالانباس مەملەكەتتىك قايراتكەر رەتىندەگى قىرىن الەم جۇرتشىلىعىنا تانىتا الدى. ەندىگى جاۋاپكەرشىلىك پەن سالماقتىڭ ءبىر ۇشى, وعان قايتارىلار جاۋاپ ونىڭ ارىپتەستەرىنىڭ ەنشىسىندە بولسا كەرەك.
ۆياچەسلاۆ ينوچكين, باتىس قازاقستان وبلىستىق مۇراعاتتار جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باستىعى.
بارىمىزگە دە ماقتانىش
ەلباسىمىزدىڭ استانادا ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋ باستاماسىن وزگە مەملەكەتتەردىڭ قىزۋ قولداعانىن بايقاپ وتىرمىز. سامميت وتكىزۋ – بازبىرەۋلەرگە, ءوز ەلىنىڭ ساياسي بەلسەندىلىگىن, دۇنيە ءجۇزى الدىنداعى بەدەلىن كورە المايتىندار ءۇشىن جاي كەزەكتى باسقوسۋ كورىنگەنىمەن, الەم حالقى ءۇشىن ءمانى زور.
دۇبىرگە تولى دۇنيەدە ەقىۇ-نىڭ پارمەنى كەرەك تۇستارى كوپ. تاۋلى قاراباق كورشى ەكى ەلدىڭ ۇلتارازدىعىن ورشىتۋگە سەبەپشى بولىپ وتىر. ءبىز ادەتتە, سپورتشىلارعا, حالىقارالىق جارىستاردا شەكارا جوق دەپ ويلايتىنبىز. دۇنيە ب ۇلىنسە, ونىڭ شارپۋى بۇعان دا تيەدى ەكەن. سپورتشى بولعان سوڭ بايقايمىز, ارميان جانە ءازىربايجان سپورتشىلارى وسى ەكى ەلدە وتەتىن جارىستارعا بىرىنە-ءبىرى بارماي, كورىپ قالۋعا تىرىسادى.
گرۋزين سپورتشىلارى جەڭىسكە جەتكەندە رەسەي جانكۇيەرلەرىنىڭ قۋانباي, قول سوقپاي وتىراتىندىعىن دا بايقادىق. نەمەسە كەرىسىنشە. مۇنى پاتريوتيزممەن بايلانىستىرۋعا بولمايدى. جالعان پاتريوتيزم مەن شىنايى ءوتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەردىڭ ارا-جىگىن اجىراتا ءبىلۋ كەرەك.
“كورفۋ ۇدەرىسى” ۇنەمى جالعاستىرىلعانى ءجون. ەلباسىمىز تىنىشتىعى بۇزىلعان مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا دوستىق ورناتۋ ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەلدەرگە بارىپ ءجۇر. سامميت تە سونىڭ ءبىر كورىنىسى.
مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە پايداسى زور بولعانىن تىلەر ەدىك. “التاۋ الا بولسا اۋىزداعى كەتەدى, تورتەۋ تۇگەل بولسا توبەدەگى كەلەدى” دەپ اتالارىمىز ايتقانداي, دۇنيە ءجۇزى ادامدارىن بەيبىتشىلىك ساياساتى ۇيىستىرادى.
بولات قىرىقباەۆ, وقو سپورت جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باستىعى.
شىمكەنت.
الدىمەن وزىمىزگە تالاپ قويا بىلەيىك
ەڭ الدىمەن, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا ابىرويمەن توراعالىق جاساپ وتىرۋىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلدىڭ جانە پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق بەدەلىنىڭ قانداي ەكەنىن كورسەتەدى. وقىپ, ءبىلىپ وتىرمىز, وسى ۇيىمعا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ الماتىداعى بەيرەسمي كەزدەسۋىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىراز ماسەلەلەر قارالدى. ەندى ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى جىل اياعىندا استانادا وتەتىن بولىپ ءپاتۋالاستى. ارينە, بۇل ابدەن قولداۋعا لايىق شەشىم.
ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتىپ وتىرعان قازاقستان وزگەلەرگە ءوزىنىڭ ۇلگىسىن ۇسىنىپ وتىر. ول – ۇلتارالىق تاتۋلىق, دىنارالىق كەلىسىم مەن تولەرانتتىلىق. قازىر بۇل ۇلگىگە قانداي مەملەكەت تە قىزىعا قاراپ وتىر. كەڭەس وداعى تاراعاننان كەيىن ونىڭ قۇرامىندا بولعان ەلدەردە ۇلتتىق نەگىزدەگى ورتتەر اۋىق-اۋىق تۇتانىپ وتىردى, ول ءالى دە جالعاسۋدا. ال ءبىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇستانعان ايقىن دا دانا ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ۇرىس-جانجالسىز, جۇمىلعان جۇدىرىقتاي بولىپ, ەكونوميكالىق تىعىرىقتان شىقتىق. ەڭ باستىسى, ەلدە ۇلتتىق ساياسات دۇرىس جۇرگىزىلىپ وتىر. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ەشقانداي ۇلت ارازدىعى جوق, بىرلىك بار.
كەڭقولتىق قازاق عاسىر باسىندا دا, سوعىس كەزىندە دە, ودان كەيىنگى جىلداردا دا سىرتتان كەلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قۇشاعىن اشتى. قازىر ولار دا قازاقستاندا تامىر جايىپ, ەلدىڭ كوركەيۋىنە تىزە قوسىپ ەڭبەك ەتىپ جاتىر. ادەتتە, ءورتتىڭ ءوزى بايقالمايتىن ۇشقىننان پايدا بولادى. سول سياقتى ۇلت ارازدىعى دا تۇرمىستاعى بولماشى ۋاق رەنىشتەن, تالاستان تۋى مۇمكىن. وسىعان ۇلتىنا قاراماي ءار قازاقستاندىق اباي بولۋىمىز كەرەك. قايسى جىلى قوستانايدا ەكى كىسى جەرگە تالاسىپ, ءبىر-بىرىنە ايتپاعاندى ايتىپ, رەنجىستى, سوتقا جۇگىندى. سوندا ەكى ازاماتتىڭ اراسىنا ارااعايىن بولىپ, ماسەلەسىن شەشكەنىم بار. ەگىن ەگىپ, كاسىپكەر رەتىندە تانىلعان ەكى ازاماتتىڭ ۇلتتارى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, ءىستىڭ ناسىرعا شاۋىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. مەنى سوندا جەردەن بۇرىن ۇلتتىق ماسەلە قاتتى قيناعان. ابىروي بولعاندا جىگىتتەر كەيىن ءتۇسىنىسىپ, ۇلتتىق تاتۋلىققا سەلكەۋ تۇسكەن جوق. مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم, حالىقارالىق ۇيىمعا توراعالىق جاساپ, باسقالارعا تورەلىك ايتىپ وتىرعان قازاقستان ىشكى جاعدايعا دا وتە تالاپپەن, جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, بۇگىنگى بىرلىگىمىزگە سەلكەۋ ءتۇسىرىپ الماۋ كەرەك, قازاقستاندىق ۇلگىنى ۇنەمى نىعايتىپ, قاسيەتتەپ ۇستاۋ پارىز.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ “الدىمەن – ەكونوميكا, سوسىن – ساياسات” دەگەن ۇستانىمى قازاقستاندى ەرەكشەلەندىرەتىن, الىستى مەڭزەيتىن ساياسات. ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىمىز جاعىنان قازاقستان تەك ورتالىق ازياداعى عانا ەمەس, بۇرىنعى كەڭەس وداعى قۇرامىنا كىرگەن ەلدەر اراسىندا دا كوشباسشىعا اينالدى. ال جىل اياعىندا ۇلكەن سامميت وتەتىن بولسا, ول ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر باسشىلارىنا وسى ۇيىمعا توراعالىق ەتىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ ءوز ىشىندەگى وسىنداي جاقسى ىستەردى كورسەتەتىن بولادى. ال بۇل ەلدىڭ, ەلباسىنىڭ بەدەلىن كوتەرەدى. كوپ جىلدان بەرى ەندى وتەيىن دەپ وتىرعان بۇل باسقوسۋ ءبىزدىڭ ەلدى وزگەلەرگە تانىتا تۇسۋگە دە زور مۇمكىندىك.
سەرگەي جالىبين, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
قوستاناي.
يگىلىك جولىنداعى ىزگى قادامدار
قازاق مەملەكەتىنىڭ كارى قۇرلىق ەۋروپا تورىندە توبەبيلىك ەتكەنىنە دە جارتى جىلدان استى. بۇدان وتىز بەس جىل بۇرىن قۇرىلعان مەملەكەتارالىق بەدەلدى قۇرىلىمعا – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا – تۇركى ەلدەرىنىڭ, مۇسىلمان الەمىنىڭ, كەشەگى كەڭەس وداعى رەسپۋبليكالارىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ, سۋىرىلىپ شىعىپ قازاقستانىمىز باسشىلىق ەتەدى دەگەن وي ول كەزدە ءۇش ۇيىقتاساڭ دا تۇسىڭە كىرمەيتىن ءجايت ەدى عوي. مىنە, جاساعاننىڭ “مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن” الاش بالاسىنا شىن مەيىرىمى تۇسكەندىگىنىڭ كۋاسى! مىنە, دۇنيە ءجۇزى حالىقتارىنىڭ, اسا وركەنيەتتى دەگەن قوعامداردىڭ, ءتىپتى كۇنى كەشە عانا ازيا جاققا شەكەسىنەن قارايتىن كەيبىر ەلدەردىڭ دە بولاشاققا قارىشتاي قادىمداعان ەلىمىزدى شىن مويىنداعانىنىڭ, ونىڭ قارىمىنا ءۇمىت ارتقاندىعىنىڭ بەلگىسى!
ارينە, بۇل باقتىڭ اسپاننان وزدىگىنەن تۇسە قالماعاندىعى ايان. دەربەس شاڭىراق كوتەرگەن جىلداردان باستاپ وسى كۇنگە دەيىنگى ءىستەلگەن ۇلان-عايىر جۇمىستىڭ ءناتيجەسىندە سايىن دالانىڭ كەلبەتى كەرەمەت كەمەلدەنىپ, ونى مەكەندەگەن ۇلىستىڭ ساناسى ادام ايتقىسىز وڭ وزگەرىسكە تۇسكەندىگىنە, ءسويتىپ, تاريحي قىسقا عانا مەرزىمدە دامۋ ءۇردىسىندە وق بويى ۇزاپ كەتكەن حالىقتاردىڭ دەڭگەيىنە ءبىر-اق كوتەرىلگەنىنە الەم تاڭداي قاعىپ وتىر. جانە دە مۇنىڭ ءبارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنداي كورەگەن, زامانىنا لايىق تۋعان, ۇلتى ءۇشىن جانىن ءشۇبەرەككە تۇيگەن شىنايى ەلباسىنىڭ ارقاسى ەكەندىگى دە بەسەنەدەن بەلگىلى.
بۇل تۋرالى كەشە عانا وتكەن ەقىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىنە قاتىسقاندار ءبىراۋىزدان ايتتى دەسەك ارتىق ەمەس. دۇنيەجۇزىلىك سىرتقى ساياساتتىڭ نەشەمە مارقاسقالارى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەۋروپالىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا قوسقان ايتارلىقتاي ۇلەسىنە, ەلىمىزدىڭ اتوم قارۋىنان باس تارتۋمەن شەكتەلمەي, بەيبىتشىلىك ورناتۋ ساياساتىن تاباندىلىقپەن جالعاستىرىپ كەلە جاتقانىنا زور ريزاشىلىقپەن نازار اۋداردى.
انا ءبىر جىلدارى بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىندا العاش كىشى اسسامبلەيا قۇرىلىپ, ءۇش جىلداي سونىڭ اتقارۋشى حاتشىسى بولىپ ىستەگەن ەدىم. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ العاشقى ءۇش سەسسياسىنا, كوپتەگەن القالى جيىندارعا قاتىسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن. سول كەزدەگى ەقىۇ-نىڭ از ۇلتتار جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى ۆان دەر ستۋلمەن دە ءبىر-ەكى رەت كەزدەستىم. سونداعى وسىناۋ ساياساتكەردىڭ قازاقستانداعى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى, قوعامدىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋداعى اسسامبلەيا سياقتى باسقا ەش جەردە جوق پارمەندى تەتىكتىڭ ءدۇنيەگە كەلۋى جانە مۇنىڭ بارشا الەمگە ۇلگى ەكەندىگى تۋرالى, جالپى ەلىمىزدە ەرەكشە ىشكى ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى تەبىرەنە ايتقاندارى ءالى ەسىمدە. ءبۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ەقىۇ-دا توراعا رەتىندە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقاندىعى سول سارا ساياساتتىڭ قيسىندى جالعاسى بولسا كەرەك.
ەندى الدا تاعى دا ۇلكەن جالپىپلانەتالىق ءمانى بار شارۋا كۇتىپ تۇر: ەقىۇ مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ جاڭا مىڭجىلدىقتاعى, ءXXى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتى ون ءبىر جىل وتكەننەن كەيىن, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىندا استانادا وتەتىن بولدى. وسىناۋ اسا ماڭىزدى وقيعانىڭ ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى توراعالىعى تۇسىندا وتەتىنىنىڭ ءوزى ايتارلىقتاي وقيعا. ارينە, شۇكىرشىلىك دەيمىز, تاۋبە دەيمىز, جاراتۋشىم الاشتى ابىروي بيىگىنەن تاعى دا كورسەتە گور دەپ تىلەيمىز كوپ بولىپ. جانە دە بۇل اسا اۋقىمدى, ءمارتەبەلى شارانى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باستاعان قازاق ەلى ءتيىستى دارەجەسىندە وتكىزەدى, ءسويتىپ, جەر بەتىندە سەنىمدىلىكتىڭ, ىنتىماقتاستىقتىڭ ارتۋىنا كەزەكتى نىق قادام جاسالادى دەپ ايتا الامىز.
عوسمان تولەعۇل, اقمولا وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى.
باۋىرمالدىق بەسىگى
ءبىز بىلەتىندەي الدىمىزداعى ۇلكەندەر ەل ءىشى تىنىشتىعىن, ءومىر شىرايىنىڭ شىرقى بۇزىلماۋىن, ۇرپاقتارى ەسەندىگىن تىلەپ وتىرۋشى ەدى. سونداي جاسقا كەلگەندە مەنىڭ دە جۇرەكتەگى تىلەگىم بەرەكە-بىرلىكتىڭ بەرىكتىگى, تاتۋلىق-تۋىسقاندىقتىڭ مىزعىماستىعى بولا بەرۋى. شۇكىر, سولاي بولىپ كەلەدى. حالقىمىزدىڭ ەجەلدەن ىنتىماقتى تىرشىلىك جاراستىعىن وسيەت ەتىپ, ارداق تۇتۋدى ۇندەۋىن قازىر جاڭاشا سيپاتتا الەمگە تانىتۋ قانىمىزداعى قاسيەتتىڭ ارقاسى دەۋىمە بولاتىنداي. قازاقستانىمىزدىڭ ءوز اۋماعىندا عانا ەمەس, ەندى دۇنيە جۇزىندەگى بارلىق ەلدەردى ءوزارا تۇسىنىستىككە, باۋىرمالدىققا ۇيىستىرۋعا ۇيىتقى بولىپ وتىرۋى كوپتى كورگەن بىزگە اسىرەسە اسەرلى. بارشا جۇرتتى بىرلىككە شاقىرعان ارااعايىندىق داۋسىنىڭ الاتاۋ باۋرايىنان تاعى ءبىر ايرىقشا ەستىلىپ, جاھان تۇكپىر-تۇكپىرىنە جەتۋى, ەلىم قول جەتكىزىپ جاتقان جەتىستىكتەرگە شىن قۋاناتىن, بيىكتەي تۇسۋىنە تىلەۋقور جان رەتىندە كوڭىلىمدى مارقايتىپ تاستاعانىن ايتار ەدىم.
ءارتۇرلى ساياسي ۇستانىمداعى, قوعامدىق دامۋدىڭ وزىندىك جولدارى بولەك مەملەكەتتەردى ەڭ ىزگى نيەتكە ۇندەستىرۋدى ۇيلەستىرۋ, ءتىل تابىسۋعا جەتەلەۋ جەڭىل ءىس ەمەس دەپ ويلايمىن. سولاي بولعانىمەن جاس مەملەكەتىمىزدىڭ كورسەتىلگەن سەنىمدى, جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى ويداعىداي اتقارىپ كەلە جاتۋىن, ەڭ الدىمەن ءوزىم قازاقستان ماگنيتكاسىندا باستاعان ەڭبەك جولىنا كۋاگەر تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاجىرلى ءىس-قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىنە بالايمىن. جاقىندا وتاندىق تۇڭعىش شويىن الىنۋدىڭ 50 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىستا مەتاللۋرگتەر الدىندا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى: “قازاقستان ماگنيتكاسى – حالىق بىرلىگى مەن جاسامپازدىعىنىڭ جارقىن ۇلگىسى. مۇندا الۋان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى جۇمىلا ەڭبەك ەتتى. بىرلىگى جاراسقان حالىق تەمىرتاۋدى تاتۋلىق بەسىگىنە اينالدىردى”, دەپ اتاعانداي قازاقستانىمىزدىڭ الەمنىڭ باۋىرمالدىق بەسىكتە تەربەلۋىنە تەرەڭ ءىز سالاتىندىعىنا سەنەمىن. ونىڭ نەگىزىن نىعايتۋشى ەل ەكەنى بارىمىزگە زور مەرەي. سوعان ۇمتىلۋشى مارتەبەلى ۇيىمنىڭ بەدەلىن اسىرىپ, ۇلگىلى باستاماشىلدىعىمەن ءوز مارتەبەسىن دە وسىرگەن ەلىمىزدىڭ بۇل قادامى قۇتتى بولىپ وتىرۋىنا قۋانامىن. “بەيبىت ەلدە ءسان بولار” دەگەن ەمەس پە حالقىمىز. جاڭا عاسىردا سونىڭ كۇنىن تۋعىزۋشىلاردىڭ كوشباسىندا قازاقستانىمىزدىڭ تانىلۋى تاماشا قۇبىلىس.
ارعىن ءجۇنىسوۆ, بايىرعى مەتاللۋرگ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى.
تەمىرتاۋ.
بارلىعى بەرەكە-بىرلىكتىڭ ارقاسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىندە قازىردە ءبىزدىڭ ەلىمىز توراعالىق ەتىپ وتىرعان ۇيىم 1975 جىلى قۇرىلعانىن ايتا كەلىپ, سول تۇستا ءالى الەمنىڭ ساياسي كارتاسىندا ورىن الماعان قازاقستان ءتارىزدى مەملەكەتتىڭ 35 جىلدان كەيىن ونى باسقاراتىنى, ءسىرا, ەشكىمنىڭ قيالىندا بولماعان شىعار دەدى.
ەندى, مىنە, ەقىۇ-نىڭ جاڭا مىڭجىلدىقتاعى, ءححى عاسىرداعى العاشقى ءسامميتى قازاقستان توراعالىعى تۇسىندا وتەتىن بولىپ شەشىلىپ وتىر. سولايشا ءبىزدىڭ ەلىمىز سونشالىقتى از ۋاقىت ىشىندە ۇدايى تۇردە الەم جۇرتشىلىعى نازارىندا كەلەدى. ءوز باسىم مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدەگى بەرەكە-بىرلىكتىڭ ارقاسى ما دەيمىن. ال سول بەرەكە-بىرلىكتىڭ بىردەن-ءبىر ۇيتقىسى ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ ەكەندىگىنە كىمنىڭ داۋى بار!
تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى دەيدى قازاق حالقى. سولاي بولدى دا. ەڭ الدىمەن, ەكونوميكا دەگەن ەلباسى سوزىنە قالتقىسىز يلانعان قازاقستاندىقتار تۇڭعىش پرەزيدەنتكە زور قولداۋ ءبىلدىردى. ەلباسىمىز ۇسىنعان ۇلتتار بىرلىگى, دىنگە قۇرمەت يدەياسى دا ومىرشەڭ بولىپ شىقتى. بارماساڭ, كەلمەسەڭ جات بولاسىڭ دەگەن ويمەن الىس-جاقىن ەلدەرمەن دە قويان-قولتىق ارالاسا باستادىق. وسى ورايدا ءوزىم بىلەتىن ءبىر عانا مىسالدى ايتا كەتەيىن. بۇرناعى جىلى قازاقستاننىڭ گەرمانياداعى, ال بيىلعى جىلى گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى جىلى تابىستى وتۋدە.
مىنە, وسىنىڭ ءبارى قوسىلا كەلگەندە بيىك شىڭعا شىعاتىن باسپالداق بولدى ما دەيمىن. سوندىقتان جاراتقان الدا دا ەلىمىزدى بەرەكە-بىرلىكتەن ايىرماسىن! ءوزىمىز دە سوعان ساي بولايىق, اعايىن!
اناتولي ۆيزە, نەمىستەردىڭ “ۆوزروجدەنيە” وبلىستىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى.
سەمەي.
