«قازاۆتوجول» ۇك» اق ۇيىمداستىرۋىمەن الماتى وبلىسىنداعى «الماتى – تالدىقورعان» اۆتوجولىنىڭ بولىگىندە باق وكىلدەرى «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جول قۇرىلىسىنىڭ جۇمىستارىمەن تانىستى.
«قازاۆتوجول» ۇك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۇلان ءالىپوۆ پەن الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى باتىر دادامۋرزاەۆ, سونداي-اق, مەردىگەر كومپانيالاردىڭ باسشىلارى جۋرناليستەردى قۇرىلىس بارىسىمەن تانىستىردى. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, قۇرىلىستىڭ اياقتالۋ مەرزىمى مەن اعىمداعى جىلعا ارنالعان جۇمىس جوسپارلارى سەكىلدى بىرقاتار ءماسەلەمەن ءبولىستى. ساپار بارىسىندا جول بويىنداعى قىزمەتتىڭ دامۋ جوسپارى مەن الماتى وبلىسىنداعى اۆتوجولعا اقىلى جۇيە ەنگىزىلەتىنى تۋرالى ايتىپ ءوتتى.
وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە اۆتوموبيل جولدارى تورابىن دامىتۋعا 174 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن بولسا, ونىڭ ىشىندە 41,2 ميلليارد تەڭگە الماتى وبلىسىنىڭ ەنشىسىنە بۇيىرعان-دى. ول جالپى بيۋدجەتتىڭ 24 %-ىن قۇرايدى. بيىلعى جىلى جالپى اۆتوجول قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 234 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ ىشىندە الماتى وبلىسىنىڭ ۇلەسىنە 47,8 ميلليارد تەڭگە شىعىپ وتىر.
بيىلعى جىلى 306 شاقىرىم اۆتوجول بويىندا جۇمىستار ءجۇرگىزىلەدى, 265 شاقىرىم جول قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپ, 41 شاقىرىم جولعا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. جىل سوڭىنا دەيىن 98 شاقىرىم جاڭارتىلعان جول پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولسا, ول ءۇشىن 946 دانا تەحنيكا مەن 1 767 ادام جۇمىسقا تارتىلىپ وتىر. سونداي-اق, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قارىز بەرۋى ارقىلى «الماتى-قورعاس» اۆتوجولىنىڭ بولىگىندە قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ونداعى قۇرىلىس جۇمىستارىن قازاقستاننىڭ «قازاقجولقۇرىلىس», «ك-جولقۇرىلىس», «نايزا-قۇرىلىس», تۇرىكتەردىڭ «سينەميداسستروي», يتاليالىقتاردىڭ «توديني» سياقتى بەلگىلى كومپانيالارى, سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى «تالدىقورعان جولدارى», «قاپشاعاي كوپىرجاساعى» ءجانە باسقا دا كومپانيالار ءجۇرگىزۋدە.
جولدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە قولداناتىن ماتەريالداردىڭ 90%-ى وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرى. «قازاۆتوجول» ۇك» اق ۇلتتىق وپەراتورى ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 2020 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 2,6 تريلليون تەڭگە بولاتىن 7 100 شاقىرىم جولدى جوندەۋ جۇمىستارىمەن قامتۋدى جوسپارلاۋدا.
سونىمەن قاتار, الماتى وبلىسى بويىنشا الماتى-استانا, الماتى-وسكەمەن, الماتى-قورعاس جانە ءۇشارال-دوستىق باعىتتارىنداعى اۆتوجولداردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ كوزدەلگەن.
– ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا, 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان قازاقستاننىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باعىتتالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ازىرلەنگەن بولاتىن. اتالعان باعدارلاما اياسىندا 11 اۆتوجول جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن, ولار: باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي, ورتالىق-وڭتۇستىك, ورتالىق-شىعىس, ورتالىق-باتىس, الماتى-وسكەمەن, قىزىلوردا-جەزقازعان-قاراعاندى, استانا-پەتروپاۆل-رف شەكاراسى, ورال-كامەنكا, استانا قالاسىنىڭ وڭتۇستىك باتىس اينالىمى, جەتىباي-جاڭاوزەن, ءۇشارال-دوستىق, – دەدى ۇلان ءتالىپوۆ.
سونداي-اق, باسقارما ءتوراعاسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, «قازاۆتوجول» ۇك» اق ۇلتتىق وپەراتورى وتاندىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا باعىتتالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 2020 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 2,6 تريلليون بولاتىن 7000 شاقىرىم جولدى قۇرىلىس-جوندەۋ جۇمىستارىمەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۆتوموبيل جولىنىڭ ۇزىندىعى 128,3 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ 97,4 مىڭ شاقىرىمى جالپى قولدانىستاعى, سونىمەن قاتار, 23,5 مىڭ شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە جولدار جانە 73,9 مىڭ شاقىرىمى وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزداعى جولدار بولىپ سانالادى.
اعىمداعى جىلى 1 400 شاقىرىمدا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جىل سوڭىندا 424 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلەدى. ول ءۇشىن 2 500 دانا تەحنيكا مەن 4 800 ادام قۇرىلىس جۇمىسىنا تارتىلدى. بۇل جوبالاردى قارجىلاندىرۋ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت, ۇلتتىق قور جانە حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
قازىرگى ۋاقىتتا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىمەن بىرگە ۇكىمەتتىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسى بەكىتكەن ازىرلەۋ ءىس-شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار, زايمداردى تارتۋ ءۇشىن بانكتەرمەن بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
جۇزەگە اسىرىلعان جوبالاردىڭ تيىمدىلىگىن وزىندىك قۇنى بار ءونىمدەردىڭ, كولىك شىعىنىنىڭ ازايۋىنان, ايماقارالىق جۇك تاسىمالى جىلدامدىعىنىڭ ارتۋىنان ەكونوميكالىق پايدا كورۋگە بولادى. سوعان سايكەس, جولعا كەتەتىن ۋاقىت جانە جولدى پايدالانۋشىلار شىعىنى, جول كولىك وقيعالارى دا ازايادى.
وعان قوسا, جاڭا جول قۇرىلىستارى مەن پايدالانۋداعى ماگيسترالداردى جاڭارتۋدان بولەك, جول بويىنداعى قىزمەت تە دامي تۇسەدى. ەڭ ۇزدىك ءدۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ جانە ەۋروپالىق كەڭەسشىلەردىڭ ۇلگىسىمەن سەرۆيستى جاقسارتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ جۇرۋىنە قاۋىپسىز ءارى جايلى جاعداي جاساۋعا كومەكتەسەدى. بۇل باعىتتا جەكە بيزنەس بەلسەندى تۇردە ىسكە تارتىلادى. ينۆەستيتسيالىق قورلار مەن مەيرامحانالارعا, قوناقۇيلەرگە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋىپ وتىر. اقىلى جۇيەنى ەنگىزۋ بويىنشا جوسپار جاسالۋدا.
2013 جىلى ۇزىندىعى 211 شاقىرىم بولاتىن جالپى, قولدانىستاعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە ءى-ا ساناتتاعى 6 جولاقتى «استانا – پەتروپاۆل» بويىنداعى «استانا – شۋچە» اقىلى جولى ءىسكە قوسىلعان بولاتىن. اقىلى جول «G.E.A.» فرانتسۋز كومپانياسىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جابدىقتارىمەن جانە باعدارلامالارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
اتالعان شارا مەملەكەت بيۋدجەتىنە تۇسەتىن اۋىرتپالىقتى ازايتۋعا ءمۇمكىندىك بەردى. 2022 جىلعا دەيىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 7 000 شاقىرىمىنا اقىلى جۇيە ەنگىزىلەدى. اۆتوموبيل جولدارىندا اقى الۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە تەك قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن نەمەسە كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتكەن بولىكتەر عانا اۋىستىرىلادى.
ءى تەحنيكالىق ساناتتاعى «الماتى – قاپشاعاي» اۆتوموبيل جولىنىڭ 24-67 شاقىرىمى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنان كەيىن اقىلى بولادى. ءى تەحنيكالىق ساناتتاعى اۆتوموبيل جولدارىندا اقى اۆتوكولىكتىڭ بارلىق ءتۇرىنەن الىنادى. الداعى ۋاقىتتا «الماتى – قورعاس», «الماتى – بىشكەك», «الماتى – استانا» جولدارىنا ءىشىنارا اقىلى جۇيە ەنگىزۋ جوسپاردا بار.
باق وكىلدەرى ءجۇرىپ وتكەن «الماتى-قاپشاعاي» بولىگى 64 شاقىرىمدى قۇرايدى. ول بۇدان بۇرىن ايتىلعانداي 6 جولاقتى بولادى. تاعى دا 40 شاقىرىم جول قاپشاعاي سۋ باسسەينىنىڭ ارتقى قاپتالىنان سالىنادى, ول 4 جولاقتى, ياعني بۇل قاپشاعايدان تالدىقورعانعا دەيىنگى بولىك. «استانا – شۋچە» اۆتوجولىنداعى سياقتى بۇل جول بويىندا دا جىلدامدىق ساعاتىنا 140 شاقىرىم بولادى. قۇرىلىس بارىسىندا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ ماتەريالدارى پايدالانىلادى. جۋىقتا بولىپ وتكەن بريفينگ بارىسىندا, اق باسقارما توراعاسى حابارلاعانداي, تاس جولدىڭ ءبىر جارتىسىن, ياعني ءبىر باعىتتاعى 3 جولاقتى 2015 جىلدىڭ سوڭىندا اشۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل جول تۋرالى جانە الماتى وبلىسىنداعى باسقا دا اۆتوجول جوبالارى تۋرالى الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى باتىر دادامۋرزاەۆ قوسىمشا اڭگىمەلەپ بەردى.
ءسوز سوڭىندا, داعدارىسقا قارسى ازىرلەنگەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا, ايماقارالىق قارىم-قاتىناستى كۇشەيتۋگە, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, جۇك تاسىمالىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ارقىلى قازاقستان ستراتەگيالىق ماقساتى – دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا ءبىر قادام بولسا دا جاقىندايدى.
قانات ەسكەندىر,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ايتجان مۇرزانوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
