كۇلكى كەرۋەنى №18

ءازىل-وسپاق, سىن-سىقاق بۇرىشى    ءبولىمدى  جازۋشى-ساتيريك بەرىك سادىر جۇرگىزەدى كۇللى الەمنىڭ كۇلكىسى گەرتسوگ ءبىر دەرەۆنيادان ءوتىپ بارا جاتىپ, بەت الپەتى وزىنەن اۋماي قالعان شارۋاعا: – ايتا قويشى, ەكەۋمىز وتە ۇقساس ەكەنبىز, ءبىر كەزدەرى وسى جەرمەن مەنىڭ اكەم وتكەن بولۋى كەرەك ءا؟! – دەپ مىسقىلدايدى. سوندا شارۋا دا سوزگە قارا جاياۋ ەمەس ەكەن: – جو-جوق, گەرتسوگ مىرزا, ناقتى دەرەك بويىنشا ءبىر كەزدەرى وسى جەرمەن ءسىزدىڭ شەشەڭىز وتكەن, – دەپتى. *** كەڭەس وكىمەتىنىڭ تۇسىنداعى ساياسي بيۋرو مۇشەسىنە بىلاي دەپ سۇراق قويىپتى: – «اگرەسسيا» دەگەن ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسىن ءتۇسىندىرىپ بەرىڭىزشى؟ – بۇل دەگەن  – ءبىر مەملەكەتتىڭ كەلەسى ءبىر مەملەكەتكە قارۋلى كۇشپەن سسسر-ءدىڭ رۇقساتىنسىز باسىپ كىرۋى... *** ءجۇرىپ-تۇرىپ, ويناپ كۇلگەندەرىنە بىرنەشە اي وتكەن سوڭ قىز بالا جىگىتىنە ەركەلەپ: – ماۋباسىم, مەنى تۋعان-تۋىستارىڭمەن تانىستىرمايسىڭ با؟ – دەگەندە, جىگىتى جەلكەسىن قاسىپ: – سونى قايتەرىمدى بىلمەي باسىم قاتتى... بالالارىم ەنەمنىڭ قولىندا, ال ايەلىم جاقىندا عانا كۋرورتقا كەتىپ ەدى...  – دەپتى. *** – وقۋعا تۇسسەم بە ەكەن, جوق كۇيەۋگە شىعايىن با؟ شەشەسى: – قايسىسىنان قۇلاپ قالمايسىڭ, سونى ىستە, بالام. *** – قىمباتتىم, كيىم ءىلۋشى قىزعا سونشا نەگە جومارتتىق كورسەتتىڭ؟ – جانىم, بەرى قاراشى, ول ماعان قانداي تاماشا پالتو بەردى.   * تاتار ازىلدەرى قيىن ماسەلە ادامنىڭ مايمىلدان جاراتىلعانى تۋرالى ءبىر عالىم لەكتسيا وقىپتى. تىڭداۋشىلار عالىمعا سۇراق بەرە باستاعاندا, ءبىر قارت ادام: – مەن,  زووپاركتە كوز اشقالى كەلەمىن, مىنە تەك كۇزەتشى بولعانىمنىڭ وزىنە بيىل تابانداتقان 40 جىل بولدى. وسىنشا ۋاقىت ىشىندە بىزدەگى مايمىلداردىڭ بىردە-بىرەۋىنەن ادام تۋعان جوق. ءسىز ايتقان مايمىلدان ادام شىققاندا, ءبىزدىڭ مايمىلدىڭ مۇنىسى قالاي؟! – دەپ تاڭ-تاماشا بولىپتى. جەزدەدەن قالعان مۇرا جەزدەسى ولگەن بىرەۋدەن جولداستارى: – جەزدەڭنەن قانشا مۇرا قالدى؟ – دەپ سۇرايدى. – ءتورت قىز قالدى, – دەپ جاۋاپ بەرىپتى بالدىزى. توسەكتەگى تورتەۋ قايىن اتاسى كۇيەۋ بالاسىنان: – قالاي تۇرىپ جاتىرسىڭدار, بالام؟ – دەپ سۇراپتى. كۇيەۋ بالاسى: – ءبىر توسەكتە تورتەۋ جاتامىز,  – دەپ جاۋاپ بەرىپتى. – ولارىڭ قالاي, جاتار ورىندارىڭ تار ما؟ – جاتار ورىن جەتەدى, تەك توسەكتە قىزىڭىز ولگەن كۇيەۋىن, مەن ولگەن ايەلىمدى ويلاپ جاتامىز. تازا اۋانىڭ پايداسى اكمال اقساقالدان: – جاسىڭىز الپىستان اسسا دا ءوڭىڭىز ءالى جاپ-جاس, بۇل نەلىكتەن؟ – دەپ سۇراپتى. – مەنىڭ جاپ-جاس بولىپ جۇرگەنىم ايەلىمنىڭ ارقاسى عوي, – دەپتى اكمال. – ونىڭ ءوزى مىنەزى شايپاۋ  ادام, ىلعي  ۇرىس-جانجال شىعارىپ, تەگى ۇيدەن  مەنى قۋىپ شىعادى. ءسويتىپ,  ءومىرىمنىڭ كوبى دالادا, تازا اۋادا ءوتىپ كەلەدى. جاسىما قاراماي جاسارىپ جۇرگەنىم سودان.   كوڭىلدەگى « كورىكسىز» ويلار ادامنىڭ دارىندى-دارىنسىز ەكەنىن دە كوممۋنيستىك پارتيا انىقتاپ وتىرعان زاماندا ءومىر كەشكەندەردىڭ دە ارمانى بار ما ەكەن؟! *** تۇرمەنى دە ويلاپ تاپقان – بوستاندىق. *** ءسوتسياليزمنىڭ كۇندە  الدىمىزعا تارتقان پروگرەسىنىڭ ارقاسىندا بولاشاعىمىزدى بولجاي الماي قالدىق. ءبىر «اتتەگەن-اي» سول! *** اشتىق جاريالاۋ ءۇشىن دە ادام توق بولۋى كەرەك ەكەن. سەبەبى, دۇكەندەردە ازىق-ت ۇلىك  ازايىپ ءارى قىمباتتاپ ەدى, اشتىق جاريالاۋشىلار سانى كۇرت تومەندەدى. *** كوممۋنيزم ورناتامىز دەپ جەتپىس جىل تىرتاڭداعان كەڭەس وداعى حالىقتارى قولدارىنان كوممۋنيزم ورناتۋدان باسقانىڭ ءبارى كەلەتىنىن دالەلدەۋگە اتسالىسۋ ۇستىندە بولدى. *** زاڭدى جەتىك بىلگەن – قىلمىس تا جاساي بىلەدى. *** قوعام ەكى يىنىنەن دەمالىپ تۇر, دەمى قاشان بىتەرى بەلگىسىز. *** جەتپىس جىل بويى دۇشپانداردى امەريكا قۇراما شتاتتارىنان ىزدەپ, اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ جۇرسەك, ولار ءوز ورتامىزدا ءجۇر ەكەن. *** نەشە ءتۇرلى پارتيا دۇنيەگە كەلدى. مەنى تاڭداندىراتىنى ءالى كۇنگە دەيىن ماسكۇنەمدەر  پارتياسىنىڭ ۇيىمداسپاۋى! *** تاريحتى قايتا جازعان ادام – ونى بۇلدىرمەي قويمايدى. *** تاريحتىڭ «اقتاڭداعىن» وشىرەمىن دەگەن ادام – سول تۇستا قارا بوياۋدى  مولىراق جاقپاق.  سايىمجان ەركەباي.