ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق بولىپ وتىر. جىتىقارا اۋدانىنداعى «الاش» اگروفيرماسى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى ناسىر الاشباەۆ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىمىز اۋىلدى دا تۇلەتەدى دەگەن ۇمىتتە.
– ناسىر مۇحامەدجان ۇلى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋگە بارلىق كەلىسىمدەردىڭ اياقتالعانى تۋرالى جىلى حاباردى حالقىنا ايتىپ, ۇندەۋ جاريالادى. ءوزىڭىز بۇل جاڭالىقتى قالاي قارسى الدىڭىز؟
– ءبىز بيىلعى اۋىر وتكەن كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنان ەندى قولىمىز بوساپ, بويىمىز جەڭىلدەگەن ساتتە وسى حابار جەتتى. ەلباسىنىڭ بۇل ءسۇيىنشى حابارىنا مەن قۋاندىم. ويتكەنى, مەملەكەتتەر اراسىندا بۇل حالىقارالىق وتە بەدەلدى ۇيىمعا كىرۋگە قولى جەتكەن دە بار, جەتپەگەن دە بار. بۇل جەردە ەلباسىنىڭ ەڭبەگىن جانە ۇيىمعا كىرۋدىڭ بارلىق قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق جۇمىستارىن اتقارعان ساراپشىلارىمىزدىڭ ەڭبەگىن باعالاعانىمىز دۇرىس. ولار جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى تاباندىلىقپەن ەڭبەك ەتىپ, وڭ ناتيجەگە اقىرى قول جەتكىزدى. بۇل ەلىمىزدىڭ دامىعاندىعىن, الەمگە تانىلا, مۇمكىندىكتەرىنىڭ كەڭەيە تۇسكەندىگىنىڭ ايعاعى.
– دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋدەن اۋىل شارۋاشىلىعى نە ۇتادى؟
– اۋىل شارۋاشىلىعىندا تەحنيكاسىز ەشقانداي جۇمىس جۇرمەيدى. مىسال ايتايىن. بيىلعى جاڭبىرلى كوكتەمدە وزىق تەحنيكالارى بارلار توتەپ بەرىپ, ءداندى ۋاقتىلى سەۋىپ الدى. ال تەحنيكاسى السىزدەر تۇقىمدى كەشىكتىرىپ سەپتى, ەرتەڭ ونى جينار كەزدە دە قيىندىق بولۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان دسۇ-عا كىرۋىمىزدىڭ ارقاسىندا شەتەلدەن الدىراتىن وزىق تەحنيكالاردىڭ باعاسى ءبىز ءۇشىن ارزانعا تۇسەتىن بولادى. مىسالى, ءبىز تەحنيكاسىن الىپ جۇرگەن اقش, كانادا سەكىلدى مەملەكەتتەر دسۇ-عا مۇشە بولعاندىقتان, ولاردىڭ تاۋارلارى بىردەي باعامەن ساتىلادى. قازىر ولاردى ءبىز تىم قىمبات الىپ ءجۇرمىز, ال شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ وعان قولى جەتە بەرمەيتىن. بۇل جونىنەن ەندى ديقاندار ۇتادى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىمىزگە وراي استىق وندىرۋشىلەردىڭ تاعى ءبىر قۋانىشىن ايتايىن. بيداي باعاسى ءوسۋى ىقتيمال. يرانعا, قىتايعا تەمىرجول ءتۇستى, بۇل قازاقستاننىڭ استىعىن جەتكىزۋدى جەڭىلدەتتى. بىراق دسۇ-عا مۇشە بولماعاندىقتان, ونىڭ باعاسى الەمدىك ساۋدادا تومەن باعامەن وتەتىن ەدى. ەندى ۇيىمعا كىرگەندىكتەن ونىڭ باعاسى الەمدىك باعا دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى دەپ ويلايمىن. 17 مىڭ گەكتارعا بيداي, ارپا ءوسىرىپ وتىرعان ءبىزدىڭ شارۋاشىلىق ءۇشىن مۇنىڭ ماڭىزى وتە زور بولماق.
– دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋدىڭ قيىندىقتارى دا بولاتىندىعىن ەلباسىمىز دا جاسىرىپ وتىرعان جوق. ءسىز نە ويلايسىز؟
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇل ۇيىمعا كىرەتىنىمىزدى, وعان دايىندىق ءجۇرىپ جاتقاندىعىن ون جىلدان بەرى ايتىپ كەلەدى. سوعان وراي, اۋىل شارۋاشىلىعى, وڭدەۋ كاسىپورىندارى قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسكەن سايىن تەحنيكالارىڭدى دۇرىستاڭدار, وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزىڭدەر دەپ ەسكەرتىپ كەلەدى. مەنىڭ ويىمشا العاشقى جىلدارى وڭدەۋشى كاسىپورىندار ءۇشىن قيىندىق بولماي قالمايدى. ويتكەنى, ولاردىڭ بارلىعى دا وزىق تەحنولوگيامەن, ءتيىمدى تەحنيكامەن جۇمىس ىستەپ وتىر دەپ ايتۋعا بولمايدى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باسەكەگە مۇنداي كاسىپورىنداردىڭ شىداس بەرە الماۋى دا مۇمكىن. سوندىقتان كاسىپكەرلەرگە تىنىم تاپپاي ىزدەنىس كەرەك. قازىر وزىق تەحنولوگيانى ەنگىزىپ, ساپالى تاۋار ءوندىرىپ وتىرعان كاسىپورىندار ەندى ۇتادى, ولاردىڭ تاۋارلارىنىڭ ءورىسى كەڭەيەدى.
– دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرىپ وتىرعان بۇگىنگى كۇنى اۋىل شارۋاشىلىعىندا كەزەك كۇتتىرمەي قولعا الاتىن قانداي جۇمىس بار؟
– بۇل ۇيىمعا كىرۋ باسەكەگە قابىلەتتىلىك دەگەن ۇعىمدى سەزىندىرە تۇسەتىن بولادى. مەنىڭ شارۋاشىلىعىم اۋدان ورتالىعىنان 120, وبلىس ورتالىعىنان 340 شاقىرىمدا جاتىر. ءبىز ءۇشىن ەڭ قيىندىعى جول ەكەنىن ءبىلىپ تۇرسىز. كەڭەس وداعىنان كەيىن بۇل جاقتىڭ جولىنا ەشكىمنىڭ قولى تيگەن جوق. ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلامالىق جولداۋىندا جولدى, جول لوگيستيكاسىن دۇرىستاۋ ايتىلدى. جول جاقسى بولماي, ءونىمنىڭ وندىرىلۋىنەن گورى تاسىمالى قىمباتتاپ كەتەدى. قازىر ورتالىق جولداردى جوندەۋ قولعا الىنىپ جاتىر. بارلىعىنا ۋاقىت كەرەك ەكەنىن دە تۇسىنەمىز. الداعى ۋاقىتتا اۋىلدىڭ جولدارى دا جوندەلۋى ءۇشىن وعان مەملەكەتتەن قارجى بولىنەدى دەپ ويلايمىن. ايتپەسە, قازىر جول جوندەيتىن كومپانيالاردىڭ بۇعان قارجىسى جەتە قويۋى نەعايبىل.
– ناكە, دسۇ-عا كىرۋىمىزدەن اۋىلدىڭ جاعدايى جاقسارا ما؟
– باسەكە بولعان جەردە ءومىر ىرعاعى كۇشەيەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا ورتا جانە شاعىن بيزنەس قادامى جيىلەسە, جۇمىس ورنى كوبەيسە, تاۋارلار سىرتقا كوپتەپ ساتىلسا, قىسقاسى تابىس مول بولسا الەۋمەتتىك سالا جاندانىپ جۇرە بەرەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, اۋىلدىڭ جاعدايى دا جامان بولماس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي وبلىسى, جىتىقارا اۋدانى.
