تەاتر • 25 جەلتوقسان, 2025

«ماحاببات مۇڭى»: ار مەن ارسىزدىقتىڭ پارقى

20 رەت
كورسەتىلدى
10 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاق دراماتۋرگياسىنىڭ كلاسسيگى تاحاۋي احتانوۆتىڭ شىعارمالارى ۇلتتىق تەاتر ساحناسىندا ءاردايىم وزەكتى. سۋرەتكەر قالامىنان تۋعان پەسالار – بەلگىلى ءبىر ءداۋىردىڭ ايناسى عانا ەمەس, ادامزاتقا ورتاق رۋحاني ماسەلەلەردى كوتەرەتىن تەرەڭ فيلوسوفيالىق تۋىندىلار. سولاردىڭ ىشىندە «ماحاببات مۇڭى» دراماسى كورەرمەن ساناسىنا سۇراق تاستاپ, ءار كەزەڭدە جاڭاشا پايىمداۋدى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى شىعارما رەتىندە ەرەكشەلەنەدى.

«ماحاببات مۇڭى»: ار مەن ارسىزدىقتىڭ پارقى

ال قاشاندا ساحنادان سەزىم عانا ەمەس, سۇلۋلىق پەن تەرەڭدىك ىزدەيتىن بولمىسىنان سىرشىل, ەستەت رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, مەم­لەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرقانات جاقىپبايدىڭ سۋرەت­كەرلىك قولتاڭباسىندا جازۋشى تاحاۋي احتانوۆ شىعارماسى جاڭاشا تىنىس تاپقانداي. رەجيس­سەر كلاسسيكالىق ءماتىندى قۇر يلليۋستراتسيالاماي, ونى بۇگىنگى كۇننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن ۇن­دەس­تىرە وتىرىپ, زاماناۋي تەاتر­لىق بەينەلەۋ قۇرالدارى ارقى­لى باسقا قىرىنان اشادى. قويىلىمدا اسقاق ارمان مەن قاراپايىم ءومىردىڭ قايشىلىعى, العاشقى ماحابباتتىڭ اڭعال دا تۇنىق تابيعاتى, سەنىم مەن ساتقىندىق, ونەر ادامىنىڭ نازىك جان دۇنيەسى مەن تۇرمىستىق پراگماتيزمنىڭ قاقتىعىسى قاتار ءوربيدى. بۇل – ءبىر عانا كەزەڭگە ءتان ەمەس, ءار ءداۋىر ادامىنا تانىس, شەشىمى جوق ماڭگىلىك ديلەمما. سەبەبى سەزىم بار جەردە اتالعان كۇيدىڭ بارلىعىن جۇرەكتى پەندەنىڭ باسىنان ايتەۋىر ءبىر كەشەرى ءسوزسىز.

قويىلىمنىڭ يدەيالىق وزەگىنە قازاق پوەزياسىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى تولەگەن ايبەرگەنوۆ پەن فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ سىرشىل جىرلارىنىڭ الىنۋى شىعارما اسەرىن ەسەلەي تۇسكەن. وتتى ولەڭدەر سپەكتاكل بويىنا لەيتموتيۆ بولىپ تارتىلىپ, كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى جان الەمىن تەرەڭدەتە تۇسكەن. پوەزيا­لىق ورنەك رەجيسسەرلىك شەشىممەن شەبەر ۇشتاسىپ, ساحنادا سەزىمنىڭ قىمباتتىعى, ادالدىقتىڭ اسقاق ولشەمى, ار الدىنداعى تازالىق­تىڭ ماڭىزى الدىڭعى قاتارعا شىعا­دى. وسى ارقىلى رەجيسسەر «ماحاب­بات مۇڭىن» سىرتقى وقيعاعا ەمەس, ادامنىڭ ىشكى كۇيزەلىسى مەن تاڭداۋىنىڭ دراماسىنا قۇرىلعان پسيحولوگيالىق قويىلىم دەڭ­گەيىنە كوتەرگەن.

سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك تۇ­تاستىعىن ايقىندايتىن باستى ەلەمەنت – ستسەنوگرافيا. اق ءتۇس – تازالىق پەن شىنايىلىقتىڭ, سۇلۋلىق پەن شەكسىزدىكتىڭ بەلگىسى. ال قويىلىمنىڭ ارتقى فونىنداعى جۇرەك ءپىشىندى قاعاز جاپىراقتارى ىلىنگەن الىپ اعاش پەن جەڭىل عانا قالىقتاپ تۇرار اپپاق ۇلپىلدەك ماتا – جاستىق شاقتىڭ ءرامىزى, اينىعىش سەزىم, اقتالماعان سەنىم مەن ورىندالماعان ارماننىڭ كورى­نىسىندەي اسەر قالدىرادى. بۇلار جاي عانا دەكوراتسيا ەمەس, قويى­لىم بويىنا ۇزدىكسىز ماعىنا دارىتىپ تۇراتىن پوەتيكالىق وبراز رەتىندە قابىلدانادى. ءاربىر ءۇزىلىس پەن ساحنالىق ساراپتاۋدا ول كورەر­مەنگە جاستىقتىڭ وتكىنشى ەكەنىن, ال ماحابباتتىڭ جۇرەكتە قالاتىن مۇڭىن ەسكە سالىپ تۇرعانداي.

سپەكتاكلدىڭ تاعى ءبىر تابىسى – رەجيسسەرلىك شەشىم­دەردىڭ كومپوزيتور رەنات گاي­سيننىڭ اسەرلى مۋزىكاسى­مەن شەبەر ۇيلەسۋىندە دەر ەدىك. اۋەن مەن ساحنالىق بەينە­لەر بىرلىگى كورەرمەننىڭ ەموتسيا­لىق قابىلداۋىن كۇشەي­تىپ, سپەك­تاكلدىڭ جالپى فيلو­سو­فيا­لىق تەرەڭدىگىن ايقىن­داي­دى. كورەرمەن كوڭىلىنە سونداي ايرىقشا اسەر قالدىراتىن كورىنىستىڭ ءبىرى – انا بەينەسىنىڭ ساحنادان كورەرمەن زالى ارقىلى كەتۋى. بۇل ءسات ءتورتىنشى قابىرعانى بۇزىپ, كورەرمەندى جاي عانا باقىلاۋشى ەمەس, وقيعانىڭ رۋحاني كۋاگەرىنە اينالدىرادى. ونەر مەن ءومىر اراسىنداعى نازىك بايلانىستى, ۋاقىتتىڭ, تاعدىردىڭ ءھام ادام سەزىمىنىڭ ۇيلەسىمىن تەرەڭ سەزىندىرەدى. ناتيجەسىندە, ساحناداعى ۆيزۋالدى سيمۆولدار مەن اۋەزدى مۋزىكا ءبىر-ءبىرىن ءساتتى تولىقتىرىپ, قويىلىمعا پوەتيكالىق سىر مەن ىشكى تولعا­نىس بەرەدى.

قويىلىمدا رەجيسسەرلىك تۇر­عىدان ەرەكشە نازار اۋدارتاتىن بەينە – انا وبرازى. تەاتردىڭ تالانتتى اكتريساسى بالجان زياقۇلوۆا كەيىپتەگەن انا ءرولى اۆانستسەنادا ءۇنسىز وتىرىپ, بۇكىل وقيعانى سىرتتاي باقىلايدى. ول – ارەكەتكە تىكەلەي ارالاسپايتىن, بىراق سپەكتاكلدىڭ رۋحاني وزەگىنە اينالعان تۇلعا. انا – حالىق جادى, ۋاقىتتىڭ ءوزى, تاعدىردىڭ ءۇنسىز ۇكىمى ىسپەتتى. ونىڭ ساحناداعى ءاربىر قيمىلى, كوزقاراسى جاس كەيىپكەرلەر­دىڭ تاڭداۋى مەن قاتەلىگىنە فيلوسو­فيالىق سالماق بەرەدى. وزىنە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىك پەن رەجيسسەر تاراپىنان ارتىلعان مىندەتتى بالجان زياقۇلوۆا پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ءساتتى سا­راپتاعان. ءسوزى از, بىراق سالماعى اۋىر ءرولدى اكتريسا بەينەلى بايىپ ءھام ىشكى تەرەڭدىكپەن تولعانادى. سونىسىمەن دە كەيىپكەرىنىڭ كور­كەمدىك كىلتىن ءدوپ تاپقان. كوپتەن بەرى وڭتايىنا كەلەر ءساتتى رولگە جولىقپاي جۇرگەن بالجان ءۇشىن انا بەينەسى تابىس­تى ىزدەنىستىڭ ءبىرى دەپ باعالاساق, قاتەلەسپەيمىز.

«ماحاببات مۇڭى» سپەكتاكلى­نىڭ تاعى ءبىر ولجاسى – ساحنادا جاڭا ەسىمنىڭ جارق ەتىپ كورىنۋى. ءلاززات بەينەسىن سومداعان جاس اكتريسا ارايلىم تۇرلان بۇل قويىلىم ارقىلى كورەرمەن نازارىن وزىنە بىردەن اۋدارىپ, پرەمەرانىڭ كوزايىمىنا اينالدى. ونىڭ ويىنى نازىك ليريزم مەن ىشكى قۋاتتى شەبەر ۇشتاستىرا وتىرىپ, كەيىپكەردىڭ جان دۇنيەسىن­دەگى تولقۋلاردى ءدال ءارى سەنىمدى جەتكىزدى. اكتريسا ساحنادا ءلاز­زاتتىڭ اڭعالدىعىن, ومىرگە دەگەن شەكسىز سەنىمىن, تابيعاتپەن ەتەنە جاقىن بولمىسىن اسەرلى اشا ءبىلدى. ول كورەرمەنگە جاس قىزدىڭ اسقاق ار­ماندارىن, پوەزياعا, ماحاببات­قا دەگەن تازا ىقىلاسىن نانىم­دى جەتكىزىپ, وبرازدىڭ باستاپ­قى قالپىن شىنايى سومدادى. سونىمەن قاتار جاس ساحناگەر شە­بەرلىگى كەيىپكەردىڭ دراما­لىق دامۋى بارىسىندا دا ايقىن بايقالادى. ماسەلەن, ماحابباتتاعى ساتقىندىق پەن رۋحاني كۇيزەلىس ءلاززاتتىڭ ىشكى الەمىن كۇيرەتپەي, قايتا شىڭداي تۇسەتىن ساتتەردە ارايلىم تۇرلان پسيحولوگيالىق تەرەڭدىككە بوي ۇرادى. اكتريسانىڭ ساحنادا­عى پلاس­تيكاسى, ءسوز ساپتاۋى, ەمو­تسيالىق دالدىگى ونىڭ كاسىبي الەۋە­تىنىڭ جوعارى ەكەنىن اڭعارتتى.

سونداي-اق نياز بەينەسىندە كورىنگەن اكتەر ءابۋتالىپ امىرە­نىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسى دە كوڭىلگە قونىمدى. ول كەيىپكەردىڭ سىرتقى تارتىمدىلىعى مەن ىشكى تۇراقسىزدىعىن قاتار الىپ شى­عىپ, وبرازدىڭ پسيحولوگيالىق كۇردەلىلىگىن نانىمدى اشا ءبىلدى. العاشىندا پوەزياعا جاقىن, سەزىمتال, رومانتيك مىنەزدى بولىپ كورىنەتىن نيازدىڭ بىرتىندەپ جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشاتىن, ەكىۇشتى بولمىسىن اكتەر ءبىر ساتتىك شەشىمدەرمەن ەمەس, ءرولدىڭ ىشكى دامۋى ارقىلى كورسەتەدى. ءابۋتالىپ امىرە نيازدىڭ ماحاب­باتتاعى سوزگە شەشەندىگىن, اسەرلى سەزىمگە بەيىمدىگىن نانىمدى جەتكىزە وتىرىپ, ونىڭ سول سوزدەردىڭ ار جاعىنداعى السىزدىگىن, رۋحاني تايازدىعىن دا جاسىرمايدى. كەيىپكەردىڭ ىشكى قايشىلىعى اكتەر ويىنىندا اسىرەسە شارىقتاۋ ساتتەرىندە ايقىن اڭعارىلادى. اكتەردىڭ بۇل رولدەگى ىزدەنىسى سپەك­تاكلدىڭ پسيحولوگيالىق تەرەڭ­دىگىن ارتتىرىپ, ماحاببات پەن جاۋاپ­كەرشىلىك تاقىرىبىن اشۋدا سال­ماقتى ۇلەس قوستى دەپ سانايمىز.

الايدا قويىلىمداعى اكتەر­لىك جۇمىستىڭ بارلى­عىن بىر­دەي ءمىنسىز دەپ ايتا المايمىز. كە­رى­سىنشە, بۇعان دەيىنگى ساح­نالىق ىزدەنىستەرىندە جارقىراپ كورىنىپ جۇرگەن تالانتتى اكتري­سالار — ساليحا رولىندەگى نازەركە سەرىكبولوۆا مەن باعي­لا بەي­نە­سىن­دەگى شەحنازا قىزىحانوۆانىڭ بۇل جولعى ويىنىندا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە كەرەعار اسەر بايقالدى. كەي تۇس­تاردا ولاردىڭ ورىنداۋ­ىنداعى اسىرە سەزىم مەن ارتىق پافوس وبرازدىڭ تابيعي بولمىسىن كومەسكىلەندىرىپ, كەيىپكەردىڭ ىشكى لوگيكاسىن اشۋعا كەدەرگى كەلتىرگەندەي اسەر قالدىردى. باعي­لا مەن ساليحا – دراماتۋر­گيا تۇرعىسىنان نازىك پسيحولوگيالىق دالدىكتى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى بەي­نەلەر. دەگەن­مەن اتالعان اكتري­سالاردىڭ ويىنىندا كەي سات­تەردە ەموتسيانى سىرتتاي كورسەتۋگە ۇمتىلۋ باسىم ءتۇسىپ, ءرول تابيعاتىن تەرەڭ ىشكى ىزدەنىس ارقىلى اشۋدان گورى جاسان­­دىلىققا ۇرىندىرىپ العان تۇستار سەزىلدى. بۇل, اسىرەسە كەيىپ­كەرلەردىڭ درامالىق كۇيزە­لىسىن جەتكىزۋ بارىسىندا انىق اڭعا­رىل­دى. ارينە, مۇنداي پىكىر اكتەرلىك الەۋەتتى جوققا شىعارۋ ەمەس. كەرىسىنشە, الداعى رولدەرىنە باعدار بولادى دەپ سەنەمىز. ويت­كەنى نازەركە سەرىكبولوۆا مەن شەحنازا قىزىحانوۆا – ساحنادا وزىندىك قولتاڭباسى قالىپتاس­قان, ىشكى مۇمكىندىگى زور اكتريسالار. سوندىقتان دا بۇل رولدەردە بايقالعان ارتىق ەكسپرەسسيا مەن پافوس كەلەشەكتە تەرەڭ پسيحو­لوگيالىق تالداۋمەن, ىشكى جينا­قىلىقپەن تولىقتىرىلسا, اتالعان بەينەلەردىڭ كوركەمدىك قۋاتى الدەقايدا بيىكتەي تۇسەرى انىق.

ءيا, «ماحاببات مۇڭى» – بۇگىنگى كورەرمەن ءۇشىن وزەكتى تۋىندى. قازىرگى قوعامدا سەزىمنىڭ جەڭىل قابىلدانۋى, جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋ, ار مەن پايدا اراسىنداعى تاڭداۋدىڭ كۇردەلەنۋى ءجيى بايقا­لادى. وسى تۇرعىدان العاندا, رەجيسسەر قويىلىمدى ماحابباتتى وتكىنشى قۇمارلىق ەمەس, ادامدى رۋحاني بيىكتىككە باستايتىن اسىل قۇندىلىق رەتىندە ۇسىنادى. ادالدىقتىڭ باعاسىن, ار الدىن­داعى تازالىقتىڭ ماڭىزىن كورەر­مەن ساناسىنا قايتا سىڭىرۋگە ۇمتىلادى. شىعارمادا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ امبەباپتىعى ونى تەك بەلگىلى ءبىر كەزەڭنىڭ نەمەسە ءبىر ۇرپاقتىڭ دراماسى شەڭبەرىنەن شىعارىپ, جالپىادامزاتتىق دەڭگەيگە كوتەرەدى. ماحاببات, سەنىم, ساتقىندىق, تاڭداۋ, جاۋاپ­كەرشىلىك سەكىلدى ۇعىمدار ءار كورەرمەنگە تانىس ءارى جاقىن. سوندىقتان دا «ماحاببات مۇڭى» اركىمنىڭ جۇرەگىنەن ورىن تا­ۋىپ, وزىنشە وي تۇيۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سپەكتاكل كورەرمەندى دايىن جاۋاپپەن قامتاماسىز ەتپەيدى, كەرىسىنشە سەزىم مەن اردىڭ تارازىسىندا ءوز ورنىن ىزدەۋگە جەتەلەيدى. 

سوڭعى جاڭالىقتار