باستى باعدار – ناقتى جانە ءتيىمدى جۇمىس

اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي كۋلاگين جۇرتتى جەلپىندىرىپ جۇرەتىن داعدىسىمەن, ەسەپتى بايانداماسىن كو­تە­رىڭكى ەكپىنمەن باستادى. وعان بەل­گىلىكتى نەگىزدەر دە جوق ەمەس. «كوكشەتاۋ» مادەنيەت سارايىنىڭ كورمە زالى مەن فوەلەرىندە ءوڭىر ءومىرىن بەينەلەيتىن فوتوسۋرەتتەر, دەرەك قورى مول ينفوگرافيالىق ماتەريالدار كوز تارتادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2014 جىلعى 11 قاراشادا جاريالانعان «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى قازاق­ستان حالقىنا ارناعان ستراتەگيالىق جول­داۋى ەلىمىز ءۇشىن ءوز دامۋىنىڭ بۇگىنگى كەزەڭىندەگى تاعدىرشەشتى باعدارلاماسى بولىپ تابىلادى, دەدى ەسەپتى بايانداماسىندا وبلىس اكىمى س.كۋلاگين. ەلباسى جاريالاعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ الدىنا بيىك ماقساتتار قويىپ وتىر. تاياۋ جىلدارى ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى مەن ەڭبەك بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتتەردى شەشۋىمىز قاجەت. بۇل باعىتتا العاباسۋشىلىق بار. ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ىرعاقتى دامۋى جانە 2014 جىلدىڭ قورىتىندىلارى مەملەكەت باسشىسى العا قويعان اۋقىمدى تاپسىرمالاردىڭ تابىستى شەشىلۋىنە بەرىك نەگىز قالايدى. وتكەن جىلى كوزدەلگەن شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن ەكونوميكانىڭ ناقتى ءوسىمى 105,5 پايىزدى قۇراپ, تۇڭعىش رەت 1 تريلليون تەڭگەدەن استى. ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 5,6, جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى 2,2, قۇرىلىس جۇمىستارى 16,1 جانە تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ 3,4 پايىزعا ارتتى. ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ 122,3 پايىزعا (181 ميلليراد تەڭگە) تەڭ بولدى. ءىس جۇزىندە بارلىق قىزمەت تۇرلەرىندە جانە الەۋمەتتىك ساياساتتا قول جەتكەن ەكونوميكالىق سەرپىلىس ورتاشا ايلىق جالاقىنىڭ 7 پايىزعا جۋىق وسۋىنە جاعداي تۋعىزدى. جاڭادان 11 مىڭنان استام جۇمىس ورنىنىڭ قۇرىلۋى مۇنداي ساناتتاعىلاردىڭ سانىن 6 پايىزعا ازايتىپ وتىر. جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە سالىق اۋدارىمدارى 16,4 پايىزعا ۇلعايدى. تۇتىنۋ باعالارىنىڭ يندەكسى 100,4 پايىز دەڭگەيىندە بولدى. وبلىستا مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دار­لاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلدى, دەدى ودان ءارى ءوڭىر باسشىسى. اتاپ ايتقاندا, يندۋس­تريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ شەڭبەرىندە 119,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ 49 جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇل بەس مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا مۇمكىندىك بەردى. جوبالاردىڭ 35-ءى ونەركاسىپ ونىمدەرىن شىعارۋعا باعىتتالعان. سونىڭ ىشىندە, 19-ى جوعارى قوسىمشا قۇنمەن ءونىم شىعارادى. كاسىپورىندارداعى ءوندىرىس قارقىنى مەن قۋاتتاردىڭ ارتۋى, تەحنولوگيالىق ۇدەرىستى جاڭعىرتۋ يندۋستريالىق سەكتوردىڭ تۇراقتى دامۋىنا ىقپال ەتتى. 2014 جىلى ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولەمى 295,2 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ يندەكسى 105,6 پايىزدى قۇرادى. بۇل – رەسپۋبليكاداعى ەكىنشى كورسەتكىش. مۇنداي تابىسقا ءتۇستى مەتاللۋرگيا, قۇرىلىس يندۋسترياسى, ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبى كاسىپورىندارى ەلەۋلى ۇلەس قوستى. وبلىس اكىمى «التىنتاۋ كوكشەتاۋ», «قازاقالتىن», «ەنكي», «ارىستان», «استانا-اگروپرودۋكت», «تى­نىس», «نوۆوپەك» جانە باسقا كا­سىپ­­ورىنداردىڭ جەتىستىگىن بولەكتەپ كورسەتتى. بيىلعى جىلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى شەڭبەرىندە 644,8 ميلليارد تەڭگەنىڭ 36 ينۆەستيتسيالىق جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل شامامەن 27 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال اعىمداعى جىلى 121 ميلليارد تەڭگەنىڭ 25 جوباسىن اياقتاۋ جوسپارلانىپتى. ياعني, تاعى دا 2 مىڭ ادام تۇراقتى ناپاقا كوزىن تابادى دەگەن ءسوز. بۇگىنگى كۇنى وبلىستىڭ 350 گەكتار اۋما­عىندا 4 يندۋستريالىق ايماق قۇرۋ ماسەلەسى پىسىقتالعانى بەلگىلى بولدى. ناقتىلاي تۇسسەك, كوكشەتاۋ جانە ستەپنوگور قالالارى نەگىزگى يندۋس­تريا­­لىق ايماقتىڭ, ال شورتاندى مەن تسەلي­نوگراد اۋداندارى كولىك-لوگيس­تي­كالىق كەشەننىڭ نەگىزىن قالاماق. بۇل اس­تانا اينالاسىنداعى اگلومەراتسيالىق ەرەك­شەلىكتەرگە نەگىزدەلىپ جاسالعان جوبا. اقمولا ديقاندارى اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىقتارىمەن الىسىپ ءجۇرىپ قۇت قامباعا 4,5 ميلليون توننا استىق قۇيدى. گەكتار تۇسىمدىلىگى 11 تسەنتنەردەن اينالعان. اكىم بيىل ەگىستىك كولەمى 4 ميلليون گەكتاردان كەمىمەيتىنىن, سوندىقتان, دايىندىق جۇمىستارى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستالاتىندىعىن ەسكەرتتى. سونداي-اق, ەلىمىزدى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەكسپورتتىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ ماق­ساتىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنەتىندىگى اتاپ كور­سەتىلدى. وبلىستا ەتتىك باعىتتاعى 23 رەپرودۋكتور-شارۋاشىلىقتار قۇرىل­عان. جىل ىشىندە بۇلار 3 600 اسىل تۇ­قىمدى ءىرى قارانى اۋكتسيون ارقىلى ساۋداعا شىعارۋىن ەسەپتى كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار, قوسىمشا تابىس كوزى رەتىندە باعالادى. بۇعان قوسىمشا, جاڭا ءوندىرىس وشاقتارى اشىلۋى ناتيجەسىندە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ كۇرت وسكەندىگى تىلگە تيەك ەتىلدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, استانا قالاسىنىڭ ماڭايىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ بويىنشا ماقساتتى جۇمىستار اتقارىلۋدا. بايانداماشى بۇل ورايدا, وتكەن جىلدىڭ وزىندە 12 ميلليارد تەڭگەنىڭ 18 جوباسى يگىلىك توككەنىن ايتتى. جالپى, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ەسەبىنەن استانا تۇرعىندارىن سۇتپەن قامتاماسىز ەتۋ – 40, ەت 46 پايىزعا وسسە, ۇن جانە جۇمىرتقا بويىنشا 100 پايىز وتەلىپ وتىر. مۇندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارىنىڭ ۇلەسى دە سالماقتى. ەسەپتى كەزەڭدە تۇرعىن ءۇي قۇرىلى­سى­نا 22 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا باعىت­تالىپ, 268 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن الا­ڭى پايدالانۋعا بەرىلگەنى كوڭىل كون­شىتەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا 2 500 وتباسى باسپانالى بولدى. بيىل ونىڭ كولەمى 285 مىڭ شارشى مەترگە جەتپەك. سون­داي-اق, الەۋمەتتىك جالدامالى ۇيلەر قۇرى­لىسى 4 ەسەگە ۇلعايتىلىپ 15 مىڭ شار­شى مەتردى قۇرايتىنى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نالدىق كەشەندى قۋاتتاندىرۋ, «اق بۇلاق» باع­دار­لاماسىنىڭ جوسپارلى ءجۇر­گىزىلۋى ەل تىرشىلىگىن جاقسارتا تۇسەتىنى انىق. وبلىستا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ بار­لىق جوسپارلانعان ءىس-شارالارى جۇزەگە اسىرىلعانىنا قانىقتىق. ءايت­كەن­مەن, ەلدى مەكەندەردە جۇمىس كۇشىنىڭ جەتىس­پەۋ­شىلىگى بار. ماسەلەن, 22 اۋىلدىق وكرۋگ­تە مال دارىگەرلەرى جوق ەكەن. وسى­­عان باي­لانىستى وبلىس اكىمىنىڭ شاكىرت­اقى­سى تاعايىندالعان. بىلتىر «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى اياسىندا 439 جاس مامانعا جولداما بەرىلىپتى. ەلباسى «نۇرلى جول – بولاشاققا ­باستار جول» جولداۋىندا جانە ۇكىمەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا الەۋمەت­تىك سالانى دامىتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. وبلىس ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بيۋدجەتتەن 47 ميلليارد تەڭگە بولگەن. مۇنىڭ قايتارىمى رەتىندە 4 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى 27 مەكەمە ىسكە قوسىلعاندىعى ايتىلدى. بيىل تسەلينوگراد اۋدانىنداعى تايتوبە اۋىلىنىڭ 300 ورىندىق مەكتەبىن پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى ءۇش اۋىسىمدىق وقىتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلمەك. وبلىستا اپاتتى جاعدايداعى ءبىلىم وشاعى جوق. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامى­تۋعا 2014 جىلى 24,6 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ ارقىلى ەمحانالار مەن اۋرۋحا­نالاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايدى جانە مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا وڭتايلى جاعداي جاسالدى. سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا اۋدانداردا جىل سايىن 2 ءجۇزۋ حاۋىزى مەن ءبىر-بىردەن ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى قاتارعا قوسىلۋى جاقسى كورسەتكىش ەكەندىگى ايقىن. سونداي-اق, جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتاسى اياسىندا جىل سايىن 212 ميلليون تەڭگەنىڭ 7 مادەنيەت وشاعى جوندەلۋدەن وتۋدە. بىلتىر ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىن دامىتۋ جوسپارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالىپ, 3,9 ميلليارد تەڭگە قارجى يگەرىلگەن. بۋراباي كەنتىندە كارىزدىك تازارتۋ قوندىرعىلارىنىڭ, بۋ قازاندىعىنىڭ, جىلۋ جۇيەسى, جول جوندەۋ قۇرىلىستارى بويىنشا ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. بۇعان قوسا, ءوڭىردىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىقتاعى وزگە اۋماقتارى دا قارقىندى دامۋدا جانە بۇل ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ قارساڭىندا ايرىقشا ماڭىزعا يە بولۋدا. وبلىس اكىمى بايانداماسىنىڭ قورى­تىندى بولىگىندە الدا تۇرعان مىندەتتەرگە جان-جاقتى توقتالىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن مۇلتىكسىز ورىنداۋعا باعىتتالعان جوسپارلى ءىس-شارالاردى تالقىعا سالدى. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى.