بيزنەس • 17 ماۋسىم, 2025

بيزنەسكە ۋادە ەمەس, ارەكەت كەرەك

60 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ەلىمىز كەيىنگى جىلدارى بيزنەستى جان-جاقتى قولداۋعا باعىتتالعان ساياسات جۇرگىزىپ كەلەدى. مەملەكەت بىرقاتار باستامانى جۇزەگە اسىرىپ, رەسمي ەسەپتە ينۆەستيتسيانىڭ ءوسۋى مەن ىسكەرلىك احۋالدىڭ جاقسارۋى تۋرالى مالىمدەدى. دەگەنمەن كاسىپكەرلىك قاۋىمداستىق ءالى دە جۇيەلى ماسەلەلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. بۇل – اكىمشىلىك كەدەرگىلەر, كەيبىر رەتتەۋشى راسىمدەردىڭ ايقىن ەمەستىگى جانە ءاردايىم تەڭ بولا بەرمەيتىن باسەكەلەستىك جاعدايى. اسىرەسە بۇل ماسەلە ەنەرگەتيكا سياقتى ستراتەگيالىق ماڭىزدى سەكتورلاردا وزەكتى.

بيزنەسكە ۋادە ەمەس, ارەكەت كەرەك

كومىرمەن جۇمىس ىس­تەيتىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى بۇ­گىن­دە كۇردەلى جاعدايدا تۇر. قارجىلاندىرۋعا قول­جەت­­كىزۋدىڭ شەكتەۋلى بولۋى – نەگىزگى كەدەرگىنىڭ ءبىرى. حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى كومىر گەنەراتسياسىمەن بايلانىستى جوبالاردى قولداۋدان باس تارتىپ, جاھاندىق دەكاربونيزاتسيا كۇن ءتارتىبىن ۇستانىپ جاتىر. مۇندايدا مەملەكەت بۇل اكتيۆتەردى قولداۋ فۋنكتسياسىن ءوز موينىنا الۋى ءتيىس, ويتكەنى ولارسىز جىلى­تۋ ماۋسىمىن وتكىزۋ مەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان تاپشىلىعىن جابۋ مۇمكىن ەمەس. الايدا قول­دا­نىستاعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردا باسىمدىق گاز گەنەراتسياسى مەن جاڭارتى­لاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە بەرىل­گەن. كومىر ستانسالارى جەڭىل­دەتىلگەن قارجىلاندىرۋ تەتىك­تەرىنەن تىس قالىپ وتىر. ناتي­جەسىندە, كاسىپورىندار تەحني­كالىق مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەگىندە جۇمىس ىستەۋگە ءماج­بۇر. جاڭعىرتۋ مەن زاما­ناۋي ەكو­لوگيالىق باقىلاۋ جۇيە­لە­رىن ەنگىزۋگە مۇمكىن­دىگى جوق. بۇل اپاتتاردىڭ كو­بەيۋى مەن ەنەرگيامەن جابدىق­تاۋ­دىڭ تۇراقسىز­دىعىنا الىپ
كە­لە­دى.

كەلەسى ماڭىزدى جانە جۇيە­­لى ماسەلە – تاريفتىك رەت­­­تەۋ­دىڭ ايقىن بولماۋى. اتال­­عان ماسەلەنى ۇلت­تىق كا­­سىپكەرلەر پالاتا­سى بى­ر­نە­شە رەت كوتەردى. نەگىزگى پروب­لەمالار – گەنەرا­تسيا نىسان­د­ارى ءۇشىن تاريف­تەردى بەلگىلەۋ تەتىگىنىڭ ايقىن بولماۋى, ەلەكتر ەنەرگيا­سىن بەرۋ سەكتورىنداعى شى­عىن­داردىڭ تەڭگەرىمسىز ءبولى­نۋى جانە سونىڭ سالدارىنان بولشەك نارىقتا شىنايى باسەكەلەستىكتىڭ بولماۋى. ەنەر­گەتيكالىق كومپانيا­لار شىعىنىنىڭ ءار بابىن رەتتەۋشىمەن كەلىسۋگە ءماج­بۇر. الايدا بارلىق شىعىن نەگىزدەلگەن دەپ تانىلمايدى جانە تاريفكە ەنگىزىلمەيدى. مىسالى, سانيتارلىق جانە ورتكە قارسى قىزمەتتەردىڭ تالاپ­­تارىن ورىنداۋ, سون­داي-اق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگان­دا­رى­نىڭ نۇسقامالارىن ورىنداۋ وراسان زور شىعىندارعا اكەلەدى – كەيدە ونداعان نەمەسە جۇز­دەگەن ميلليون تەڭگە­گە دەيىن جەتەدى. بىراق بۇل شى­عىندار ءتاريفتى تۇزەتۋ كەزىندە ەسكەرىلمەيدى.

وتاندىق بيزنەس-قاۋىم­داستىق بىرنەشە ءىرى جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوباسى بو­يىنشا جاسالعان ۇكىمەت­ارالىق كەلىسىمدەرگە قاتىستى دا سۇراق قويىپ وتىر. بۇل جوبالار ينۆەستيتسيالىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالعانىمەن, باستاپقىدا اۋكتسيوندىق مەحانيزمدەر ارقىلى جۇزەگە اسىرىلعان جوبالاردان بىرقاتار ەرەك­شەلىگى بولدى: ءتاريفتىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىندا بەكىتىلۋى (اۋك­تسيوندىق جوبادا تاريف تەڭگە­مەن بەلگىلەنەدى), ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋدىڭ 25 جىلدىق كەپىلدىگى (اۋكتسيوندا – 20 جىل), ۇلتتىق زاڭدا كوزدەلگەن كەيبىر راسىمنەن بوساتۋ, ونىڭ قاتارىندا جوبا­لاۋ-سمەتالىق قۇجاتتىڭ مەم­لەكەتتىك ساراپتاماسىنان مىن­دەتتى تۇردە ءوتۋ تالابى. ماسە­لەن, ءباا-ءنىڭ «Masdar» كوم­پانياسىنىڭ جوباسى ءدال وسى سحەما بويىنشا جۇزەگە اسىرىلدى, بۇل قۇرىلىس-مون­تاج جۇمىستارىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن تۋدىردى.

«اتامەكەن» بۇل جوبالار بويىنشا تەرىس قورىتىندى بەردى. نەگىزگى سىن – جەرگىلىكتى ءوندىرىستى دامىتۋعا قويىلاتىن مىندەتتى تالاپتاردىڭ بولماۋى. اتاپ ايتقاندا, ترانسفورماتور, كابەلدىك ءونىم, مەتالل قۇرىلىمى مەن باسقا دا كومپونەنتتەر وتاندىق كاسىپورىننان ساتىپ الىنۋى ءتيىس دەگەن تالاپ قويىلماعان. جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوز­دەرى سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدا وتاندىق ونىم­دەرگە باسىمدىق بەرۋ ماسە­لە­سى شەشىلمەگەن كۇيىندە قا­لىپ وتىر. بىراق ەلدە جاڭارتى­لاتىن ەنەرگەتيكاعا ارنالعان جابدىقتاردى جەرگىلىكتى دەڭ­گەيدە ءوندىرۋ باستامالارى قولعا الىنىپ جاتىر.

بيزنەس قاۋىمداستىق قۇر ۋادەنى ەمەس, ناقتى جانە جۇيە­لى قادامدى كۇتەدى. ءدال قا­زىر كومىر گەنەراتسياسىن قار­جى­لاندىرۋ تاسىلدەرىن قايتا قا­راۋ, تاريفتىك ساياساتتىڭ اشىق­تىعى مەن بولجامدىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋ, وتاندىق وندى­رۋ­شىگە اكىمشىلىك كەدەرگىنى جويۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتى­سۋشىنىڭ ادالدىعىن باقى­لاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ مەن ينۆەس­تيتسيالىق زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.

 

گۇلنارا بيجانوۆا,

«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى 

سوڭعى جاڭالىقتار