سۋرەتتى تۇسىرگەن – ءمادي عۇبايدۋللين
عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق فيلارمونياسى ۇيىمداستىرعان بۇل ەرەكشە كەش ەجەلگى قازاقتىڭ ەستى ونەرىن – جىرشىلىق ءداستۇرىن جاڭاشا جاڭعىرتقان ءىس-شارا بولدى. كەشتىڭ باس كەيىپكەرى بەرىك ءجۇسىپ – 12-13 جاسىنان باستاپ حالىق مۇراسىن جيناعان فولكلورتانۋشى عالىم ءارى ەپيك جىرشى بولسا, كەش تىزگىنىن ۇستاعان باۋىرجان باباجان ۇلى دا وسال ەمەس, بالا كەزىنەن قۇدايبەرگەن, ناۋرىزبەك, قالداش جىراۋلاردىڭ جىرىن تىڭداپ, بەسقالا قازاقتارى اراسىندا كۇنى كەشەگە دەيىن قايماعى بۇزىلماي ساقتالعان جىراۋلىق ونەردىڭ كاۋسارىنا قانىپ وسكەن اقىن. بۇل ەكەۋىنىڭ ساحنا تورىندە قارا اڭگىمە مەن جىر-تەرمەنى ارالاستىرا شەرتكەن سىر-سۇحباتى كورەرمەندى دە قىزىعىنا تارتىپ اكەتتى.
– اسىلىندا, جىرشىلىق – ساحنالىق ونەر ەمەس قوي. بۇل ءوزى داستارقان باسىندا, القا قوتان اعايىننىڭ الدىندا كىرىسپەسىنىڭ ءوزى 2-3 ساعاتقا سوزىلىپ, جىرلاۋشى سودان سوڭ عانا قىزا تۇسەتىن قۇبىلىس. جىراۋ اۋەلى تاماعىن قىزدىرىپ ءان ايتىپ, كەيىن جەڭىل-جەلپى جىر-تەرمەگە تۇسەدى. اراسىندا ءار شىعارمانىڭ تاريحى, وقيعاسى قارا اڭگىمەمەن قوسا باياندالىپ, وتىرىس قىزا تۇسەدى. ودان ءارى جىراۋ ءوزى بىلەتىن جىرلاردى ءبىر-بىرلەپ تانىستىرىپ, قايسىسىن تاڭداۋدى حالىقتىڭ ءوز تالقىسىنا قالدىرادى. مۇنى «ورتاعا سالۋ» دەپ اتايدى. سودان كەيىن عانا جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ قالاۋىمەن نەگىزگى شىعارماعا – ۇلكەن جىرعا كەزەك كەلەدى, – دەيدى قازاقى جىرشىلىق ونەردىڭ ءمان-جايىمەن تانىستىرعان بەرىك ءجۇسىپ.
ءبىر عاجابى, بەرىك مىرزالى ۇلى سىر ەلىندەگى ءسوز ۇستاعان ۇلكەندەردىڭ ىزىنە ەرتە تۇسكەن ەكەن. 12-13 جاسىندا ەل ارالاپ, كوكىرەگى قازىناعا تولى قاريالارمەن كەزدەسكەن, جىرشى-جىراۋلاردىڭ شىعارمالارىن تاسپاعا تۇسىرە بەرگەن. وسىلايشا, قازىرگى تاڭدا بەرىك ءجۇسىپتىڭ جەكە قورىندا تاسپاعا ءتۇسىرىپ العان 2 500 ساعاتتىق مۇرا ساقتاۋلى تۇر ەكەن! بۇل جايىندا فيلارمونيانىڭ اقپارات ءبولىمى دايىنداعان «كوكىرەگى – كونە كىتاپ» بەينە فيلمىندە دە ايتىلدى.
اقىن تەمىرحان مەدەتبەك بىردە: «اۋەلدەن شال بولىپ تۋعان مەن بىلەتىن ەكى ادام بار: ونىڭ ءبىرى ءابىش كەكىلباي بولسا, ەكىنشىسى – بەرىك ءجۇسىپ» دەگەن ەكەن. سول ايتقانداي, سۇلەيلەردىڭ سارقىتىن سارقىپ ىشكەن, قاريالارمەن كوپ ءجۇرىپ ءوزى دە داناعا اينالعان بەكەڭ وسى كەشتە كەڭىنەن كوسىلدى. كونە قازاقتار اراسىنداعى جىرلاۋ ءتارتىبى مەن تىڭداۋ مادەنيەتى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, ءار ورىنداعان ءان-جىرعا تۇسىندىرمە بەرىپ وتىردى. جادىندا جازىلىپ قالعان قازاقى قالجىڭداردى دا ورتاعا سالىپ, كورەرمەندى سەرپىلتىپ, كوڭىلدەندىرە ءبىلدى. ءتۇيىن سوزىندە «جىرشىلىق ونەردى دامىتاتىن جالعىز جول – تىڭداۋشىنىڭ ساۋاتتى بولۋى» دەدى.
ارينە, بۇگىنگى قىم-قۋىت تىرلىك, ءبارى اسىعىس زاماندا قازاقتىڭ جىراۋلىق ونەرى جەتىمسىرەپ, جىرلاۋشى دا, تىڭداۋشى دا ازايىپ بارا جاتقانى راس. دەگەنمەن ايگىلى ماراباي جىراۋدىڭ وتانى – باتىس قازاقستان وبلىسىندا جىراۋلىق ءداستۇردى ساقتاۋعا ۇمتىلىس بار. رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق دەڭگەيدە ونەر كورسەتىپ جۇرگەن جەرگىلىكتى فارحات ورازوۆ سىندى ونەرپازدار دا ءوز مەكتەبىن قالىپتاستىرىپ جاتىر. باتىس قازاقستان وبلىستىق حالىق شىعارماشىلىعى ورتالىعى 2021 جىلى حالىق جىرشىسى ماراباي جىراۋدىڭ تۋعانىنا 180 جىل تولۋىنا وراي «ماراباي تانىم» جوباسىن باستاپ, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى عىلىمي كونفەرەنتسيا وتكىزگەن ەدى. پارلامەنت دەپۋتاتى ابزال قۇسپان, DANAqaz ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جانتاس سافۋللين سىندى ازاماتتار ءار جىلدارى سەمەيدەن دۇيسەنعازى جىراۋ نىعمەتجانوۆتى, بەينەۋدەن سارسەنباي جىراۋ قىدىر ۇلىن الدىرىپ, حالىقپەن قاۋىشتىرعان بولاتىن. عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ باسشىسى, بەلگىلى ونەر قايراتكەرى باۋىرجان حاليوللا ۇيىمداستىرعان «سۇلەيداريا» كەشى دە ۇلى كوشتى جالعاعان جاراسىمدى ءىس بولدى. كەش سوڭىندا باۋىرجان ەرگەن ۇلى بەرىك جىراۋدىڭ اسىل جارى, اق جايىق ەلىنىڭ قوناعى گۇلفايرۋس حانىمعا گۇل ۇسىنىپ, قامزول جاۋىپ قۇرمەت كورسەتتى. ال جىمپيتىلىق كاسىپكەر, بەلگىلى مەتسەنات عانيمات قايىرجان ۇلى بەرىك مىرزالى ۇلى مەن كەشتى جۇرگىزگەن باۋىرجان باباجان ۇلىنا ەلدىڭ اتىنان ات مىنگىزدى. وسىلايشا, ءتول ونەرىمىز ورگە وزعان, كوڭىل قياعا قول سوزعان كەرەمەت كەش ءوتتى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
