شىنىندا, ارناۋلى قىزمەتتەگى جۇمىستىڭ ونىمدىلىگى, تابىستىلىعى ماماندار قۇرامىنا بايلانىستى. سەبەبى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جوعارى كاسىبيلىگى عانا مەملەكەتتى سەنىمدى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتە الادى. مىنە, وسىنداي جاۋاپتى سالادا ۇقك اكادەمياسى 50 جىلدان بەرى ماماندار دايارلاپ كەلەدى.
بۇل بىرەگەي مەكەمەنىڭ تاريحى 1974 جىلعى 5 تامىزدا كسرو مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى يۋري اندروپوۆتىڭ بۇيرىعىنا سايكەس, الماتى قالاسىندا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارى باسشى جانە جەدەل قۇرامدارىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋدىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن كۋرستارى قۇرىلعان كەزدە باستالدى. ءدال وسى كۋرستاردىڭ اشىلۋىنان اكادەميانىڭ ەلدىڭ قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن وقۋ ورنى رەتىندەگى تاريحى جازىلادى.
بەس جىلدان كەيىن, 1979 جىلعى جەلتوقساندا ىشكى جانە سىرتقى ساياسي جاعدايدىڭ ديناميكاسىنا سايكەس كۋرستار كسرو مقك كادرلارىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جوعارى كۋرستارى بولىپ وزگەرتىلدى. جوعارى كۋرستاردى قازاق كسر-نىڭ ءارتۇرلى وڭىرلەرىندە مقك وبلىستىق باسقارمالارىن باسقارۋدا ايتارلىقتاي تاجىريبەسى بار بەدەلدى قارسى بارلاۋشى, قازاقستاننىڭ العاشقى گەنەرالدارىنىڭ ءبىرى – گەنەرال-مايور سافا عازيزوۆ باسقاردى.
1983 جىلى كسرو مقك جوعارى كۋرستارى مارتەبەسىن الىپ, جەدەل-تەحنيكالىق بەيىندەگى قىزمەتكەرلەردى قايتا دايارلايتىن جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قۇقىعىندا جۇمىس ىستەدى. وقۋ ورنىن جەتى جىل بويى گەنەرال-لەيتەنانت ۆاسيلي شەۆچەنكو باسقاردى. قازاق كسر مقك-ءنىڭ بۇرىنعى توراعاسىنىڭ وسى لاۋازىمعا تاعايىندالۋى, كەڭەس وداعىنىڭ مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك جۇيەسىندەگى جوعارى كۋرستاردىڭ ءرولى مەن قۇندىلىعىن كوتەرۋدە ماڭىزدى بولدى.
جەكە قۇرامدى وقىتۋدىڭ نەعۇرلىم اۋقىمدى مىندەتتەرىن شەشۋ ءۇشىن وقۋ ورنى پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىنان باستاپ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنا دەيىنگى بارلىق باعىت بويىنشا كۇشەيتىلدى. مۇنىڭ ءبارى ۇقك اكادەمياسىنىڭ بولاشاق دامۋىنىڭ نەگىزىن قالادى.
1980-1990 جىلداردىڭ باسىندا الماتىداعى كسرو مقك جوعارى كۋرستارى كەڭەس وداعى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جەدەل قىزمەتكەرلەرىن دايارلاۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلدى. مۇنداي كادرلاردى دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتتەرىن اتقاراتىن جوعارى وقۋ ورىندارى بىرقاتار باسقا قالالاردا (گوركي, كيەۆ, لەنينگراد, مينسك, ماسكەۋ, ءنوۆوسىبىر, تاشكەنت, تبيليسي) جۇمىس ىستەدى.
سونىمەن قاتار 80-جىلداردىڭ اياعىندا جوعارى كۋرستاردى باسقارعان پولكوۆنيك ۆلاديمير شيگين دە وقۋ ۇدەرىسىن كوپ سالالى ۇيىمداستىرۋ مەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى دامىتۋدا ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. سول كەزدىڭ وزىندە وقۋ ورنىندا كادرلاردى دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋدىڭ ناقتى جۇمىس ىستەيتىن جۇيەسى قالىپتاستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارناۋلى قىزمەتى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قۇرىلعان 1990 جىلدىڭ باسىندا وقۋ ورنىنىڭ ومىرىندە جاڭا ءداۋىر باستالدى. بىلىكتى وقىتۋشىلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى وقۋ ورنىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىن تاجىريبەلى جەدەل قىزمەتكەرلەرمەن, ازاماتتىق بەيىندەگى وقۋ ورىندارىنىڭ ماماندارىمەن تولىقتىرۋ بويىنشا ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارىلدى.
وسى ۋاقىتتا وقۋ ورنىن پەداگوگيكالىق جۇمىس پەن عىلىمي قىزمەتتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن جەتە تۇسىنە بىلەتىن كورنەكتى باسشى – گەنەرال-مايور توقتارحان نۇراحمەتوۆ باسقاردى. ونىڭ كاسىبي جانە جەكە قاسيەتتەرىنىڭ ارقاسىندا ءىس جۇزىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن عىلىمىنىڭ ىرگەتاسى قالىپتاستى.
1992 جىلدان باستاپ ونىڭ باسشىلىعىمەن جوعارى كۋرستاردى ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىندەگى تولىققاندى جوعارى كوپسالالى وقۋ ورنىنا اينالدىرۋ ءۇشىن قايتا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, 1994 جىلعى 26 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كابينەتىنىڭ قاۋلىسى نەگىزىندە جوعارى كۋرستار بازاسىندا ۇقك ينستيتۋتى قۇرىلدى. قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنا جوعارى بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ ىسىندە جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنى بولۋ ءۇشىن ونىڭ ءبىرىنشى باسشىلىعى, اتاپ ايتقاندا, ۇقك ينستيتۋتىنىڭ باستىعى گەنەرال-مايور توقتارحان نۇراحمەتوۆ, ونىڭ ورىنباسارلارى گەنەرال-مايور ر.ت.تىلەبالدينوۆ, پولكوۆنيكتەر ۆ.م.شيششەنكو, و.ت.نيتكاليەۆ, ح.ج.دوسباەۆ, يۋ.ف.پلاستوۆەتس, سونداي-اق ز.ع.قازيەۆ, ت.س.تەمەشەۆ, م.ب.تروفيموۆ سياقتى باسشىلار ۇلكەن جۇمىس اتقاردى.
ۇقك ينستيتۋتىندا جوعارى زاڭ ءبىلىمى بار, ءارتۇرلى باعىتتا جۇمىس ىستەي الاتىن شەت تىلدەرىن بىلەتىن قۇزىرەتتى وفيتسەرلەردى – جەدەل قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋ قولعا الىندى. ول ءۇشىن وقۋ ورنىنىڭ قۇرىلىمى مەن وقىتۋ مازمۇنى جەتىلدىرىلدى.
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى جەدەل قىزمەتىنىڭ قاجەتتىلىگىنە سايكەس كەلەتىن ارنايى پاندەردىڭ بىرىڭعاي, ءوزارا بايلانىستى جۇيەسى قۇرىلدى. وقىتۋدىڭ جاڭا ادىستەرى ەنگىزىلدى, وقىتىلاتىن قۇقىقتىق, گۋمانيتارلىق, تىلدىك جانە پسيحولوگيالىق پاندەردىڭ قۇرىلىمى, مازمۇنى مەن كولەمى تۇزەتىلدى, بۇل تۇلەكتەردىڭ تەوريالىق جانە پراكتيكالىق دايارلىعىنىڭ ساپاسىن ەداۋىر ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.
وقۋ قۇرالدارىنىڭ, مونوگرافيالاردىڭ جانە باسقا دا ادىستەمەلىك, عىلىمي ادەبيەتتەردىڭ جاڭا توپتاماسى ازىرلەندى. عىلىمي جانە عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزىلە باستادى. وقۋ ورنىنىڭ بازاسىندا العاش رەت جوعارى بىلىكتى عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مامانداندىرىلعان ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشىلدى.
بۇل جۇمىسقا مول پراكتيكالىق تاجىريبەسى بار وقىتۋشىلار, وقۋ ورنىنداعى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە ءوز بىلىمدەرى مەن كۇشتەرىن بەرگەن عالىمدار ۇلكەن ۇلەس قوستى. ولاردىڭ قاتارىنا ب.ش.بۇلدىباەۆتى, ا.ت.قوسامانوۆانى, يۋ.ش.جۇماەۆتى, س.پ.گاۆريلەنكونى, و.ا.گريتساەنكونى, ب.ح.نىعمەتوۆتى جانە باسقا دا عالىم-ۇستازداردى اتاۋعا بولادى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 1999 جىلعى 6 مامىرداعى ينستيتۋتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اكادەمياسى ەتىپ قايتا قۇرۋ تۋرالى جارلىعى ساپالى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ زاڭدى قورىتىندىسى بولدى. اكادەميانىڭ جوعارى كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ ستاندارتتارى بويىنشا ءبىلىم بەرۋگە كوشۋى, دايارلىقتىڭ قاجەتتى دەڭگەيى مەن ساپاسىنا كەپىلدىك بەرۋگە, ماماندارعا ۆەدومستۆولىق بىلىكتىلىك تالاپتارىن ىسكە اسىرۋعا, تۇلەكتەرگە مەملەكەتتىك ۇلگىدەگى ديپلومدار بەرۋ قۇقىعىن راستاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ۇقك اكادەمياسىنداعى وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ەرەكشەلىگى ونىڭ بارلاۋ, قارسى بارلاۋ, تەرروريزمگە قارسى, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك جانە ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ باسقا دا ماڭىزدى سالالارى ءۇشىن كادرلاردى ماقساتتى دايارلاۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرەگەيلىگىندە جاتىر.
وسى ۋاقىت ارالىعىندا ۇقك اكادەمياسى داڭعىل دا, دارا جولدان ءوتتى. ارناۋلى كوپسالالى وقۋ ورنى رەتىندە ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ جەدەل جانە باسشى قىزمەتكەرلەرىن دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ورتالىعى رەتىندە قالىپتاستى.
قازىرگى ۋاقىتتا ۇقك توراعاسى گەنەرال-لەيتەنانت ە.ساعىمباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىن وزىق حالىقارالىق ستاندارتتار مەن پراكتيكالارعا سايكەس كەلەتىن, قازىرگى قاۋىپ-قاتەرلەر مەن قاۋىپسىزدىككە قارسى ءىس-قيمىلعا, سونداي-اق ىرگەلى ءبىلىم بەرۋدى كۇشەيتۋ, جاڭا ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگياسى مەن ۇدەرىسىن ەنگىزۋ جولىمەن مەملەكەت پەن قوعامنىڭ دامۋ شىندىعىنا بەيىمدەلگەن ماماندار دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن يننوۆاتسيالىق ۇلگىدەگى وقۋ ورنىنا ترانسفورماتسيالاۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
ەل پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇلتتىق مۇددەلەردى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىندەگى شەشىمدەرى ساپالى عىلىمي سۇيەمەلدەۋگە, مۇقيات پىسىقتالۋعا, عىلىمي كوزقاراس تۇرعىسىنان نەگىزدەلۋگە ءتيىس ەكەنىن ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر تالابى – ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جەدەل دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىلىگى. وسى تۇرعىدا اكادەميا ۇقك-ءنىڭ كەيبىر بولىمشەلەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ, اتالعان سالادا ۆەدومستۆولىق عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار شارالار قابىلداپ جاتىر.
اكادەميا قازاقستاننىڭ سەرىكتەس مەملەكەتتەرى ارناۋلى قىزمەتتەرىنىڭ بەيىندى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تاجىريبە الماسۋ, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن كورسەتۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى قولدايدى جانە دامىتادى. ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ شەتەلدىكتەرگە ۇسىناتىن ءبىلىم بەرۋ كۋرستارى مەن پراكتيكالىق ترەنينگتەرىنىڭ جوعارى دەڭگەيى دوستىق نيەتتەگى شەتەلدىك ارناۋلى قىزمەتتەردەن وقۋعا وتىنىمدەر سانىنىڭ جىل سايىنعى وسۋىمەن راستالادى.
اكادەميا – وتاندىق اسكەري جانە ارناۋلى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى. ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي جانە تاربيە ۇدەرىسىندە جالپى قاعيداتتاردى قولدانۋ بولاشاق وفيتسەرلەردى دايارلاۋ, وتاندىق عىلىمنىڭ ۆەدومستۆولىق سالالارىن دامىتۋ ماسەلەلەرىندەگى تاسىلدەردى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامنىڭ جوعارى كاسىبي شەبەرلىگى, وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە وقۋ ۇدەرىسىن باسقارۋ دەڭگەيى اكادەميانى دامىتۋدىڭ, ونىڭ ەلدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى بەدەلىن ارتتىرۋدىڭ زاڭدى ۇدەرىسى ەكەندىگى ءسوزسىز. جوو ەلىمىزدىڭ ءىرى عىلىمي-ءبىلىم ورتالىقتارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى جانە جىل سايىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قاتارىن وتانعا ادال قىزمەت ەتۋ – كاسىبي جانە ءومىر جولىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن جاس ۇرپاقپەن تولىقتىرىپ وتىرادى.
احات مۇقاشەۆ,
ۇقك اكادەمياسىنىڭ باستىعى, گەنەرال-مايور, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
