عىلىمعا, دامىعان مەديتسيناعا جۇگىنگەن ءجون
وسى كەزدەسۋدە جاساندى ۇرىقتاندىرۋدىڭ كومەگىمەن ەكى قىزىن دۇنيەگە اكەلگەن Əسەل ەسىمدى انانىڭ باتىلدىعىنا, قايسارلىعىنا ءتانتى بولىپ, ىشتەي «انا كەسىمى اينىمايدى» دەپ سۇيسىنگەن ەدىك. بالا ءسۇيۋدى اڭساعان انالارعا جاردەمدەسىپ جۇرگەن اسەل جۇباەۆا – «پەرزەنتتى بولۋ» قورىنىڭ قۇرىلتايشىسى. جولداسى ەربول جۇباەۆپەن 2008 جىلى وتباسىن قۇرىپ, 2010 جىلى تۇڭعىشىن دۇنيەگە اكەلگەن. پەرزەنتىن قولىنا الىپ, انا باقىتىن سەزىنگەن ايەل دە ەكىنشى ءسابيىن بوسانۋ قيىنعا سوعادى دەگەن قىلداي دا كۇمان بولماعان. الايدا اسەل 2016 جىلى وپەراتسيادان كەيىن بالالى بولۋدىڭ جالعىز جولى ەكۇ ەكەنىن تۇسىنەدى.
«سول جىلدارى حالىق ەكۇ-عا ۇركە قارايتىن. جولداسىم دا كەلىسپەدى. ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولدى. قىسقاسى, قورىقتىق. قازىر ەل-جۇرت ەكۇ-نىڭ بالا كۇتىپ جۇرگەن وتباسىلارعا ۇلكەن مۇمكىندىك ەكەنىن تۇسىنە باستادى. نەگىزى دارىگەرلەر ماعان دياگنوزدى 2014 جىلى قويدى. سول جىلدارى بىرنەشە تەكسەرۋدەن وتتىك. قول-قۋسىرىپ قالمادىق. كەيىنىرەك سۇراستىرسام, ءبىز وتكەن سۇرلەۋدەن بالا سۇيە الماعان انالاردىڭ بارلىعى ءوتىپتى. انالاردىڭ بارماعان جەرى, باسپاعان تاۋى جوق شىعار. مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتىپ, تاۋى شاعىلعان انالار باقسى-بالگەر جاعالايدى. بارلىعىمىز بۇدان وتتىك. سوڭىندا ءبارىمىزدىڭ باسىمىز ەكۇ ورتالىقتارىندا توعىستى. بالا ءسۇيۋدى كوزدەگەندەر ەشتەڭەدەن تايىنبايدى عوي. ءبىز دە سونداي وتباسىلاردىڭ قاتارىندا بولدىق. قازىر وتكەندى ەسكە تۇسىرسەك, كۇلكىمىز كەلەدى. قازىر عىلىمعا, دامىعان مەديتسيناعا جۇگىنگەن دۇرىس دەپ سانايمىن. ويتكەنى ءوزىمىز بالگەرگە بارامىز دەپ, جاعدايى ناشارلاپ, زارداپ شەككەندەردى كوپ كوردىك» دەيدى اسەل.
ەكۇ-عا اقىلى نەگىزدە جۇگىنگەن
اسەل جۇباەۆا 2020 جىلى ەكۇ تۋرالى اقپاراتتاردىڭ انىق-قانىعىنا ۇڭىلە كەلە, وسى ادىسكە جۇگىنۋدى ءجون كورەدى. مامىردا «ەكومەد استانا» ورتالىعىنا بارىپ, دارىگەر الماز قۇرمانالى ۇلىمەن جۇزدەسەدى. ول كەز تاتۋ وتباسىندا ەسەيىپ كەلە جاتقان ۇلكەن ۇل 10 جاسقا تولعان. ىزىنەن ەرگەن ءىنى-قارىنداسى جوق. مەملەكەت ۇسىنعان كۆوتاعا ەكىنىڭ ءبىرى ىلىگە المايتىن ەدى. «اڭساعان ءسابي» باعدارلاماسى اراعا جىل سالىپ قانا ىسكە اسا باستاعان تۇس. الايدا اسەلدىڭ دياگنوزىمەن ول باعدارلاماعا قاتىسۋ دا مۇمكىن ەمەس كورىنەدى. سودان اسەل مامىر ايىنان قازانعا دەيىن ەكۇ-عا بىرنەشە رەت جۇگىنىپ, بەسىنشى مۇمكىندىگىندە بالا كوتەرەدى. وسى ارالىقتا وزىنە سەنىمدى, جاناشىر انا جەكە Instagram-دا پاراقشا اشىپ, ءوزى تۋرالى دەرەكتەردى وقىرمانمەن بولىسە باستايدى. ويتكەنى...
«مامىردا ەكۇ-عا جۇگىنە باستاعان ۋاقىتتا Instagram الەۋمەتتىك جەلىسىنەن جەكە پاراقشا اشىپ, ونى «انا بولۋعا باستار جول» دەپ اتادىم. ويتكەنى ءبىز ەكۇ-عا باراردا تولىمدى اقپاراتقا قانىعا المادىق. «ەكۇ دەگەن نە؟ بۇل ءادىس قالاي جۇرگىزىلەدى, قاۋىپسىز بە؟» دەگەن سۇراقتار الاڭداتتى. وسىنى مەديتسينا تەرميندەرىمەن ەمەس, قاراپايىم اۋىزەكى تىلدە ءتۇسىندىرىپ بەرەتىن جان تابىلمادى. ارينە, مەديتسينا ماماندارىنا سۇراق جوق, ولار ەكۇ تۋرالى باستان-اياق ءتۇسىندىرىپ بەردى. بىراق ءبىز وسى ادىسپەن بوسانعان باسقا انالاردىڭ تاجىريبەسىن كورىپ-بىلگىمىز كەلدى. رەسەيدىڭ اقپارات كوزدەرىندە ەكۇ تۋرالى مالىمەت كوپ-اق ەكەن. دەگەنمەن وزگە ەلدىڭ ەمدەۋ تاسىلدەرى, باعدارلامالارى, پروتوكولدارى بولەك بولادى عوي. سودان ءوزىم ءالى بالا كوتەرمەي جاتىپ, جەكە پاراقشامدا ەكۇ-عا قاتىستى ءوز باسىمنان وتكەرگەن جايتتار تۋرالى جازا باستادىم. وزگە انالارعا كومەگىم تيسە ەكەن دەدىم. ءوزىم تۋرالى, دياگنوزدى, قالاي قارالعانىمدى, ساراپتامالاردى, قانشا قارجى جۇمسالعانىن ءبارىن-ءبارىن تۇسىندىرۋگە تىرىستىم. راسىمەن, كوپشىلىككە تاقىرىپ قىزىق بولدى. ءبىر وكىنىشىم, ءوزىمنىڭ ءالى بالا كوتەرمەگەنىم ەدى. مەن ءبىرىنشى مارتە ەكۇ-عا بارعانىمدا قازىر باعدارلامادان وتەمىن, بىردەن بالا كوتەرەمىن, ءبىتتى دەپ ويلاپپىن. استە ولاي ەمەس ەكەن. ايتەۋىر, قۋانىشىمىزعا قاراي بەسىنشى مۇمكىندىكتە قىزىمدى كوتەردىم», دەيدى انا ءوزىنىڭ وقيعاسىن اڭگىمەلەپ.
ءۇمىت الداماپتى
بىردەن بىرنەشە باتىل قادامعا بارعان اسەل جۇباەۆا ەكۇ ءتاسىلى تۋرالى مالىمەتكە تەرەڭ بويلاپ, ءتىپتى ورتالىققا قاتىناۋى تۇراقتى داعدىعا اينالا باستاپتى. ءار مۇمكىندىكتەگى ساتسىزدىك جانعا باتادى. وتباسىندا «بالالارىڭ بار, بالكىم بۇل ادىسكە جۇگىنبەي-اق قويارسىڭدار, بولمايتىن ءتارىزدى» دەگەن سارىندا كەڭەس ايتقاندار دا بولعان. بىراق بالا ءسۇيۋدى اڭساعان انا ءوزىنىڭ دۇرىس قادام جاساعانىنا ىشتەي سەنگەن. راسىندا, سول سەلكەۋ تۇسپەگەن سەنىم انانى الداماپتى. Instagram-داعى پاراقشاسىن ۇزبەي جۇرگىزىپ, WhatsApp-تان بىرنەشە توپ ۇيىمداستىرىپ, انالاردىڭ باسىن قوسقان وتباسى كەڭەسە كەلە قايىرىمدىلىق قورىن اشۋدى ويلاستىرىپ جۇرگەن ەدى. بۇل يدەيانى اسەلدىڭ جولداسى ەربول ۇسىنىپتى. سودان انە-مىنە دەپ جۇرگەندە تاتۋ وتباسىنىڭ «پەرزەنتتى بولۋ» دەپ اتالاتىن قورى تىركەلىپ, 7 قازاندا رەسمي جۇمىس ىستەپ باستاسا, اراعا بەس كۇن سالىپ اسەل ۇلكەن قىزىن كوتەرگەن.
«ەكومەد استانا» كلينيكاسىنا بارىپ جۇرگەندە نەبىر تاعدىرلى ادامداردى كوردىك. ايتپاقشى, بىرەر ايدىڭ ىشىندە Instagram ارقىلى جەكەمە جازاتىندار كوبەيگەن ەدى. ءتىپتى كەلگەن حاتتاردىڭ بارلىعىنا جاۋاپ قايتارۋعا مۇمكىندىك بولماي قالدى. سوسىن, ماۋسىمدا WhatsApp-تان ورتاق توپ اشتىم. ءوزىم ءالى بۇل ادىسپەن بالا كوتەرمەسەم دە بارىنشا ءوزىم سەكىلدى انالارعا كومەكتەسكىم كەلدى. WhatsApp توبىم دا كۇن ساناپ تولىعا بەردى. ءدال قازىر «پەرزەنتتى بولۋ» دەپ اتالاتىن توپتا 3000 ادام تىركەلگەن. نەگىزى, WhatsApp-تا ەكۇ-عا قاتىستى ءبىر ەمەس, ونداعان توبىمىز بار. سول توپتاردىڭ بارلىعىن باقىلاپ, قولدان كەلگەنشە انالارعا كومەك كورسەتىپ جۇرگەن جايىمىز بار. وسى توپتارعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىمەن قوسا, وزبەكستان, رەسەي, قىرعىزستان ازاماتتارى دا قوسىلىپ جاتىر. كەشەگى بالالاردى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى قارساڭىندا كلينيكاعا جيىلعان انالار دا وسى توپتىڭ مۇشەلەرى», دەيدى اسەل ءسوزىن جالعاپ.
2021 جىلى تاتۋ وتباسىندا ۇلكەن ۇلدىڭ ارتىنان ىلەسكەن قىز دۇنيەگە كەلىپ, وتباسىنىڭ قۋانىشى ەسەلەنەدى. بالاسىن باۋىرىنا باسقان اناعا دارىگەر الماز قۇرمانالى ۇلى تاعى ءبىر پەرزەنت ءسۇيۋ ءۇشىن مەيلىنشە ەرتە قامدانۋ كەرەگىن ەسكەرتكەن. سودان قىزى ءبىر جاسقا تولعاندا اسەل ەكۇ-عا تاعى جۇگىنىپ, بىلتىر ەكىنشى قىزىن دۇنيەگە اكەلدى.
تەگىن ەمشاراعا ەكىنىڭ ءبىرى ىلىگە المايدى
اسەل جۇباەۆاعا دياگنوزى بويىنشا ەكۇ-دان اقىلى نەگىزدە وتۋگە تۋرا كەلگەن. دەمەك تەگىن كۆوتا كەز كەلگەن وتباسىنا بەرىلە بەرمەيدى. كۆوتا ءبولۋدىڭ ءتارتىبى سولاي. دياگنوزعا قارايدى. اسەل مەن ەربول اشقان «پەرزەنتتى بولۋ» قورىنىڭ ارتىقشىلىعى دا سول, مۇندا كۆوتاعا ىلىكپەگەن انالار كەلەدى. قور باسشىلىعى وسىعان دەيىن ەكۇ-عا بىرنەشە اناعا جولداما بەرسە, سونىڭ ىشىندە قور ەسەبىنەن 3 انا بوسانىپ, بالاسىن باۋىرىنا باسقان. قور دا جاساندى ۇرىقتاندىرۋعا جولدامانى كونكۋرس ارقىلى تاعايىندايدى. الايدا قوردىڭ باسىم باعىتى بۇل ەمەس. اسەل جۇباەۆا انالارعا كوبىنە-كوپ, پسيحولوگيالىق, مورالدىق جاعىنان كومەك قولىن سوزۋعا تىرىسادى. ەكۇ-عا جۇگىنۋدى ويلاپ, جۇرەكسىنىپ جۇرگەندەرگە باعىت-باعدار سىلتەپ, جىگەرلەندىرۋگە كۇش سالادى. ارينە, قايىرىمدى جاندار قورعا قاراجات كوبىرەك اۋدارسا, ەكۇ-عا قور ارقىلى قاتىسا الاتىن انالاردىڭ دا مۇمكىندىگى مولايار ەدى.
«كەيبىر قالتالى ازاماتتاردان «بالا جوق پا, اسىراپ ال دەگەن» سارىندا پىكىر ەستيمىز. مۇنداي جاعدايدى كىم-كىم دە بولسىن ءوز باسىنان وتكىزبەگەن سوڭ, ايتۋ وڭاي شىعار. بىزگە قارجى اۋدارعانشا, ناۋقاس بالالارعا نەمەسە كوپبالالى مۇقتاج وتباسىلارعا كومەك كورسەتكەنىمىز دۇرىس دەيتىندەر دە كەزىگەدى. باستىسى, ءبىزدى «ەكومەد استانا» كلينيكاسى قولداپ وتىر. بىرلەسىپ, ءبىرشاما يگى جۇمىستى ىسكە اسىرۋعا نيەتتىمىز. ءيا, «اڭساعان ءسابي» باعدارلاماسى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا العىس ايتامىز. اسىل انالارىمىز بۇرىنعىداي ەكۇ-عا كەزەكتى 7-10 جىلداپ كۇتپەيدى. اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىسسىز ازاماتتار بار. ولار ەكۇ-دان اقىلى وتە المايدى عوي. بالاسىز 15, ءتىپتى 20 جىل بىرگە ءومىر سۇرگەن ەرلى-زايىپتىلار بار. ولاردىڭ ەكۇ-عا جۇگىنىپ, بالا كوتەرە الماي جۇرگەنىن كورگەندە جانىڭا باتادى. قىسقاسى, جاساندى ۇرىقتاندىرۋعا جۇگىنگەندەردىڭ ءوز تاعدىرى بار. ءبىرىنىڭ تاعدىرى بىرىنەن وڭاي نەمەسە قيىن دەپ بولۋگە بولمايدى. ءبىز ارينە كۆوتانىڭ 7 ەسە كوبەيگەنىنە قۋانىشتىمىز. بىراق ماعان سالسا, كۆوتا بەرەردەگى ءبىرلى-ەكىلى كەمشىلىكتى رەتتەۋگە تىرىسار ەدىم. ءبىز دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال النازاروۆامەن جۇزدەسكەندە, باعدارلاماعا قاتىستى تۋىنداعان ماسەلەلەردى ايتقانبىز. ول ءبىز ەسكەرتكەن ۇسىنىستاردان حاباردار ەكەنىن ايتىپ قۋانتتى. دەمەك الدا ءالى ەكۇ-عا كۆوتا ارقىلى قاتىساتىن انالاردىڭ ءتىزىمى كەڭەيەدى دەگەن ۇمىتتەمىز», دەدى اسەل اڭگىمەسىن قورىتىندىلاپ.
«اڭساعان ءسابي» باعدارلاماسىنىڭ شاراپاتىن كورگەن انالار پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە وسىنداي مۇمكىندىك جاسالعانىنا ءدان ريزا. تەك كەيبىر جاعدايلاردا دياگنوزعا بايلانىستى كۆوتاعا ىلىگە المايتىن وتباسىلار ءۇشىن باعدارلامانىڭ كەي تۇسىن جەتىلدىرە تۇسسە دەگەن تىلەك بار.
