دەكرەتتەگى انانىڭ جاردەماقىسى قانشا؟

2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ ەلىمىزدە اەك مولشەرى (3 692 تەڭگە) ءوستى. سوعان ساي جاردەماقىلار مەن باسقا دا الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ كولەمى ارتتى. بۇل رەتتە دەكرەتكە شى­عا­تىن انالارعا قانداي الەۋمەتتىك تولەمدەر بەرىلەتىنىنە شولۋ جاساپ كوردىك. ماسەلەن, ەڭبەك كودەكسىنىڭ 99-بابى بويىنشا جاڭا بوسانعان انا نەمەسە جاڭا تۋعان بالانى اسىراپ العان انا ەڭبەك دەمالىسىنا شىعا الادى. وعان بالا ءۇش جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى جالاقى ساقتالمايتىن دەمالىس تۇرلەرى جاتادى. دەمالىسپەن بىرگە الەۋمەتتىك جاردەماقىلار بەرىلەدى. مىسالى, جۇمىس ىستەيتىن انا جۇكتىلىگىنە نەمەسە بوسانۋىنا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلسا, الەۋمەتتىك تولەم بەرىلەدى. سونداي-اق بالا تۋىلعان سوڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جار­دەماقى تولەنەدى. جۇكتى, بوسانعان, جاڭا تۋعان بالانى اسىراپ العان دەگەن ساناتتاعى ايەلدەر تابىسىنان ايىرىلسا, الەۋمەتتiك تولەم ءبىر رەت, ال بالا بiر جارىم جاسقا تولعانعا دەيiن ونىڭ كۇتiمiنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلسا, الەۋمەتتiك تولەم اي سايىن تولەنەدى.

بالا تۋعاندا بەرىلەتىن بىرجولعى مەم­لەكەتتىك جاردەماقى رەسپۋب­لي­كا­لىق بيۋدجەت ەسەبىنەن بەرىلەدى. بيىل ءبىرىنشى, ەكىنشى, ءۇشىنشى بالاعا – 38 اەك (140 296 تەڭگە), ءتورتىنشى جانە ودان كەيىنگى بالالارعا 63 اەك (232 596 تەڭگە) بەرىلەدى. ال وتباسىندا ەگىز, ۇشەم, تورتەم دۇنيەگە كەلسە, بىرجولعى مەم­لەكەتتىك جاردەماقى ءار سابيگە جەكە تولەنەدى.

بۇرىن بالا كۇتىمىنە بايلانىس­تى اي سا­يىنعى جاردەماقى ءسابي ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن تولەنىپ كەلدى. 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ وسى تولەم 1,5 جىلعا ۇزارتىلىپ, بىلتىر 1 قاڭتاردان كەيىن تۋعان بالاعا بىردەن 1,5 جىلعا تاعايىندالدى. بۇل جاردەماقى بالاعا قارايتىن جانە مىندەتتى الەۋ­مەت­تىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىس­پاعان, جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەر مەن ەرلەرگە تاعايىندالادى. بيىل ءبىرىنشى بالاعا – 5,76 اەك (21 265,92 تەڭگە), ەكىنشى بالاعا – 6,81 اەك (25 142,52 تەڭگە), ءۇشىنشى بالاعا – 7,85 اەك (28 982,2 تەڭگە), ءتورتىنشى جانە ودان كەيىنگى بالالارعا 8,90 اەك (32 858,8 تەڭگە) بەرىلەدى. دەكرەتكە دەيىن جۇمىس ىستەگەن انالاردىڭ بالا كۇتىمىنە بايلانىستى الاتىن اي سايىنعى الەۋ­مەت­تىك تولەمى بولەك ەسەپتەلەدى. ونىڭ كولەمى بالا تۋعانعا دەيىن كەيىنگى ەكى جىلداعى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنا (قور) الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنگەن ورتاشا ايلىق تابىستىڭ 40 پايىزىن قۇرايدى.

بۇل رەتتە «تولەم قالاي ەسەپتە­لەدى؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىن­دايدى. ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيستر­لىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جۇكتى­لىك­تىڭ 30-شى اپتاسى باستالعان ساتتەن انا ەلىمىزدە دەكرەتتىك دە­ما­لىسقا شىعا الادى. دەكرەتكە شىق­قان كەزدە جۇمىس ىستەيتىن انالار ءتورت جانە ودان دا كوپ ايعا ەڭبەككە جارامسىزدىق پاراعىن الادى, وعان سايكەس ولارعا جۇكتىلىگى مەن بوسانۋى بويىنشا بىرجولعى الەۋمەتتىك تولەم ەسەپتەلەدى.

بوسانعانعا دەيىن رەسمي جۇمىس ىستەگەن ايەلدەر دە الەۋمەتتىك تولەم الادى, بىراق جالاقىعا بايلانىستى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. بۇل رەتتە جۇ­مىس ىستەيتىن انالار ەڭ تومەنگى اي سايىنعى الەۋمەتتىك تولەمى بالانىڭ وتبا­سىندا تۋىنا بايلانىستى اي سايىن­عى مەملەكەتتىك جاردەماقىدان كەم بول­ماۋعا ءتيىس. بالا كۇتىمى بو­يىن­شا الەۋمەتتىك تولەم نەگىزىنە 2 جىلداعى قورعا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنگەن ورتاشا ايلىق جالاقى الى­نا­دى. وعان كەيىنگى 24 ايداعى بار­لىق رەسمي كىرىستەر قوسىلىپ, 24-كە بولىنەدى. ياعني ەگەر ايەل كەيىنگى ەكى جىلدا رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەسە, بۇل ەسكەرىلەدى. مىسالى, 6 اي دەلىك. جالاقى مولشەرى 24-كە بولىنەدى. ەندى بۇل ورتاشا ايلىق جالاقىنى 0,4 كوەففيتسيەنتىنە كوبەيتۋ كەرەك, ورتاشا كورسەتكىشتىڭ 40%-ىن تابۋ كەرەك. بۇدان ءارى مىندەتتى زەي­نەتاقى جارنالارىنىڭ (مزج) ەسەبىنە الىن­عان سومانىڭ 10%-ىن
شەگەرۋ قاجەت.

جۇكتى انالارعا ارنالعان الەۋ­مەت­تىك جاردەماقىلار مەن تولەمدەردىڭ بارلىعىن eGov پورتالى ارقىلى راسىمدەۋگە بولادى.