سوناۋ يت ارقاسى قياندا جاتسام دا, «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ سۇلەيى, جازعانىن كۇللى جۇرت تامسانا وقيتىن ماراتپەن حات جازىسىپ تۇردىم. بىردە ماكەڭ: «ەي, بالا, انداعى تارباعاتاي سەن وتىراتىنداي وبا ەمەس, شاماڭ كەلسە ۇش», دەپتى. قالاي ۇشام, قايدا قونام, ول جاعىن اشىپ ايتپاعان. ءسويتىپ, ۇشار باعىتىمدى انىقتاپ الايىن دەپ, الماتىعا تارتتىم. «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىن تاۋىپ باردىم. ماكەڭ وتىر. ۇستەلى جىلان جالاعانداي تاپ-تازا, ۇستىندە اپپاق قوس پاراق جاتىر. كابينەتىنەن كىتاپ اتاۋلىنى كورمەيسىز. تەگى بارلىق اقپاردى بۇرىنعى قازاقتار ءتارىزدى جادىندا ساقتايدى-اۋ دەيمىن...
وسى ساپارىمدا رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى اراسىنان گازەت ءتىلشىسى راۋشان تولەنقىزىن كوردىم. قىزمەتتەستەرىنە داستارقان جايعان ەكەن, سودان ءدام تاتتىق. راۋشاننىڭ جازعان-سىزعاندارىن بۇعان دەيىن-اق وقىپ-توقىپ العانبىز. كوبىندە اقپارات ستيلىندەگى دۇنيەلەر, قىسقا-نۇسقا جازادى, ءسوز ساپتاسى جاتىق, بايانداۋ قيسىنى توبىلعى ساپتى قامشىنىڭ ورىمىندەي سىپتىعىر, اراسىنا ينە وتپەيدى. بايقايمىن قالام سيپاتىندا تەكتىلىك بار, جىلى اياڭمەن جىكتەپ-جىلىكتەپ جازادى, ءسوز-سويلەمى قازاقى «تىلگە جەڭىل, جۇرەككە جىلى, تەپ-تەگىس جۇمىر كەلگەن اينالاسى». ول كەزدە راۋشان تاۋدىڭ تاعى اڭىنداي دالادا جۇرگەن ءبىز پاقىرعا كادىمگىدەي – ۇلگى.
«انا ءتىلى» گازەتىندە قىزمەت اتقارعان ءھام اۋىزدىق باسىپ شاپقان كەزدە بايگەنىڭ الدىن بەرمەيتىن كوسەمسوزشى مارقۇم سابىرجان شۇكىر ۇلى بىلاي دەپتى: «راۋشان تولەنقىزى – شاعىن اقپارات جانرىن گازەتكە ويناتىپ بەرۋىمەن وزىندىك قولتاڭباسىن قالىپتاستىردى. ناقتىراق ايتار بولسام, رەسمي مالىمەتتى قازاقى تىلمەن ويناتىپ بەرۋ ءستيلىن قازاق باسپاسوزىنە ەنگىزدى». بۇعان ەشقانداي الىپ-قوسار جوق, شىندىق وسى.
كەيىن ءبىلدىم, راۋشان قازاق جۋرناليستيكاسىنا مىنا ءبىز سياقتى كولدەنەڭنەن قوسىلعاندار سويىنان ەمەس ەكەن. العاشقى قادامىن 1980-جىلداردىڭ باسىندا «سوتسياليستىك قازاقستان» جانە «لەنينشىل جاس» گازەتتەرىندە قاتارداعى كوررەكتور بولىپ باستاپتى. ياعني ءسوز بەن سويلەمنىڭ, ءۇتىر مەن نۇكتەنىڭ, ءتول ءسوز بەن تولەۋ ءسوزدىڭ قولدانىس اياسىن كەرەمەت بىلەتىنى سودان ەكەن. باسە دەيمىن: جازۋى وتە ساۋاتتى, تىم جيناقى ءارى تياناقتى, سونداي ادەپتى, اتام قازاق كوپ ايتاتىن «قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي».
ارىپتەسى ءھام تانىمال جۋرناليست قالي سارسەنباي: «راۋشان تولەنقىزى – جۋرناليستيكاعا ەكپىندەپ, ەلپىلدەپ ەمەس, ادەپپەن كەلدى» دەگەنىندەي, بۇل كىسى بىلايعى ومىردە, ءتىپتى جۋرناليستىك الاس-كۇلەس «قان مايداننىڭ» وزىندە اباي اتامىز ايتقانداي, «جۇرەكتەن قوزعايدى, ادەپتەن وزبايدى». جالپى, ادەپ دەگەنىمىز – ادامگەرشىلىكتىڭ ۇستىنى ەكەنى انىق. وسى ادەپ راۋشانعا وتباسىلىق تالىمنەن دارىعانى حاق. بۇل قاسيەتى بار بولمىسىندا مەنمۇندالاپ تۇرادى. ونى قالاي اڭعاردىڭ دەسەڭىز, 2006-2009 جىلدارى راۋشان تولەنقىزىمەن «استانا اقشامى» گازەتىندە بىرگە قىزمەت ىستەدىك. بۇل كەز – ەلوردا بوي كوتەرىپ, ۇلتتىڭ السىرەگەن رۋحىنا جان ءبىتىپ جاتقان تۇس.
راۋشان بۇعان دەيىن ۇلكەن مەكتەپتەن ءوتىپ, كۇلدىڭ استىنان فەنيكس قۇستاي تۇلەپ شىققان, ناعىز بۇقارالىق باسىلىم, حح عاسىرداعى ۇلتتىق گازەتتىڭ ۇلگىسى «انا تىلىندە» ون جىلدان اسا ەڭبەك ەتىپ, عاسىر باسىنداعى الاشتانىم يدەياسىن ءىس جۇزىندە تىرىلتكەن تۇلعا, جاسامپاز رەداكتور جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلىنىڭ شىڭداۋىنان وتكەن بولاتىن. ياعني سۋى قانعان قانجارداي لىپىپ تۇرعان-تىن.
ەسىمدە قالعانى, بىردە قالالىق تىلدەر باسقارماسىنىڭ باستىعى ورازكۇل اسانعازى الەمدە شاشىراپ جۇرگەن تالانتتى قازاقتاردى جيناپ, زور ءماجىلىس وتكىزدى. وعان رەسەيدەن تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى ءالجان جارمۇحامەدوۆ, موڭعوليادان تۇڭعىش وليمپياداعا قاتىسقان قازاق قىزى الدانىش رامازان جانە ماسكەۋدەن كينو رەجيسسەرلىك وقۋ بىتىرگەن سول كەزدىڭ وزىندە قىتاي كينەماتوگرافياسى سالاسىنان ويىپ ورىن العان تالانتتى رەجيسسەر جانار ساعاتقىزى قاتارلى تۇلعالار باس قوستى.
ءالى كۇنگە تاڭمىن. كۇن جامباسقا اۋىپ كەتكەن كەز. باسقوسۋ ءوتىپ جاتقان زالدىڭ ءبىر بۇرىشىندا راۋشان قولىنا ديكتوفونىن ۇستاپ, جانارمەن سويلەسىپ وتىرعان. تاڭ اتتى. جۇمىسقا كەلدىك. راۋشان گازەتتىڭ ايقارما قوس بەتىن جاباتىن كولەمدى سۇحباتتى سولق ەتكىزىپ باس رەداكتور امانتاي ءشارىپتىڭ الدىنا تاستادى. ابەكەڭ شاپ بەرىپ وقىپ جاتىر. سوڭعى بەتىن جاپتى. – مىنە, سۇحباتتى وسىلاي جاساۋ كەرەك, سۇراعى قانداي جۇيەلى, بايانداۋ ستيلىنە قاراڭىز: بەينەلى حاراكتەر دە بار, ءتىپتى دەتەكتيۆتى سيۋجەتتەردى كەرەمەت ءساتتى قولدانعان, ءبىر تۇندە بۇنداي شەدەۆر جاساپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس سياقتى, بىراق راۋشان جاسادى, – دەپ تەلەگەي تەڭىز تەبىرەنگەنى ەسىمدە.
كوپشىلىك ايتادى: «راۋشان قازاق باسپاسوزىندە سۇحبات جانرىن كەمەلدەندىردى» دەپ. ول راس. كوپشىلىك ويلايدى: سۇحبات دەگەن ول سۇراق قويىپ, ايتقان جاۋابىن جازا سالۋ دەپ. ولاي ەمەس. ارقيلى ماماندىق يەلەرىنە (فيلولوگ, سوعىس ارداگەرى, ءانشى, ءمۇسىنشى, ەتنوگراف, جازۋشى ت.ب.) سۇراق قويۋ ءۇشىن دە كەمەل ءبىلىمىڭ بولۋعا ءتيىس. ايتپەسە, سۇحبات جانرى ساعان جالىن ۇستاتپايدى. قاجەت بولسا, قاق ماڭدايدان تەۋىپ جىبەرەدى. راسىن ايتسام, وسى سۇحبات جانرىنىڭ جالىنان جاسقانباي ۇستاعان جۋرنالشى راۋشان. ءسويتىپ, ءوزىنىڭ جولىن, ءوزىنىڭ مەكتەبىن, ءوزىنىڭ ءستيلىن, ءوزىنىڭ تۇلعاسىن قالىپتاستىردى. جۋىقتا «مادەنيەت» اتتى پورتالدا شاعىن ماقالا جارىق كورىپتى. وندا: «راۋشان تولەنقىزى – قازاق جۋرناليستيكاسىندا سۇحبات جانرىنىڭ ۆيرتۋوزى» دەگەن تەڭەۋ جۇرسە, تانىمال جۋرناليست-قالامگەر, قازىرگى بەلدى سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ: «راۋشاننىڭ ۇلت جۋرناليستيكاسىنا قوسقان ۇلەسى ەر-ازاماتتاردان كەم ەمەس. ول سۇحباتتاسقاندا ادامنىڭ ىشكى الەمىنە ۇڭىلەدى, جان دۇنيەسىن قوزعايدى» دەپ باعالاۋى كىل وندىققا ءدال تيگەن ءدوپ پايىم.
راۋشان تولەنقىزى «استانا اقشامى» گازەتىندە جۇمىس اتقارعان جىلدارى باسىلىم رەداكتورى امانتاي جارىلقاسىن ۇلىنىڭ باستاماسىمەن كوزى ءتىرى قايراتكەردىڭ بارىنەن سۇحبات الىپ, ول جازبالاردى گازەت ارقىلى بولاشاققا اماناتتاۋ ءىسى قولعا الدىندى. بۇنداي رۋحاني-تاريحي جوبانى اتقارىپ شىعۋ ءبىزدىڭ كەيىپكەرگە جۇكتەلدى. ناتيجەسىن مىناۋ: «اقسەلەۋ سەيدىمبەك: «رەسەيدiڭ اقپاراتتىق ەكسپانسياسىنا شىرمالعان بiردەن-بiر ەل قازاقستان» («استانا اقشامى», 2008), «ساۋلە قابدولوۆا (ز.قابدولوۆتىڭ جارى): «نارداي ادام ەدى – قارداي ەرىپ كەتە باردى» («استانا اقشامى», 2008), ء«ازىلحان نۇرشايىقوۆ: «مەن – ارمانسىز اداممىن» («استانا اقشامى», 2008), ء«امينا مىرجۇسىپقىزى (وتكىر جۋرنالشى جۇماتاي سابىرجاننىڭ جارى): «جىگىت ەدى تاسقايراقتاي شاعىلماعان» («استانا اقشامى», 2008), «دارىگەر – عالىم مۇحامبەديا احمەت-تورە: ء«تىلدى دە «ەمدەۋ» كەرەك» («استانا اقشامى», 2008), «بەرىك ادبىعاني: «ماقساتىمىز – ۇلتتىق يممۋنيتەتى كوتەرۋ» («استانا اقشامى», 2008), «رامازان ستامعازيەۆ: «حاس ءانشىنىڭ مىندەتى – حالىق سۇيگەن ءاندى ولتىرمەۋ» («استانا اقشامى», 2009), «قۋانىش جيەنباي: «شىعارماشىلىق ادامنىڭ راحاتقا كەنەلگەنىن كورگەن جوقپىن» («استانا اقشامى», 2010), «تۇرسىنبەك كاكىشەۆ: «سىن ادەبيەتكە ابىرويلى دۇنيە اكەلگەندە وركەندەيدى» («استانا اقشامى», 2010), «باعىبەك قۇنداقباي ۇلى: «كىمنىڭ رەجيسسەرى تالانتتى بولسا, سونىڭ تەاترى مىقتى» («استانا اقشامى», 2010 ج.), «باۋىرجان يبراگيموۆ: «ساحنا سايقىمازاقتاردىڭ ءتورى ەمەس» («استانا اقشامى», 2010), «روزا باعلانوۆا: ء«اندى اۋىزبەن ەمەس جۇرەكپەن ايتۋ كەرەك», «قادىر ءمىرزاالي: «جاقسى ءسوزدىڭ ءبارى نايزاعاي سياقتى. جارق ەتە تۇسەدى» («استانا اقشامى», 2011) جانە كەڭەس وداعىنىڭ ەكى دۇركىن باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ تۋرالى «اسپاننان ەكى جۇلدىز الىپ تۇسكەن ەر قازاق» («استانا اقشامى», 2010) جانە باسقا سۇحباتتارى قازىر قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قورىندا جاتىر. كۇندەردىڭ كۇنىندە بۇل دۇنيەلەر تاريحي دەرەككوزىنە اينالارى حاق. ويتكەنى فيلولوگ-عالىم امانتاي ءشارىپ ايتقانداي, راۋشاننىڭ جوعارىداعى ءبىر-بىرىنەن وتكەن سىرلى سۇحباتتارى ءبىراز كەيىپكەردىڭ سوڭعى سۇحباتى بولىپ شىقتى.
راۋشان تولەنقىزىنىڭ ەل بىلە بەرمەيتىن تاعى ءبىر قىرى – ناعىز قايماعى بۇزىلماعان قازاقىلىعى. «قوڭىر ءومىر, قوڭىر دالا, قوڭىر ءۇن, قوڭىر كۇيمەن ءوتىپ جاتىر ءومىرىم» دەپ اقىن ج.ناجىمەدەنوۆ ايتقانداي, راۋشاننىڭ تابيعاتى قاراپايىم, بولمىسى «قوڭىر» ادام. بۇنداي قوڭىر قاسيەت وتباسىنان, اتا-انا تاربيەسىنەن دارىعانى انىق. راۋشان ءوز ارىپتەستەرىنەن, سوڭىنان كەلە جاتقان جۋرنالشى قىز-جىگىتتەردەن ءوز بولمىسىندا بار «قوڭىر» سيپاتتى ىزدەيدى. ول – قانداي سيپات؟ ياعني راۋشان ءار قازاقتىڭ بويىنان: تۇنىق وي, بۇلا سەزىم, جىلى جۇرەك, كەمەل اقىل, ويلى پاراسات, كوركەم مىنەز, ءمارت بولمىس, مۇقالماس جىگەر, قاجىماس قايرات ىزدەيدى. وسىلاردىڭ ءسال ۇشقىنىن كورسە, جانارى جايناپ قۋانادى كەپ. بۇل تەكتى تۇلعالارعا ءتان قاسيەت.
ءسوزىمىزدى تۇيىندەپ ايتار بولسام, بيىل داتالى الپىس جاسقا تولىپ وتىرعان راۋشان تولەنقىزىنىڭ «قازاقستان پيونەرىنەن» باستالعان جۋرناليستىك جولى «جاس الاش» (بۇرىنعى «لەنينشىل جاس»), «انا ءتىلى», «قازاقپارات» اگەنتتىگى, «قازاقستان رترك» اق, «استانا» جۋرنالى, «استانا اقشامى» سياقتى باسىلىمداردا جالعاستى. ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ سىيلىعى جانە پرەزيدەنتتىڭ گرانتىنا يە بولدى. ەڭ باستىسى, قازاق باسپاسوزىندە ايتارلىقتاي ءىزى بار.
