تامارا دۇيسەنوۆا ءوز سوزىندە قازاقستان تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە ءبىرىنشى بولىپ جەكە جيناق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە كوشكەنىن اتاپ ءوتتى.
ماسەلەن, ءبىرىنشى كەزەڭدە جۇيەگە قاتىسۋشىلار تابىسىنىڭ 10%-ىن اۋدارىپ وتىردى. بۇگىندە ولاردىڭ جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى 16 ترلن تەڭگەدەن استى. ەكىنشى كەزەڭدە 2005 جىلدان باستاپ بيۋدجەتتەن اۋدارىلاتىن بازالىق زەينەتاقى تولەمدەرى ەنگىزىلدى. ناتيجەسىندە, مەملەكەت جۇيەنىڭ ەكىنشى قاتىسۋشىسىنا اينالدى.
«بيىل الەۋمەتتىك كودەكستىڭ قابىلدانۋىمەن جۇيەنىڭ ءۇشىنشى سۋبەكتىسى پايدا بولدى – ول جۇمىس بەرۋشى. كەلەسى جىلدان باستاپ ولار ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ پايداسىنا اۋدارىمدار جاساي باستايدى. وسىلايشا, ءبىز كوپ دەڭگەيلى ۇلتتىق زەينەتاقى جۇيەسىن قۇردىق», دەدى تامارا دۇيسەنوۆا.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدىڭ بارلىق ماسەلەسى شەشىلگەن جوق. بىرىنشىدەن, بۇل دەموگرافيالىق وزگەرىستەرگە قاتىستى. بولجام بويىنشا 2030 جىلعا قاراي زەينەتكەرلەردىڭ سانى 30%-عا ارتىپ, 3 ميلليونعا جەتەدى.
«الايدا جۇيەنىڭ قۇرىلعانىنا از ۋاقىت وتكەنىنە بايلانىستى جيناقتاۋشى زەينەتاقىنىڭ مولشەرى ايتارلىقتاي كوپ ەمەس. وسىعان بايلانىستى الەۋمەتتىك كودەكس اياسىندا مەملەكەت ەسەبىنەن زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ مولشەرىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن پارامەترلىك وزگەرىستەر قاراستىرىلعان. وسىلايشا, ەلىمىز مەملەكەتتىك جۇيەدەن كوپ دەڭگەيلى جۇيەگە ءوتۋ كەزەڭىندە ازاماتتارىمىزدى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الدى», دەدى ول.
ەكىنشىدەن, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتاردى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىمەن قامتۋ پروبلەماسى ءالى ورىن الۋدا. وسى ساناتتاعى ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەىدۇ ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى بويىنشا «تاۋەلسىز قىزمەتكەر» ۇعىمى ەنگىزىلدى, پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋدى رەتتەۋ تەتىكتەرى ايقىندالدى, سونداي-اق ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ءۇشىن بارلىق الەۋمەتتىك جارنانى بىرىكتىرەتىن بىرىڭعاي تولەم ەنگىزىلدى.
«بۇل 500 مىڭنان اسا ازاماتتىڭ ەڭبەگىن زاڭداستىرۋعا جانە ولاردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا, ونىڭ ىشىندە زەينەتاقىعا قۇقىق الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتەمىز», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
ۇشىنشىدەن, زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ كىرىسى بويىنشا ماسەلەلەر وزەكتى بولا تۇسۋدە. اتاپ ايتقاندا, وسى ماقساتتا بجزق سالىمشىلارىنا 1 شىلدەدەن باستاپ نەعۇرلىم جوعارى ينۆەستيتسيالىق كىرىس الۋ ماقساتىندا ءوز جيناقتارىنىڭ 50%-نا دەيىن ينۆەستيتسيالاۋدىڭ بالامالى ساياساتىن تاڭداۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن باسقارۋعا قاتىسۋ قۇقىعى بەرىلدى.
«قازاقستان زاڭنامالىق دەڭگەيدە بجزق-دا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋ كەپىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ءوز موينىنا العان جالعىز ەل ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ازاماتتار جيناقتاردى جەكە باسقارۋعا بەرگەن كەزدە زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋىن ولاردى باسقارۋدى جۇزەگە اسىراتىن كومپانيالار قامتاماسىز ەتەتىن بولادى», دەدى تامارا دۇيسەنوۆا.
ءتورتىنشى پۋنكت رەتىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جۇيەسىنە دەگەن سەنىمى جانە جيناقتاۋ مادەنيەتى ماسەلەلەرىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردە بارلىق الەۋمەتتىك ينستيتۋتتىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ قاجەت.
«بۇل ەڭ الدىمەن بجزق-عا قاتىستى. قورعا ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن ءوز شوتتارىندا جيناقتايتىن ەسەپ ورتالىعى عانا بولۋ جەتكىلىكسىز. ول ازاماتتاردى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋعا ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك ينستيتۋت, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ جيناقتارىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جوعارى تابىستى ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا بولۋعا ءتيىس», دەپ تۇيىندەدى تامارا دۇيسەنوۆا.
دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا جەتەكشى شەتەلدىك جانە وتاندىق ساراپشىلار قاتىستى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا ەلىمىزدەگى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ كەزەڭدەرى تۋرالى, ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆيتالي تۋتۋشكين قازاقستانداعى قارجىلىق تۇراقتىلىق پەن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدىڭ دۇرىستىعى تۋرالى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ ەكونوميكا جانە قارجى ساياساتى جونىندەگى القا مۇشەسى (مينيستر) باقىتجان ساعىنتاەۆ ەاەو ينتەگراتسيالىق كەڭىستىگىندە زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى بايانداما جاسادى.
سونىمەن قاتار بىرنەشە پانەلدىك سەسسيا وتكىزىلدى, ونىڭ بارىسىندا قاتىسۋشىلار «حالىقتىڭ قارتايۋى جانە زەينەتاقى رەفورماسى», «حالىقتى قامتۋ جانە حاباردار ەتۋ», «ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالار, تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جانە قاداعالاۋ ارقىلى رەتتەۋ», «الەۋمەتتىك جانە زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جۇيەلەرىنىڭ بولاشاعى: دامۋ پەرسپەكتيۆالارى مەن نەگىزگى درايۆەرلەرى» سياقتى وزەكتى تاقىرىپتار بويىنشا پىكىر الماستى.
وعان قوسا كونفەرەنتسيا اياسىندا ت.دۇيسەنوۆا حالىقارالىق الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى موحاممەد ازمانمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا الەمدەگى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى نەگىزگى سىن-قاتەرلەر جانە زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەلەرىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى. تاراپتار الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جانە ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋعا كەلىستى.
سونداي-اق ۆيتسە-پرەمەر حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى ساياسات جونىندەگى مامانى كرۋم ماركوۆپەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
