پىكىر • 21 ماۋسىم, 2023

ادال ادام – تەمىرقازىق يدەيا

282 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن
ادال ادام – تەمىرقازىق يدەيا

تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇ­رىل­تايدا ەلدە قىزۋ تالقىلانىپ, كو­كەيدە جۇرگەن ماسەلەلەر كوتەرىلىپ, ماڭىز­دى شەشىمدەر قابىلداندى. مەم­لەكەت باس­شىسىنىڭ بايانداماسىندا ناقتى يدەولوگيالىق باسىمدىقتار انىقتالىپ, تىڭ يدەيالار ايتىلدى.

جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلاندىرۋ, جاھاندانۋ كەزەڭىندە كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بو­لۋى – ءبىرىنشى كەزەكتە قوعامدىق ينس­تيتۋتتاردىڭ وزگەرۋىنە, بەيىم­دە­لۋىنە, ۇلتتىڭ بىرەگەيلىگىنە, قۇندى­لىق­تار قالىپتاستىرۋىنا, عىلىم مەن ءبىلىم­نىڭ دامۋى مەن زاماناۋي قوعام قۇرۋ ماسەلەلەرىنە تىكەلەي بايلانىستى. قاي مەملەكەت وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرسە, قوعامىن جاڭعىرتۋعا تىرىسسا, سول مەمەلەكەتتىڭ بولاشاعى زور. «ايتپەسە, باسقا رەفورمانىڭ ءبارى بەكەر. ءبىر سوزبەن ايتساق, پيعىل وزگەرمەسە, ەشتەڭە دە وزگەرمەيدى», دەپ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقانداي, ونىڭ ماڭىزى ءدال وسىندا.

بايانداماداعى ەرەكشە ۇناعانى «ادال ادام» تۇجىرىمداماسى پرە­­زيدەنتتىڭ قايتا-قايتا ايتىپ جۇر­گەن ابايدىڭ «تولىق ادام» تۇ­جى­رىم­دا­ماسىمەن ۇن­­دەسكەن, رۋحاني جە­­تىل­گەن, كەمەلىنە كەل­گەن, جان-جاق­­تى دامىعان, ادىلەتتى قازاقستان ازا­­ما­تىنىڭ وبرازى جانە جال­عاسى دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىلىم سالا­سى­ ءۇشىن دە بۇل – تەمىرقازىق يدەيا.

مەملەكەتتىك ناگرادالاردى ەلى­مىز­دىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن العان, سۇيىكتى ۇلدارىنىڭ اتىمەن اتاۋ كوپ مەملەكەتتەردىڭ تاجىربيەسىندە بار ەكە­نى بەلگىلى. ەندى ءبىزدىڭ ەلدە بايبارىس سۇلتان, ءابۋ ناسىر ءال-فارابي, اباي, احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى مارا­پات­تاردىڭ بولۋى وتە ءتيىمدى شەشىم دەپ سانايمىن.

بالالاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ تۋرالى پرەزيدەنت مۇنىڭ الدىندا دا تاپسىرما بەرگەن ەدى. ءبىز 2020 جىلدان باستاپ «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسىن باستاپ, مەكتەپتەرىمىزدى 3 ميلليوننان استام ادەبيەتپەن قامتا­ما­سىز ەتتىك. «بالالار كىتاپحاناسى» اتتى جاڭا باع­­دارلاما بۇل سالاعا جاڭا سەرپىن بە­رەدى. قازىر «مازمۇنداما», «Daryn Books», «Steppe & World Publishing» سياق­تى باسپالار وسى جۇمىسپەن اينالى­سۋدا. ەندى مەم­لەكەتتىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بۇل جۇمىس ءتيىمدى ىسكە اسادى.

دەپۋتاتتار وسى تۇرعىدا ارنايى زاڭ جوباسىن دايىنداپ جاتىر. جاقىندا ۇكىمەتكە قورىتىندى الۋعا جىبەرەمىز. سول زاڭ­دا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن قام­تيمىز. قوسىمشا كىتاپ دۇكەن­دە­رىندە بەلگىلى مولشەردە قازاق تىلىندەگى كىتاپتارعا مىندەتتى تۇردە ورىن ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىس تا قارالىپ جاتىر. كەزىندە «تەلەۆيدەنيە حابارلارى 50 پايىز مەملەكەتتىك تىلدە بولۋ كەرەك» دەگەن نورما ەنگەندە, تالاي ديسكۋسسيا بولدى. بىراق بۇگىندە بۇل شەشىمنىڭ دۇرىس ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى.

تاربيە – تال بەسىكتەن. مەك­تەپ­تەردەگى تاربيە جۇمىسىن جەتىل­دىرۋ ما­سەلەسى بويىنشا كەشەندى تۇجى­رىم­داما بەكىتۋ ماڭىزدى. بۇل قۇجاتتى ءبىر جىل بويى عالىمدار مەن ماماندار دايىندادى, ەندى بەكىتۋ عانا قالدى. وسى شەشىم پرەزيدەنتتىڭ بۇگىنگى ۇسى­نىستارىمەن تولىعىمەن ۇندەسەدى دەپ سانايمىن.

وقۋشىلاردى ەڭبەككە باۋلۋ ماسە­لەسى دە كوتەرىلدى. 2022 جىلى ەڭ­بەك ءپانى 1-سىنىپتاردا بولەك ءپان رە­تىن­دە قايتا ەنگىزىلگەن بولاتىن. بۇل جۇ­مىس­تى پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن ۇش­تاس­تىرىپ, ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەك­تەپتەردە قاجەتتى ماتەريالدى بازا­مەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇل – ەڭبەك قوعامىن قۇرۋداعى ماڭىزدى باستاما.

تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – بالالار­دىڭ تەاتر, مۇراجايلارعا بارىپ, ما­دەني دامۋى. مەملەكەت باسشىسى­نىڭ تاپسىرماسىنىڭ شەڭبەرىندە ءتيىستى مينيسترلىكتەر وسى ماسەلەنى قولعا الادى دەپ سەنەمىز. اتالعان يدەيانى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىر جولى – بيۋدجەتتەن ارنايى مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەنگىزۋ.

شەكارالاس اۋدانداردى قايتا اشۋ – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماسەلەسى.سون­­­­­دىقتان جاڭا كاتونقاراعاي, مار­قا­­­كول جانە ماقانشى اۋداندارى­نىڭ قالىپ­تى دامۋى ءۇشىن مەكتەپتەر ءجىلىسىنىڭ نورماتيۆىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك.

ناشاقورلىقپەن كۇرەس, قۇمار ويىنداردان ساقتاندىرۋ, ۆەيپ ماسەلەسى­­مەن اينالىسۋ سياقتى قوعامدا قىزۋ تال­قى­لانىپ جۇرگەن پروبلەمالار بويىنشا دا تاپسىرمالار بەرىلدى.

عالىمدارىمىزدىڭ كوتەرىپ جۇرگەن تاعى ءبىر ماسەلەسى بار ەدى. ول – بەلگىلى ءبىر شەشىم قابىلداعاندا, رەفورمالار جۇرگىزگەندە كاسىبي زەرتتەۋلەرگە سۇيەنۋ. پرەزيدەنت بۇگىن وسى ماسەلەگە دە بولەك توقتالدى. «عىلىم مەن زەرتتەۋگە نەگىزدەلگەن ساياسات تابىستى بولادى».

شىنى كەرەك, مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ ءبىراز باستامالارىنىڭ ءساتسىز ىسكە اسىرىلۋىنىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى دە – الدىن الا زەرتتەۋلەردىڭ بولماۋىندا. وسى قابىلدانعان شەشىمدەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق وزگەرىستەر دە قاجەت بولادى.

 

اسحات ايماعامبەتوۆ,

ءماجىلىس دەپۋتاتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار