ايتۆ – يممۋندىق جۇيەنىڭ ەرەكشە زاقىمدانۋىمەن سيپاتتالاتىن جانە جۇرە پايدا بولعان يممۋن تاپشىلىعى سيندرومى قالىپتاسقانعا دەيىن ونىڭ باياۋ بۇزىلۋىنا الىپ كەلەتىن سوزىلمالى ينفەكتسيالىق اۋرۋ. ايتۆ ينفەكتسياسىن جۇقتىرعان ادامدا ەشبىر اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالماۋى, نە قىسقا مەرزىمدى تۇماۋ ءتارىزدى سيندروم بەلگىلەرى پايدا بولۋى جانە سيمپتومسىز كەزەڭى ۇزاققا سوزىلۋى مۇمكىن. اۋرۋ دەندەگەن جاعدايدا ادامنىڭ يممۋندىق جۇيەسى السىرەۋى سالدارىنان تۋبەركۋلەز سەكىلدى كوپ كەزدەسەتىن, سونداي-اق يممۋنيتەت قىزمەتى قالىپتى ادامداردا بولا بەرمەيتىن وپپورتۋنيس ينفەكتسيالار مەن ىسىكتەر پايدا بولۋى مۇمكىن. ينفەكتسيانىڭ اتالعان كەش بەلگىلەرىنىڭ جيىنتىعىن جۇرە پايدا بولعان يممۋنيتەت تاپشىلىعى سيندرومى (جيتس) دەپ اتايدى. ادەتتە, بۇل ساتى ادامنىڭ وتە قاتتى جۇدەۋىمەن قاتار جۇرەدى.
دۇنيە جۇزىندە بۇل ەپيدەميا باستالعاننان بەرى 84,2 ملن ادام ايتۆ جۇقتىرعان, 40,1 ملن ادام قايتىس بولعان. ايتۆ قان جانە جىنىستىق قاتىناس ارقىلى جۇعادى, سونداي-اق اۋرۋ جۇقتىرعان انادان بالاعا بوسانعاننان كەيىن انانىڭ ءسۇتى ارقىلى وتەدى. ۆيرۋس سىلەكەي, تەر, جاس سەكىلدى دەنە سۇيىقتىعى ارقىلى ادامنان ادامعا جۇقپايدى.
الماتى وبلىسىندا تىركەلگەن ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ ءار جاعدايى بويىنشا جۇرگىزىلگەن ەپيدەميالىق تەكسەرۋدىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, الدىن الۋ شارالارى تۋرالى ايتار بولساق, 2022 جىلى ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ 79,6%-ى جىنىستىق قاتىناس ارقىلى, 12,%-ى ينەكتسيالىق ەسىرتكىلەردى بىرلەسىپ پايدالانۋ ارقىلى جۇققانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
قازىرگى ۋاقىتتا ايتۆ ينفەكتسياسىنا قارسى ۆاكتسينا, ەتيوتروپتىق ءدارى-دارمەك شىعارۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن عالىمداردىڭ تالپىنىسىنا قاراماستان, ازىرگە بۇل اۋرۋدان تولىق ايىقتىراتىن ءدارى نە ۆاكتسينا جوق. انتيرەتروۆيرۋستى تەراپيا اۋرۋ اعىمىن باياۋلاتىپ, ءومىر ءسۇرۋدىڭ ادەتتەگى ۇزاقتىعىنا اكەلۋى مۇمكىن. بۇگىنگى كۇننىڭ تالابى بويىنشا دياگنوز قويىلعان ساتتەن باستاپ ناۋقاسقا ەمدەۋدى باستاۋ ۇسىنىلادى. ورتاشا ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سايكەس اۋرۋ جۇقتىرعان ادام ەمدەلمەسە, شامامەن 11 جىل ءومىر سۇرەدى. اناسىنا دا, بالاعا دا انتيرەتروۆيرۋستى تەراپيا جۇرگىزۋ ارقىلى نارەستەدە اۋرۋدىڭ دامۋىن الدىن الۋعا بولادى. وپپورتۋنيستىك ينفەكتسيالاردىڭ ءتيىمدى پروفيلاكتيكاسىنا, دياگنوستيكاسىنا جانە ەمدەۋگە, سونداي-اق پاتسيەنتتەرگە كۇتىم جاساۋعا قولجەتىمدىلىكتىڭ ارتۋى جاعدايىندا ايتۆ ينفەكتسياسى باسقارىلاتىن سوزىلمالى اۋرۋعا اينالدى جانە ايتۆ جۇقتىرعان ادامدار ۇزاق جانە سالاماتتى ءومىر سۇرە الادى.
ايتۆ ينفەكتسياسى ادامداردىڭ جاسىنا, ۇلتىنا, جىنىسىنا, كاسىبىنە, باي-كەدەيلىگىنە قارامايتىن جۇقپالى سوزىلمالى دەرت بولعاندىقتان, ادام ءوزىنىڭ وسى ۆيرۋستى جۇقتىرعانىن بىلمەۋى مۇمكىن. تاعى دا قايتالاپ ايتاتىن بولساق, اۋرۋدىڭ دامۋىنىڭ العاشقى ساتىسىندا ايتۆ جۇقتىرعان ادامنىڭ ساۋ ادامنان ەشقانداي ايىرماشىلىعى بولمايدى. بۇل اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى يممۋندىق جۇيەنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى اركىمدە ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن.
قورىتا ايتقاندا, بويىڭىزدا ايتۆ بەلگىلەرى بار-جوعىن تۇرعىلىقتى مەكەنجايىڭىز بويىنشا تىركەلگەن ەمحانادا نەمەسە ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ پروفيلاكتيكاسى سالاسىنداعى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كومەگىمەن تەكسەرىلۋ ارقىلى عانا بىلە الاسىز. قازاقستان ازاماتتارى ەرىكتى تۇردە قۇپيا تەكسەرۋگە جانە ايتۆ ينفەكتسياسى سۇراقتارى بويىنشا اقىسىز تۇردە كەڭەس الۋعا قۇقىلى.
اسحات احمەتبەكوۆ,
جيتس-تىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس جونىندەگى
الماتى وبلىستىق ورتالىعىنىڭ دارىگەر-ەپيدەميولوگى
