جاڭا ماجىلىسكە جاڭا مىندەت جۇكتەلدى

بۇل مىندەت مەملەكەت باس­شىسى اتاپ كورسەتكەندەي, قازىرگى ۋاقىت­تا ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي, قۇ­قىق­­تىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكا­لىق رەفورمالار ارقىلى ىسكە اسىرىلۋعا ءتيىس. رەفورمالار مەملەكەت باسشىسى قالىپ­تاستىرعان «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىنا نەگىزدەلگەن.

پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ىقپال­دى پارلامەنت مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى بولا وتىرىپ, جاڭا قازاقستاندى ءادىل مەملەكەت رەتىندە قۇرۋ جولىندا اسا ماڭىزدى فۋنكتسيانى اتقارۋعا ءتيىس جانە «بۇل قاعيدا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باستى تەمىرقازىعى بولىپ تابىلادى».

قازىردىڭ وزىندە جۇرگىزىلگەن رەفورما­لاردى تالداي كەلە, پرەزيدەنت «رەفە­رەندۋمدى قوسقاندا, ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە وتە ماڭىزدى بەس ساياسي ناۋقان وتكىزىلدى. ونىڭ ءبارى اسا كۇردەلى كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەل­دى. قانشالىقتى كۇردەلى بولسا دا, ءبىز ەلىمىز ءۇشىن وتە قاجەت جولدى قىسقا مەرزىم ىشىندە ءجۇرىپ وتتىك. قازاقستاننىڭ جاڭا­رىپ, جاڭعىرا باستاعانىنا جۇرتتىڭ كوزى جەتتى», دەدى.

راسىندا, 2022 جىلى 16 ناۋرىزداعى جولداۋدان قازىرگى ۋاقىتقا دەيىنگى كەزەڭدە ازاماتتارىمىزدىڭ جاڭا قا­زاق­­ستانعا ءادىل مەملەكەت رەتىندە سەن­گەنى انىق بايقالادى. ازاماتتار بۇل كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان شىن­دىق ەكەنىن ءتۇسىندى.

مۇنىڭ دالەلى – ءبىر جاعىنان, مەملە­كەتتىك ينستيتۋتتار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن قوسا العاندا, ەلىمىزدىڭ بارلىق دەرلىك ءومىر سالالارىنا اسەر ەتكەن دەموكراتيالاندىرۋدىڭ قايتىمسىز ۇدەرىسى. ەكىنشى جاعىنان, مەملەكەت باسشىسى دەموكراتيا, ەڭ الدىمەن, زاڭنىڭ ديكتاتۋراسى ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنەدى. سوندىقتان ەلدەگى زاڭدىلىق رەجىمىن كۇشەيتۋ جانە نىعايتۋ دەموكرا­تيالىق قايتا قۇرۋلارمەن قاتار ءجۇرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن جانە ساياسات, ەكونوميكا, الەۋمەتتىك سالالاردا تاجىريبە تۇرىندە ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان جول­داۋىندا اقشالاي قارا­جات پەن جەر ۋچاسكەلەرىن قوسا العاندا, زاڭسىز ساتىپ الىنعان مەنشىكتى مەملەكەتكە قايتارۋ بويىنشا بەلگىلەگەن ءىس-شارالارى سوزىمىزگە مىسال بولا الا­دى. بۇل ۇدەرىس ازاماتتارىمىزدىڭ بيلىك­­كە دەگەن سەنىمىن جانە كەيىنگى ونجىل­دىق­تار­دا ايتارلىقتاي جوعالعان زاڭعا, ادىلەت­تىلىككە دەگەن سەنىمىن قالپىنا كەلتى­رۋگە ىقپال ەتەدى.

بۇدان ءارى مەملەكەت باسشىسى كونستي­تۋتسيالىق رەفورما سايا­سي جۇيە­­نى تۇتاستاي, ونىڭ ىشىندە سايلاۋ جۇيە­سىن دەموكراتيالاندىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساعانىن اتاپ ءوتتى. رەفور­ما قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ باعى­تىنىڭ مىز­عىماستىعىن كورسەتتى. پارلا­مەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ 30 پا­يىزى ءبىرمانداتتى وكرۋگتەر بويىنشا سايلاندى. بۇل ءوز كەزەگىندە ولاردىڭ يمپە­راتيۆتى ماندات الۋىن بىلدىرەدى. ونىڭ ءمانى – ءوز سايلاۋشىلارىنىڭ الدىندا تىكەلەي جاۋاپكەرشىلىكتىڭ تۋىن­داۋى, ولار سايلانعان دەپۋتاتتى ءوز ساي­لاۋشىلارىنىڭ تاپسىرماسىن, دەپۋ­تاتتىق مىندەتتەرىن ورىنداماعان نەمەسە تيىسىنشە ورىنداماعان جاعدايدا كەرى قايتارىپ الۋ قۇقىعىن الدى. 

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ VIII شاقىرىلىمنىڭ I سەسسياسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا ۇندەۋىندە ءماجىلىس ءۇشىن دە, جالپى پارلامەنت ءۇشىن دە سەگىز باسىمدىقتى بەلگىلەدى. ارينە, بارلىق باسىمدىقتىڭ مەملەكەتتىك ماڭىزى زور جانە ولاردا بەلگىلەنگەن ماسەلەلەر مەن مىندەتتەردى شەشۋ اي­قىن­دالعان جانە قازىردىڭ وزىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالادى.

الايدا ەكونوميكا جانە بيزنەسپەن قاتار, ودان ءارى قارقىندى دامۋعا ءتيىس الەۋمەتتىك سالانى قوزعايتىن ماسەلەلەر شەڭبەرىنە نازار اۋدارعان ءجون. ويتكەنى قاراپايىم ادام, ونىڭ الەۋمەتتىك قور­عالۋى, رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋىنا جاعداي جاساۋ مەن دەنساۋلىعى بارلىق مەملەكەتتىك ينستيتۋتتىڭ قىز­مە­تىندە باسىمدىققا اينالۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, ءدال وسى جەردە كونستيتۋتسيامىزدىڭ 1-بابى 1-بولىگىندە بەكىتىلگەندەي, قازاقستان مەملەكەتىنىڭ الەۋمەتتىك نەگىزى جاتىر. ويتكەنى الەۋمەتتىك مەملەكەتتە ادام, ونىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, ونىڭ ءال-اۋقاتى مەن الەۋمەتتىك قورعا­لۋى مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق مۇددە­لەردەن جوعارى تۇرادى.

سوندىقتان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جاڭا قۇرامىنىڭ زاڭنامالىق قىزمەتىن­دەگى باستى باسىم باعىتتاردىڭ ءبى­رى قاراپايىم حالىققا, دەمەك, قاتار­­داعى قازاقستاندىققا مەملەكەت تاراپى­نان قامقورلىق تانىتاتىن ساپالى زاڭ­دار قابىلدانۋعا ءتيىس. بۇل تۇر­عىدا مەملەكەت باسشىسى: «ادام كا­پيتا­لى­نىڭ ساپاسىن بارىنشا ارتتىرۋ كەرەك. بۇل ماسەلە مەنىڭ ايرىقشا نا­زا­رىمدا ەكەنىن بىلەسىزدەر. سەبەبى قازاق­ستاننىڭ باستى بايلىعى – ادام», دەگەن بولاتىن.

بۇدان ءارى مەملەكەت باسشىسى الەۋ­مەت­تىك قورعالماعان ازاماتتاردى قولداۋ دا نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «قيىندىققا تاپ بولعان جاندار ەش كومەكسىز قالماۋى كەرەك. مەملەكەتتىڭ ادىلدىگى مەن قوعامنىڭ جاناشىرلىعى وسىندايدا كورىنەدى. اسىرەسە انا مەن بالانى قورعاۋعا ايرىقشا كوڭىل بولى­نۋگە ءتيىس». شىنىندا دا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بالا كۇتىمى بويىنشا جاردەماقى تولەۋ كەزەڭى 1 جاستان 1,5 جاسقا دەيىن ۇزارتىلدى. تۇرمىسى تومەن وتباسىنداعى 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالارعا بەرىلەتىن الەۋمەتتىك كومەك قايتا قارالدى. جارتى ميلليوننان اسا كوپبالالى وتباسى ارنايى جاردەماقى الادى.

سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى ءوز ۇندەۋىندە جاڭادان سايلانعان پار­لامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ نازارىن ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ, سپورت پەن مادەنيەتتى ودان ءارى دامىتۋ سالاسىنداعى ماسەلەلەردى زاڭنامالىق تارتىپپەن شەشۋدىڭ وزەكتىلىگى مەن قاجەتتىلىگىنە اۋدارعانىن اتاپ وتكەن ءجون.

ۇندەۋدە ايتىلعان ەلىمىزدەگى ءبىلىم جۇيەسىن ودان ءارى قارقىندى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋگە بايلانىستى ماسەلەلەر دە ەرەكشە نازارعا الىنۋعا ءتيىس.

مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى مەن يگىلىگى تابيعي رەسۋرستار (مۇناي, گاز, ۋران جانە ت.ب.) ەمەس ەكەنىن العا تارتا وتىرىپ, ەل پرەزيدەنتى «قارىم-قابىلەتى زور, ءبىلىمدى ازاماتتار ەلىمىزدى العا باس­تايدى. سول ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جان-جاقتى دامىتۋ قاجەت. سوڭعى جىلدارى مەملەكەت بۇل سالاعا ينۆەستيتسيانى ەداۋىر كوبەيتتى», دەپ اتاپ ءوتتى.

بۇل تۇرعىدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىندا ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق ساتىسى – مەكتەپكە دەيىنگى, مەكتەپ جانە جوعارى وقۋ ورىندارى بار ەكەنىن ايتقان ءجون. سونىمەن قاتار ۇندەۋدە ء«بىلىم ساپاسىن, اسىرەسە ورتا ءبىلىمنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن باتىل شەشىم قابىلداۋ قاجەت. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ۇستاز – ەڭ باستى تۇلعا. ونىڭ قوعامداعى ابىروي-بەدەلىن ارتتىرا بەرۋىمىز كەرەك» دەپ «پەداگوگ» – ۇستاز مارتەبەسى كەزەكتى رەت كوتەرىلدى.

بۇل جەردە ساپانى ارتتىرۋ تەك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى ءۇشىن دە باستى باسىمدىق ەكەنى­نە نازار اۋدارعان ابزال. ويتكەنى بۇكىل ءبىلىم جۇيەسى وسى سالانى رەتتەيتىن جانە ونى دامىتۋدىڭ نورماتيۆتىك نەگىزدەرىن انىقتايتىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە نەگىزدەلگەن.

ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتاردىڭ ءبىلىم ساپاسى نەگىزىنەن مەكتەپ تۇلەكتە­رىنىڭ ءبىلىم ساپاسىنا بايلانىستى ەكەنى اكسيوما دەيتىندەي-اق ايعاق. وسى فاكتور وتاندىق عىلىمنىڭ ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. عىلىم ءوز كەزە­گىندە ەلىمىزدە جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋعا باعىت­تالۋى كەرەك. بۇل ەكونوميكانى ارتاراپتاندىرۋعا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. ويتكەنى دامىعان ەكونوميكا ەگەمەندىگىمىزدىڭ كەپىلى.

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جاڭادان سايلان­عان دەپۋتاتتىق كورپۋسىنا ارنالعان پرەزيدەنتتىڭ تۇجىرىمدامالى ءسوزىن بيلىك­تىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى – پار­لامەنت قىزمەتىندە تاياۋداعى بەس جىلعا ارنالعان كوپۆەكتورلى باعدار­لار مەن باسىمدىقتاردى قامتيتىن باعدارلامالىق قۇجات دەپ قابىلدايمىز.

جانسەيىت تۇيمەباەۆ,

ءال-فارابي اتىنداعى

قازۇۋ باسقارما

توراعاسى-رەكتور