ارىپتەستىڭ ءار ءساتى

جەكە كىتاپحانامىزدى ءبىر ءسۇزىپ بارىپ, ويعا تامىزىق تاۋىپ وتىراتىن حالىقتىڭ وكىلىمىز. مىنە, جوعارى قاباتتا مۇقابالارى زاماناۋي ۇلگىمەن جاڭعىرعان «شاكارىم ەنتسيكلوپەدياسى», «تەلەديدار ونەرى», «قازاق ماقال-ماتەلدەرىنىڭ التىن كىتابى», «سارا ساڭلاق», ت.س.س. دۇنيەلەر. سورەنىڭ تومەنگى جاعى دا سىرەسىپ تۇر. و, توبا, تاڭ قالاسىڭ. اۋىلدا ءجۇرىپ بۇرقىراتىپ كىتاپ شىعارىپ جاتقان اعايىندار بار ەكەن. كىتاپتى تاڭداپ-تامسانىپ, ىشىنەن ءتاۋىرىن ءسۇزىپ وقيتىن ءبىر اعامىز وسىلاردى كورگەندە رەنجىپ قالدى. «سورەدە جامان كىتاپ تۇرماۋى كەرەك» دەدى. قازىر اقشا تاپساڭ, كىتاپ شىعارۋ ەشكىمگە قيىن بولماي قالعان زامان عوي. ءبىردى-ەكىلى كەيبىر سونداي اۆتورلاردى كوزى شالعاندا جانى شىرىلداپ قويا بەرگەن اعامىزعا نە ءۋاج ايتارىمدى بىلمەي ساسقالاقتاپ قالدىم. كىتاپ تالعام تارازىسى ەكەن-اۋ. بىرەۋدىڭ ۇيىنە قوناققا بارعاندا ولاردىڭ دۇنيە-مۇلكىنە ەمەس, مارجانداي كىتاپتارىنىڭ ساپاسىنا قاراپ ءۇي يەلەرىنىڭ جان بايلىعىن تانۋعا قۇشتار اعامىزدىڭ وسى قاسيەتىنەن قورىتىندى شىعارماققا بەل بۋىپ, كىتاپتاردىڭ كەرەگىن وڭ جاققا, كەرەك ەمەسىن سول جاققا جيناۋعا تۋرا كەلدى. سويتسەم, تاس پەن قۇمنىڭ ارالاسىپ كەتكەنى سياقتى مۇنى سۇرىپتاۋدىڭ ءوزى وتە ءبىر قيىن شارۋا ەكەن. وسىلاردىڭ ىشىندە ءوزىمىزدىڭ جانىمىزعا ەتەنە جاقىن, كورسەتەر قۇرمەتىمىز شەكسىز, ءار جازعان-سىزعانىن ءاردايىم قالت جىبەرمەي وقۋعا تىرىساتىن ارىپتەستەرىمنىڭ ەڭبەگىنەن تۇراتىن وڭ جاقتاعى دۇنيەلەردىڭ باسىمىراق بولىپ شىققانى قۋانتتى. قايسار ءالىم, قالي سارسەنباي, تاڭسۇلۋ الدابەرگەنقىزى, باۋىرجان وماروۆ, بەيبىت ساپارالى, سەي­فوللا شايىنعازى, جاراسباي سۇلەيمەنوۆ, بەرىك سادىر, الەك­ساندر تاسبولاتوۆ, شۇكىر شاحاي,.. ت.س.س. قاز-قاتار جالعاساتىن ءتىزىم­نىڭ ىشىنەن شارحان قازىعۇلدىڭ «توعىز تاراۋ تۋىندى» كىتابىنىڭ وقىلماي, تاسادا قالىپ قويعانىنا ىشتەي ءوزىم قىسىلىپ قالدىم. بۇل كىتاپتى قولعا العان كەزدە جالپى تەك جەكە ادامنىڭ باسىنىڭ جەتىستىگى مەن تالعامىن ءبىلدىرىپ قانا قوياتىن رۋحاني بايلىق ەمەس, ول دەگەنىڭىز تۇتاس ءبىر ەلدىڭ, حالىقتىڭ مادەنيەتىن, وي-ورەسىن بىلدىرەتىن قۇندىلىق ەكەنىنە كوزىڭىز ايقىن جەتە تۇسەدى. ەگەر ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «قىز سىنىنان» قالىسپاي «كىتاپ سىنى», «كىتاپ ءسانى» بايقاۋلارى وتەتىن بولسا, مىنا كىتاپ ءوزىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيى جاعىنان وزگە ارىپتەستەرىنەن وق بويى وزىپ شىعارىنا سەنىمىمىز مول. كىتاپتى بەزەندىرۋگە قازاقتىڭ تالانتتى سۋرەتشىسى الپىسباي قازىعۇلوۆتىڭ كارتينالارىنىڭ رەپرودۋكتسيالارى پايدالانىلىپ, ءسوز ءنارى كوركەم يلليۋستراتسيالار بوياۋى­مەن تولىقسا, سىرتقى كور­كەم­دىككە سۇيسىنگەن كوز جيناق­تىڭ اياعىنا تەز جەتۋگە قۇشتارلا­نادى. ش.قازىعۇلدى «قالاي جازىپتى؟», «نە جازىپتى؟» دەپ سىني تۇرعىدان قاراپ وقىمايدى, ونىڭ جازعاندارىن قالاي جازۋدى, قالاي ويلاۋدى, قالاي قالام تەربەۋ كەرەكتىگىن ۇيرەنۋ ءۇشىن الىپ وقيدى جۇرت. «كلاسسيكتەر كودىن تابۋ قيىن» تاراۋىنا تاڭدالعان كەيىپكەرلەرى – ءابدىجامىل نۇرپە­يىسوۆ پەن ءابىش كەكىلباەۆ سىندى كەسەك تۇلعالار جايىندا وي قوزعاۋ ءۇشىن ول ادامنىڭ ءبىلىم-بىلتەسى وسى قالامگەرلەردىڭ وي شامشىراعىنا جەتىپ تۇرۋى شارت دەر ەدىك. بۇل ەكەۋى بىزگە الاتاۋدىڭ بيىك شىڭىنا ۇقساس ادامدار. ەندەشە, تەك جۋرناليستىك دايىندىقپەن عانا بۇل قوس الىپتىڭ ماڭىنا جولاۋ قايدا؟ ادەبيەتشىنىڭ ءبىر ءسوزىن شالا ۇعىنىپ قالعان جاعدايىڭىز بولسا, وي بايگەسىندەگى دۇلدۇلمەن قاتارلاسا شابۋعا يەك ارتپاي-اق قويعانىڭىز ماقۇل. ادەتتە قالامگەرمەن اڭگىمە ادامنىڭ ءبىلىم-بيىگىنىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتىپ بەرەدى. كوبىمىز مۇنداي سۇرلەۋدەن قاشقاقتاپ جۇرەمىز. ءاددىمىزدى, ءالىمىزدى بىلگەندىكتەن. ال شارحان ارىپتەسىمىز اسقار شىڭدارعا قاراي بەت تۇزەپ, ءوزى دە سول بيىكتە ءسوز كۇمبەزىن جارقىراتىپ وتىر. «ەندىگىنىڭ ءسوزى» تاراۋىنداعى «جالعىزدىققا تاپ بولعانعا دەيىنگى ماڭگىلىك» اتتى دۇنيەسىن قىزىعىپ وتىرىپ وقىدىق. بەسىنشى تاراۋ «ءار ارىپتەس – ءبىر الەم» دەپ اتالادى. شاكەڭنىڭ كىتابىن كوپ كىتاپتىڭ ىشىنەن سۋىرىپ, بەرى قاراي الىپ شىعۋىمىزدىڭ سەبەبى, قالامداستار, قاتارلاستار قالامى ۇشىنان توگىلگەن ويلاردى ول سول ادامداردىڭ ىشكى جان الەمىنىڭ قاتپارلارىن ابدەن زەرتتەپ-زەردەلەپ العان ادامشا جان-جاقتى تارقاتا جەتكىزەدى. قىسقاسى, ارىپتەستەر الەمىن شاكەڭنەن ارتىق بىلەتىن جان جوق ەكەن-اۋ دەپ قالاسىز. ءتىپتى, ول جۋرناليس­تيكا ساربازدارىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسىن تۇگەندەپ جۇرگەن جوق پا ەكەن دەگەن ويعا بەرىلۋىڭىز عاجاپ ەمەس. «كوركەم كىسى» – ق.سارسەنباي, «تۇرەن تارت­قان تورە» – ن.ءجۇسىپ, «ءتاتتى قۇ­بىلىس تەورەتيگى» – ن.وماشەۆ, «پاسسيونار» – ع.شالاحمەتوۆ, «دوس-اعا» – ب.سۇلەيمەنوۆ, «جۇ­­ما­­تاەۆ جۇمباعى» – ب.جۇما­تاەۆ, ال «ناركەسكەن» مارقۇم ا.نۇر­بولات ۇلى تۋرالى. كەيبىر ءارىپ­تەستەرىمىز جايلى ايتقاندا, «جۋر­ناليستيكادان كوركەمسوزشى, سۋرەتكەرلىك دەڭگەيگە دەيىن وسكەن كىسى» دەپ باعا بەرىپ جاتپاي­تىن با ەدىك؟ شارحان, مىنە, سونداي قالام­گەردىڭ ءبىرى. «مىڭ دوللار», «جازۋشى» اڭگىمەلەرىن كەزىكتىر­گەن وقىرمان بۇل ويمەن تالاس­سىز كەلىسەدى... «توعىز تاراۋ تۋىن­دىنىڭ» توقسان ءتۇرلى تورابىنداعى سىردى تۇگەل جايىپ تاستاساق, وقىر­­مانعا قىزىق بولماي قالادى. جال­­پى, ءار كىتاپ – ءبىر الەم عوي. ءار ادام­­نىڭ قولىندا سول الەمگە كىرە­تىن ءوز بيلەتى بولۋى كەرەك. سورە­ڭىز­دە تەك جاقسى كىتاپ تۇرسىن. قاراشاش توقسانباي, «ەگەمەن قازاقستان».